Кіріспе

Шығармашылық маман, сондай-ақ шығармашылық шебер деп те аталатын адам – шығармашылық салалардағы біліктерді пайдалану үшін жұмысқа алынған адам. Шығармашылық кәсіптерге жазу, өнер, дизайн, театр, теледидар, радио, кино, оған байланысты қолөнер, сондай-ақ маркетинг, стратегия, ғылыми зерттеулер мен әзірлемелер, өнімді әзірлеу, инженерия, оқытудың кейбір түрлері мен оқу жоспарларын жасау және тағы да басқалары кіреді. Көптеген шығармашылық мамандар (мысалы, актерлер мен жазушылар) қосымша кәсіппен де айналысатындықтан, шығармашылық мамандық иелерінің санының бағасы көбінесе дәл болмайды. Әртүрлі есептер бойынша, шамамен 10 миллион АҚШ жұмысшысы шығармашылық мамандықтарда жұмыс істейді; анықтаманың мазмұнына және ауқымына байланысты бұл көрсеткіш екі есеге дейін артуы мүмкін.

Тарих

Шығармашылық саладағы мамандар 500 жылдан бері еңбек күшінің құрамында болғанмен, соңғы он жылдағы бірнеше оқиға осы сала мен қоғамның осы мамандарға деген көзқарасын өзгертті. Мұндай өзгеріс 1990-шы жылдардың соңында интернет бумының арқасында шығармашылық қызметкерлерге деген сұраныс артып, басталды. Шығармашылық жұмысшылар өздерінің графикалық және интерактивтік дизайн саласындағы дағдыларының құнды екенін түсінді, соның салдарынан әлемнің таңдаулы қалаларында – Сан-Франциско, Нью-Йорк, Бостон сияқты жерлерде дербес мәдениеттерді дамыта бастады. Остин мен Портленд секілді шағын қалалар да шығармашыл адамдарға мол мүмкіндік беретін орталықтарға айналды. Бұл үрдіс Ричард Флориданың «Жаратылыс класы» атты кітабында жазылған. Интернет-бумнан кейінгі кезеңде шығармашылық еңбек күші дами берді. Дэниел Х. Пинктың «Жаңа ойлау» атты кітабы американдық бизнестің ақпараттық дәуірден концептуалды дәуірге қалай өзгергенін көрсетеді. Пинк ақпараттық дәуірдегі жұмыс орындарын ауыстыруға болатын және экспортталатын жұмыс орындары ретінде сипаттайды, сондай-ақ бүгінгі экономикада MFA (Жоғары көркемдік білім) жаңа американдық жұмысшылар үшін MBA-дан (Іскерлік әкімшілік магистрі) көбірек пайда әкелуі мүмкін екенін айтады. Хауард Блюменталдың «Шығармашыл маман» кітабы осы құбылысты тағы бір қырынан қарастырады: жеке жұмысшы қазір заңгерлер, есепшілер, дәрігерлер және басқа да арнайы білімі бар мамандармен тең дәрежедегі, бизнестегі маңызды тұлға ретінде қалыптасуда. Кітапта жеке шығармашыл маманның бизнесі мен мансабына қатысты ерекше мәселелер талқыланады.

Ауқымын кеңейту және зерттеу

Бүгінгі таңда осы өсіп келе жатқан құбылыс туралы ақпараттың көп бөлігі кітаптарда кездеседі. Көптеген идеялар мен механизмдер авторлық құқық заңнамасының өзгеруімен байланысты, бұл туралы Лоренс Лессиг және Creative Commons сипаттаған. Шығармашылық мамандықтар бойынша университет білімі көбінесе музыка, өнер және осымен байланысты пәндердің бұрынғы анықтамалары негізінде беріледі, бірақ шығармашылық ойлау процестері, әсіресе еңбек қызметіне қатысты, когнитивтік психология туралы кітаптарда таба аласыз. Жазушы және танымдық ойлау зерттеушісі Говард Гарднер шығармашылық саласындағы қызметкерлерге қатысты түрлі интеллект түрлерін анықтады. Психолог Михали Чиксентмихали шығармашылық еңбек процесін бірнеше кітабында, соның ішінде «Ағын: Оптималды тәжірибе психологиясы» еңбегінде тиімді сипаттаған. Бизнес саласының профессорлары да шығармашылық кәсіпқойлардың табысқа жету факторларын зерттей бастады, оның ішінде Гарвард бизнес мектебінің профессоры Тереза Амабиль автор Джон Ирвинг сияқты шығармашылық кәсіпқойлар туралы зерттеулер жүргізіп, нәтижелерін жариялады. Компаниялар инновациялар үшін бәсекелесу мақсатында шығармашылық мамандырына ие қызметкерлерді көптеп жұмысқа алу арқасында корпоративтік зерттеулер мен шығармашылық сала үшін арнайы өнімдер мен қызметтерді әзірлеу көбейіп келеді. Корпоративтік ұрандардағы соңғы өзгерістер осы тенденцияны көрсетеді. 2003 жылы GE ұранын «Біз өмірге жақсы нәрселер әкелеміз» дегеннен «Жұмыстағы қиял» деп өзгертті, ал Hewlett Packard «Invent» ұранын қабылдады.