Кіріспе
Құрып кеткен лемурлар туысы
Автоматты таксобокс
| fossil range = Плейстоцен – Голоцен
| image = Megaladapis2.jpg
| image caption = Megaladapis edwardsi қаңқасы
| status = EX
| extinct = 1280–1420 ж.б.
| display parents = 2
| parent authority = Forsyth Major, 1894 – бір кезде Мадагаскар аралында мекендеген үш түрден тұратын Megaladapidae тұқымдамасына жататын құрып кеткен лемурлар туысы. Ең ірілерінің ұзындығы шамамен ... метрге жетеді.
| fossil range = Pleistocene Holocene
| image = Megaladapis2. jpg
| image caption = Megaladapis edwardsi skeleton
| status = EX
| extinct = 1280–1420 CE
| display parents = 2
| parent authority = Forsyth Major, 1894 is an extinct genus of lemurs belonging to the family Megaladapidae, consisting of three species that once inhabited the island of Madagascar. The largest measured between in length.
Бейімделулер
Мегаладапис қазіргі лемурлардан мүлдем өзгеше еді. Оның денесі қазіргі коаланың денесіне ұқсас, мықты бітімді болған. Ұзын қолдары, саусақтары, аяқтары мен бауырсақтары ағаштарды ұстауға бейімделген, ал аяқтары тік өрмелеу үшін жайылған. Қол-аяқтары иілген, білезіктері мен тобықтары жерде қозғалуға қажетті тұрақтылыққа ие емес, көптеген лемуридтердегідей. Оның аяқ морфологиясы Мегаладапис ағаш ортасында өмір сүруге бейімделгенін көрсетеді. Аяғында үлкен бауырсақ және бүйірлік аддуктор бұлшықтары болған, бұл оған басқа ағаш түрлерінде кездесетіндей, ағаштарды тік ұстауға көмектескен. Басы басқа приматтардан ерекшеленді, ең қызығы, оның көздері бас сүйегінің алдында емес, екі жағында орналасқан. Ұзын кәдімгі тістері мен сиырға ұқсас жақ сүйегі конус тәрізді тұмсық құрады. Жақ бұлшықтары қатаң өсімдіктерді шайнауға жеткілікті күшті болған. Тістерінің микротозу үлгілеріне сүйенсек, Мегаладапис жапырақ жеген, жапырақтарды жұлып алу әдісін қолданған. Бұл үлгілер тұрақты жоғарғы тіс қанатын немесе мандибулалық кондилдің артқы бетіндегі кеңейтілген буын жағын көрсетпеді. Бұл диета және тістердің ұқсас фенотиптік белгілері Лепилемурмен ортақ тектік байланыстың болуын көрсетеді. Дегенмен, диета тіс дамуына әсер етуі мүмкін. Миы үлкен, молярлық тәждердің кешірек басталуы және тәждің ұзақ қалыптасуы бар түрлер көп қоректі диетаға ие деп саналады. Ал Мегаладапис кішкентай миы, молярлық тәждердің ерте басталуы және жылдам тәж қалыптасуына қарамастан, жапырақтармен қоректенген. Оның дене салмағы шамамен 5 килограммға жеткен, бірақ ол әлі де кез келген жойылған лемурдан ірі. Бас сүйегінің пішіні барлық белгілі приматтар арасында бірегей болды, мұрын аймағы қарақұйрыққа ұқсас, бұл ерекшелік жапырақтарды ұстауға арналған үлкен жоғарғы ерінмен үйлесім тапқан болуы мүмкін. Оның денесі барлық лемурлардың ішіндегі ең үлкені болды, ол екінші ең үлкен жойылған лемурдан екі есе ауыр. Бас сүйегінің эндокасты оның миының сыйымдылығы шамамен 250 см³ екенін көрсетті, бұл үй мысығының миынан 3-4 есе үлкен, басқа лемурлармен салыстырғанда оның көлемі кішкентай. Молярлық тәждің басталу уақытына сүйенсек, Мегаладапис жүктілік мерзімі кем дегенде 198 күнге созылған, бірақ одан да ұзақ болған болуы мүмкін. Оның метатарсусы мен мандибуласында сыртқы сызаттар мен кескіндер табылған. Метатарсустағы кескіндер үңгірлерде табылғандармен салыстыруға болады және оларды адамдар жасаған деп есептеуге болады, ал мандибуладағылар кесуге арналған құралмен жасалған сияқты. Бұл Мегаладапис белгілі бір уақытта анатомиялық тұрғыдан қазіргі заманауи адамдармен тікелей байланыста болғанын көрсетеді.
