Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Чжан Янь (; б.з.д. сәуір немесе мамыр айында қайтыс болды), ресми түрде Императрица Сяохуэй (孝惠皇后) деп аталатын, Хан әулеті кезіндегі императрица болды. Ол Лу ханшайымы Юаньның (Император Гаоның (Лиу Банг) және оның әйелі Императрица Людің жалғыз қызы) және оның күйеуі Чжан Аоның (張敖, Чжан Эрдің ұлы), Чжао ханзадасы және кейіннен Сюаньпин маркизінің қызы еді.
Zhang Yan (; died April or May 163 BC), known formally as Empress Xiaohui (孝惠皇后) was an empress during the Han Dynasty. She was a daughter of Princess Yuan of Lu (the only daughter of Emperor Gao (Liu Bang) and his wife Empress Lü) and her husband Zhang Ao (張敖, son of Zhang Er), the Prince of Zhao and later Marquess of Xuanping.
Өмірбаян
192 жылы қарашада, сол кездегі император жесір Людің талабымен, леди Ян өзінің туысы, император Гао мен император жесір Людің ұлы – император Хуэйге үйленді және императрица атанды. Бұл некете бала тумады. Император жесір Людің бұйрығымен императрица Чжан бірнеше ұл балаларды өзінің балалары ретінде қабылдап, олардың аналарын өлтірді. (Осы балалар император Хуэйдің балалары ма, жоқ па деген мәселе даулы, бірақ олардың император Хуэйдің кәнизактарынан туған балалары болуы ықтимал.) 188 жылы қыркүйекте 22 жасында император Хуэй қайтыс болғаннан кейін, императрица Чжан асыраған балаларының бірі император болды (Император Цяншао атанды), бірақ билікке толыққандай бақылауды Ұлы император жесір Лю жүзеге асырды. Император жесір Людің айтарлықтай ықпалы болмағандықтан және Ұлы император жесір атағын талап етпегендіктен, императрица Чжан жесір императрица болған жоқ. Дегенмен, 184 жылы император Цяншао өзінің шын баласы емес екенін білгенде, одан кек алатыны туралы ойсыз пікір айтты. Сондықтан император жесір Лю оны тақтан түсіріп, өлім жазасын берді және оның орнына император Чжан асыраған ағасы Лю Хунды (Император Хушао атанды) қойды. Император Цяншаоның тұсында императрица Чжанның ағасы Чжан Ян (張偃, пиньинь Zhāng Yǎn – әріптемедегі тонның айырмашылығына назар аударыңыз) Лу князі болып тағайындалды. 180 жылы тамызда император жесір Лю қайтыс болғаннан кейін, Лю кланына қарсы болған шенеуніктер Лю кланының бүлігінде Лю кланын құлатып, қырды. Император Хушао тақтан түсіріліп, өлтірілді. Императрица Чжан өлтірілмеді, бірақ императрица лауазымынан алынып, солтүстік жаққа сарайда үй қамауына алынды және одан бері «Император Хуэй» деп аталатын болды. Оның ағасы, Лу князі де тақтан түсіріліп, Нангонг графы дәрежесіне төмендетілді. Осыдан кейін оның өмірінің соңғы жылдары туралы ешқандай мәлімет жоқ, ол 163 жылы қайтыс болды және некеде төрт жыл ғана болған күйеуімен бірге жерленді.
In November 192 BC, at the insistence of then Empress Dowager Lü, Lady Yan married her uncle Emperor Hui, the son of Emperor Gao and Empress Dowager Lü, and she was created empress. The marriage was a childless one. At Empress Dowager Lü's instruction, Empress Zhang took several male children as her own and killed their mothers. (Whether these children were Emperor Hui's is a matter of controversy, although it appears likely that they were Emperor Hui's children by his concubines.) When Emperor Hui died in September 188 BC at the age of 22, one of the children that Empress Zhang adopted became emperor (as Emperor Qianshao), but Grand Empress Dowager Lü had effective total control of the imperial government. Empress Zhang, was not made empress dowager as this title was retained by Empress Dowager Lü who never claimed the title Grand Empress Dowager and did not appear to have significant influence. Nevertheless, when Emperor Qianshao found out in 184 BC that he was not actually her child, he made a careless comment that he would take vengeance on her—at which Empress Dowager Lü had him deposed and executed, and replaced him with his brother Liu Hong (as Emperor Houshao), who was also adopted by Empress Zhang. It was during Emperor Qianshao's reign that Empress Zhang's brother Zhang Yan (張偃, pinyin Zhāng Yǎn—notice difference in tone) was created the Prince of Lu. After Empress Dowager Lü died in August 180 BC, and the Lü clan overthrown and slaughtered by the officials opposed to the Lüs in the Lü Clan Disturbance, Emperor Houshao was deposed and killed. Empress Zhang was not killed, but she was put under house arrest in a palace to the north after being deposed from her position as empress and henceforth referred to as Empress Hui. Her brother, the Prince of Lu, was also deposed and reduced in rank to Marquess of Nangong. After this no records exist of her later life until her death. Empress Zhang died in 163 BC and was buried with her husband of merely four years.