Кіріспе

Бөгет және су қоймасын Ромеро саялы көрік орнынан көруге болады, ол 152-ші тас жол бойында орналасқан.

Шолу

Сан-Луис су қоймасы қыста және көктемде жаңбырлы маусымда Калифорнияның ең үлкен су айдыны – Сакраменто-Сан-Хоакин өзендері дельтасынан ағып шығатын артық суды жинауға арналған, осы арқылы оны құрғақ маусымда пайдалануға болады. Бұл суға табиғи өзен ағындарымен қатар, Шаста көлінен, Оровиль көлінен, Фолсом көлінен және басқа су қоймаларынан су тасқынын бақылау мақсатында босатылған су да кіреді. Бұл су дельтадан бұрылып, оңтүстікке қарай су пайдаланушыларға жеткізіледі, бұл жұмыс каналдар мен сорғы станциялары арқылы жүзеге асырылады. Сан-Луис бөгеті – аймақтық тығыз жермен нығайтылған құрылыс. Оның биіктігі 382 фут (116 м), ұзындығы 18600 фут (5669 м) және көлемі белгіленбеген. Толып тұрған кезде Сан-Луис су қоймасы 300 футтан (91 м) астам тереңдікке жетеді, белгілі бір аумақты алып жатыр және белгілі бір көлемде су сақтайды. Сан-Луис су қоймасының сыйымдылығының 55 пайызы мемлекетке, ал 45 пайызы федералды үкіметке тиесілі. 1951 жылы салынған Дельта-Мендота каналы Сан-Хоакин аңғарындағы шаруашылықтарды сумен қамтамасыз ету үшін АҚШ-тың Мелиорация бюросы басқаратын Орталық Аңғар жобасының (CVP) суару суын тасымалдайды. Калифорния акведугі 1968 жылы Лос-Анджелес және Оңтүстік Калифорнияның басқа қалалары мен шаруашылықтарына су жеткізу мақсатында Мемлекеттік су жобасының (SWP) аясында салынды. Екі канал да Калифорния штатының Трейси қаласына жақын орналасқан Клифтон Корт форбейінен басталады, онда Джонс және Банкс сорғы станциялары дельтадан суды тартып, оңтүстікке жеткізеді. Каналдар Сан-Луис бөгетінің алдында орналасқан шағын су қоймасы – О'Нилл форбейімен байланысты, онда су уақытша бөліну үшін сақталады. CVP жобасының суының көп бөлігі суаруға жұмсалады, ал SWP сумен жабдықтау бөлініп, 30 пайызы ауыл шаруашылығына, 70 пайызы қалалық аймақтарға жіберіледі. Сан-Луис сорғы-генераторлық станциясы (Уильям Р. Джаннелли электр станциясы деп те аталады) О'Нилл және Сан-Луис су қоймаларының арасында орналасқан және сұраныс төмен болған кезде суды Сан-Луиске соруға, ал сұраныс жоғары болған кезде босатуға мүмкіндік береді. Станцияда 8 кері айналатын Франсис турбинасы бар, олар суды босату кезінде 424 мегаваттқа дейін қуат өндіре алады. Суды сорғылау кезінде энергия тұтыну 376 мегаваттқа жетеді. Суды өндіру кезіндегі максималды ағын мөлшері белгіленбеген, ал максималды сорғылау мөлшері белгіленбеген. Өндірілген қуатты сату Мемлекеттік су жобасын пайдаланудың жалпы құнын төмендетеді, әсіресе Калифорния акведугі бойындағы алып электр сорғыларын. 230 кВ қысқа электр желісі шығысқа қарай солтүстік Калифорнияның электр жүйесіне, 15-ші бағытқа электр қуатын жеткізеді. Алайда, суды тауға сорғылау кезінде пайда болатын үйкеліс салдарынан, су босатылғанда энергияның шамамен 70 пайызы ғана қалпына келтіріледі.