Мәдени сілтемелер
Көптеген адамдар Малагаси аңыздарындағы жойылған третретре немесе тратратра туралы айтылатын әңгімелер Мегаладаписке қатысты деп санайды, бірақ осы әңгімелердегі егжей-тегжейлер, әсіресе жануардың "адамға ұқсас" беті, оның туысқан түрі Палеопропитекке көбірек сәйкес келеді.
Құрып кету
Адамдар 2300 жыл бұрын Мадагаскарға келген кезде, қазіргі кезде тірі түрлерден басқа, қазір жойылып кеткен "үлкен" лемурлардың кем дегенде 17 түрі, соның ішінде Мегаладапис та болды. Үлкен лемурлар кездесетін жерлер көбінесе тығыз өсімдіктерге толы орманды аймақтар еді. Адамдар келгеннен кейін бірден-ақ Sporormiella спораларының саны күрт азайды, бұл мегафауна биомассасының төмендеуін көрсетеді. Мадагаскардың әртүрлі аймақтарындағы зерттеулерде табылған көмірдің ұсақ бөлшектері адамдардың мекендемесін өзгерткені мегафауна биомассасының азаюынан кейін ғана болғанын дәлелдейді. Көмір қорлары адамдардың үлкен аумақтарды өртеу арқылы тез арада тазалағанын көрсетеді. Мегаладапис бір кездері мекендеген жерлер шөптесін далаларға айналуға өте ыңғайлы болды, бұл жаратылыстар үшін сыртқы факторлардан қорғаныш жоқ немесе өте аз еді. Осылайша, ғылыми қорытынды "үлкен" лемур популяциялары, мысалы Мегаладапис, мекендемесінің фрагментациясы салдарынан азайып бара жатқандығы және адамдардың қызметі (мысалы, "жарып өртеу" әдісі арқылы жерді тазалау) осы лемурлардың 500-600 жыл бұрын жойылуына соңғы түрткі болды деген гипотезаға келді. Адамдардың аң аулауы да "үлкен" лемурлардың жойылуына маңызды үлес қосты деп есептеледі. Мадагаскарда шағын құрғақшылықтар жиі кездеседі, бірақ шамамен 1000 жыл бұрын болған ауқымды құрғақшылық көлдердің деңгейін айтарлықтай төмендетті, өсімдік жамылғысында күрт өзгерістерге және өртке бейім далалар мен саванналарда өрттердің пайда болуына себеп болды. Осы жағдайларға байланысты егін жинаудың сәтсіздігі тұрғындарды тіршілік үшін орман жануарларын аулауға итермеледі, ал алып лемурлар осы еттің оңай қолжетімді көзі болды. Мегаладапис – күндіз белсенді, баяу қозғалатын, ірі денелі жануар еді. Жалпы алғанда, лемурлардың топтары кішкентай болып, маусымдық көбейді (жылына бір-екі апта көбейеді). Бұл ерекшеліктер оларды эволюциялық тұрғыдан осал қылды; Мегаладапис (басқа алып лемур түрлерімен бірге) осы қасиеттеріне байланысты жыртқыштарға (әсіресе адамдарға), орман өрттеріне және мекендемесінің жойылуына көбірек бейімделді. Төмен көбейгіштік деңгейі түрлердің жойылғаннан кейін қалпына келуін қиындатты, Мегаладапис жойылуы осыны дәлелдейді.