Тарих

Сан-Луис су қоймасы орналасқан аңғарда бастапқыда Йокутс халқы тұрған; 19 ғасырдың басында бұл аймақ Сан-Луис Гонзага ранчосының бір бөлігі болды, ал жер асты сулары және Сан-Хоакин өзенінен келген каналдар арқылы қамтамасыз етілген шағын ауыл шаруашылығы дамыды. Орталық Аңғар жобасы 1930 жылдары аймаққа қосымша су жеткізу мақсатымен басталды және суармалы жерлерді едәуір кеңейтті. Дегенмен, жергілікті су сақтаудың жетіспеуі жүйенің икемділігін шектеді. 1950 жылдары Калифорния штаты да өз су жобасын салуға кірісті, оның жобасында да өзеннен тыс су сақтау қоймасы қажет болды. Штат федералды үкіметке бірлескен пайдалануға арналған нысанды жобалау туралы ұсыныс жасады; алайда, Қайта құру бюросының ұсынысқа келісуіне бірнеше жыл уақыт кетті. 1960 жылдың 16 мамырында штат пен Қайта құру бюросы «үйлесімді жұмыс» келісіміне қол қойды, онда Сан-Луис бөгеті мен электр стансасын қоса алғанда, бірлескен пайдалануға арналған нысандарды салу жоспарлары баяндалды. Бөгет құрылысы бойынша негізгі келісім-шарт 1963 жылы 85,9 миллион долларға Моррисон Кнудсен, Юта құрылыс және кен өндіру компаниялары мен Браун және Рут компаниясына тапсырылды. Алфред М. Петровский бас инженер болып тағайындалды.

Сумен жабдықтау

Сан-Луис бөгетінің артында сақталған судың көп бөлігі суаруға пайдаланылады. Судың CVP үлесі Дельта-Мендота каналы арқылы Сан-Хоакин өзеніне жіберіледі, ол Сан-Хоакин аңғарының орталық бөлігіндегі ауыл шаруашылығы жерлеріне су жеткізеді. CVP және SWP суларының бір бөлігі Фресно және Кингс округтерінің Вестлендс су округін сумен қамтамасыз етеді, ол Сан-Хоакин аңғарының батыс жағындағы жерлерді суарады. Сан-Луис бөгеті мен Калифорния су құбырының (Сан-Луис каналы) бірлескен пайдалану бөлігі салынар алдында бұл аймақ толығымен жер асты суларына тәуелді болды. 2016 жылы мұнда бадам, помидор, фисташка және бидай егілген негізгі дақылдар болды. Вестлендс округінің көп бөлігі жүздеген, тіпті мыңдаған акр жерді құрайтын ірі корпоративтік шаруашылықтардан тұрады. SWP сонымен қатар Керн округінің фермерлеріне жылына кемінде 400 миллион тоннадан астам су жеткізеді. Сан-Луис су қоймасы Оңтүстік Калифорнияның Метрополитендік су округінің (MWD) суын сақтайды, ол Үлкен Лос-Анджелес аймағының негізгі су жеткізушілерінің бірі болып табылады. Бұл су Калифорния су құбырының шығыс және батыс тармақтары арқылы Оңтүстік Калифорнияға жетеді. Сонымен қатар, ол Калифорния су құбырының жағалаулық тармағы арқылы Сан-Луис-Обиспо және Санта-Барбара сияқты Орталық жағалаудағы қалаларға су береді. Жергілікті су агенттіктері мен суару округтеріне Сан-Луис су қоймасында суды кейін пайдалану үшін "сақтауға" рұқсат етіледі, оны жаңбырлы маусымда төмен бағамен сатып алу арқылы, егер ол дереу қажет болмаса. Алайда, ережелер мұндай тасымалдауды Сан-Луис толық толмаған кезде ғана рұқсат етеді, себебі мемлекеттік және федералды суға басымдық беріледі. Қойма толғаннан кейін пайдаланылмаған кез келген тасымалданатын су "жоғалып", CVP және SWP қорларына беріледі. Сан-Луис су қоймасы негізгі CVP және SWP каналдарын жабдықтаумен қатар, Санта-Клара аңғарына Диабло жотасының астында өтетін Пачеко туннелі мен Холлистер құбыры арқылы су жеткізеді. Туннельдің батыс жағында су 1986 жылы құрылысы аяқталған Сан-Хусто бөгетінің артында сақталады. Бұл нысандардың барлығы Орталық аңғар жобасының Сан-Фелипе бөлімшесінің құрамына кіреді. Сан-Луис және Дельта-Мендота су басқармасы Сан-Луис бірлігімен қызмет көрсетілетін 29 федералды су мердігерлерін білдіреді, олар Сан-Хоакин және Санта-Клара аңғарларындағы біріктірілген қызмет аймағынан тұрады. Басқарма Сан-Луис су қоймасының федералды меншіктегі бөлігін және сумен жабдықтау инфрақұрылымын басқарады.

Қоршаған орта мәселелері

Сан-Луис бөгеті салынар алдында, Дельтадан су қабылдаудың көп бөлігі жаз айларында суаруға деген сұраныс жоғары болған кезде жүзеге асырылды. Сан-Луис бөгетінің құрылысы, әйтпесе теңізге кетіп қалатын қысқы су ағындарын қосымша жинауға мүмкіндік берді. Дегенмен, қыс және ерте көктемде су қабылдау балықтардың, әсіресе Сакраменто өзенінің чинук лососінің қозғалысына кедергі келтіреді. Су қабылдау Дельтадағы су ағысының бағытын шығыстан-батысқа қарайтын негізгі бағыттан солтүстік-оңтүстікке өзгертіп, балықтарды жаңылыстырады. Осының салдарынан, 1990 жылдан бері көктемгі чинук лососінің шаруалық маусымында (наурыз-сәуір) су қабылдауды шектеу үшін белгілі бір экологиялық шектеулер енгізілді. Бұл Сан-Луис суқоймасындағы су деңгейінің жиі төмендеуіне әкелді; 2016 жылдың тамыз айында ол 1991 жылдан бері ең төменгі көрсеткішке, сыйымдылығының 10 пайызына дейін түсті. Бұл шектеулер су агенттіктері тарапынан тым қатаң деп сынға алынды, әсіресе Калифорния ұзақ мерзімді құрғақшылыққа тап болғандықтан. 2016 жылдың қысында кем дегенде судың бір бөлігі Сан-Луис суқоймасына құйылудың орнына Дельтадан Тынық мұхитына ағып кетуіне рұқсат берілді. 2016 жылдың желтоқсан айында Конгресс балықтардың қауіп төңкерілмейтін уақытта су қабылдауды арттыруға рұқсат беретін заң қабылдады. Бұл Сан-Луис суқоймасында көбірек су сақтауға мүмкіндік береді. Заңда балықтардың күндізгі бақылануын талап етеді, бұл экологиялық заңдардың бұзылмауын қамтамасыз ету үшін, қазіргі жағдайға сәйкес келмейтін қатаң шектеулерге сүйенудің орнына жасалады. Калифорния сенаторы Дианн Файнштейн "мақсат – Калифорнияның су жүйесін интуицияға емес, ғылыми негізге сүйеніп басқару" деп мәлімдеді.

Ұсынылған кеңейту

2013 жылы Рекультивация бюросы қосымша сақтау көлемін құру үшін БФ Сиск бөгетін 20 футқа (6 метрге) көтеруді ұсынды. Кеңейтілген су қоймасы, ылғалды жылдары көбірек суды сақтап, экологиялық шектеулерге байланысты құрғақ жылдары су сору мөлшерінің азаюын толықтыруға мүмкіндік береді. Жобаның құны 360 миллион долларды құрайды және бөгетті жер сілкіністерінен қорғау мақсатында сейсмикалық жаңартуларды қамтиды. Бөгеттің кеңейтілуі – Калифорния дауыс берушілері 2014 жылы мақұлдаған 2,7 миллиард долларлық облигациялық қаражат есебінен ішінара қаржыландырылатын сумен жабдықтаудың бірнеше ірі жобаларының бірі. 2023 жылы Ішкі істер департаменті мен Сан-Луис және Дельта-Мендота су басқармасы 130 000 акр-фут қосымша су сақтау көлемін құру үшін бөгетті 10 футқа көтеру жоспарларын бекітті. 1 миллиард долларлық жоба 2032 жылға дейін аяқталуы күтілуде.