Кіріспе
Түркияда жасалған Devrim (түрік тілінде "революция" дегенді білдіреді) – Түркияда жобаланған және өндірілген алғашқы автомобиль.
Devrim (, meaning Revolution in Turkish) was the first ever automobile designed and produced in Turkey.
Автомобиль өнеркәсібі конгрессі
1961 жылғы 15 мамырда Отoмoтив Эндүстри Конгресін (Автомобиль өнеркәсібі конгресі) президент Джемаль Гүрсель ашты. Ол ашылу сөзінде: "Біз ауыл шаруашылығын да реформалаймыз, бірақ тек шөп сату арқылы ештеңеге қол жеткізе алмаймыз! Біз бір кеме мақтаға бар-жоғы 7-8 автобус аламыз. Бір кеме мақта өсіру үшін қанша еңбек жұмсалатынын сіздер де білесіздер. Сондықтан өнеркәсіп қажет. Біз жақсы теңгерілген қарқынмен индустрияландыруымыз керек. Бұл – міндетті талап. "Бізде өнеркәсіп жоқ па?" – деп сұрайсыз. Иә, бар, бірақ олар тым шашыраңқы, сондықтан олардың барлығын бір мақсатқа жұмылдыру қажет. Автомобиль өнеркәсібіне келсек, дамыған ел өзінің көлік құралдарын өндіруі тиіс. Бүгінгі әлемде көлік құралдары экономикада маңызды орын иеленеді. Біз өзіміздің көлік құралдарын өндіріп, өзіміздің көліктерімізбен тасымалдауымыз керек. Бірінші кезекте, біз кейбір бөлшектерін жасауымыз керек, содан кейін, жетілдіру арқылы, олардың 70-80 пайызын өндіруге қол жеткізуіміз керек. Кейбір адамдар Түркияда автомобиль өндіру мүмкін емес дейді. Бұл ой – қараңғы сананың өнімі. Түркияда бізді осы бағытта ынталандыратын көптеген өнеркәсіп салалары бар."
We will reform agriculture too, but it is not possible to achieve anything just by selling grass! We can barely receive 7 8 buses in exchange for a shipfull of cotton. You may apprise how much effort is needed to raise a shipfull of cotton. Therefore, industry is necessary. We have to become industrialized with a well balanced tempo. This is a certain requirement. You may ask "don't we have any industry?" Yes we have, but they are so dispersed that all of them must be arranged to work for one direction. When it comes to the automotive industry, a modern country must produce its own transportation vehicles. In today's world transportation vehicles occupy an important place in the economy. We must produce our own transportation vehicles, we must transport with our own vehicles. First, we have to build some of the parts; then, with improvement, we must build up to 70 80% of them. Some people say that it's impossible to produce automobiles in Turkey. This thought is the product of dark minds. Turkey has many industrial branches that encourage us in this way too
After the congress, Gürsel issued his order to build a prototype engine and car meeting the requirements of the country. These prototypes would be compared with the best cars of the time, the shortcomings would be identified, and project development work would be undertaken in order to produce the best possible car in Turkey.
Конгрестен кейін Гүрсель елдің қажеттіліктерін қанағаттандыратын прототип қозғалтқыш пен автомобиль жасауға бұйрық берді. Бұл прототиптер сол кездегі ең жақсы автомобильдермен салыстырылып, кемшіліктері анықталады және Түркияда ең жақсы автомобиль жасау мақсатында жобалық-конструкторлық жұмыстар жүргізілетін болады.
We will reform agriculture too, but it is not possible to achieve anything just by selling grass! We can barely receive 7 8 buses in exchange for a shipfull of cotton. You may apprise how much effort is needed to raise a shipfull of cotton. Therefore, industry is necessary. We have to become industrialized with a well balanced tempo. This is a certain requirement. You may ask "don't we have any industry?" Yes we have, but they are so dispersed that all of them must be arranged to work for one direction. When it comes to the automotive industry, a modern country must produce its own transportation vehicles. In today's world transportation vehicles occupy an important place in the economy. We must produce our own transportation vehicles, we must transport with our own vehicles. First, we have to build some of the parts; then, with improvement, we must build up to 70 80% of them. Some people say that it's impossible to produce automobiles in Turkey. This thought is the product of dark minds. Turkey has many industrial branches that encourage us in this way too
After the congress, Gürsel issued his order to build a prototype engine and car meeting the requirements of the country. These prototypes would be compared with the best cars of the time, the shortcomings would be identified, and project development work would be undertaken in order to produce the best possible car in Turkey.
Девримнің жобалау және өндірісі
1961 жылы президент Джемаль Гюрсель Түркияда толығымен жобаланып және өндірілген автомобиль жасау үшін әртүрлі компанияларда жұмыс істейтін 24 инженерге тапсырыс берді. Ол 1961 жылдың 29 қазанында Республика күні тойлау кезінде көрсетілуі тиіс еді. Эскишеһірдегі шеберханада 130 күн бойы асығыс жұмыс істегеннен кейін, кейіннен TÜLOMSAŞ зауыдына айналған осы шеберханада инженерлер автомобильдің төрт прототипін жасап шығарды. Бірі қара, ал қалғандары қаймақ түсті болды. Оны «Деврим» (түрікше «Революция») деп атады. Уақыт өте тар болды, дегенмен төрт автомобиль аяқталды, және олардың екеуі (қаймақ және қара түсті) Республика күнін тойлау үшін Анкараға жіберілді. Қара автомобильдің сырлау бояуы Анкараға пойызбен бара жатқанда жасалды. Қауіпсіздік шаралары ретінде автомобильдерде бензин болған жоқ, тек маневр жасау үшін аз мөлшерде отын құйылды. Қозғалтқыштың қуатын арттыру үшін қысым деңгейі жоғарылатылғандықтан, қозғалтқыштың іштен жануын болдырмау үшін жоғары октанды отын қажет болды. Ол кезде жоғары октанды отын тек Анкарада ғана қолжетімді болды. Той күні президент Джемаль Гюрсель салтанатты сапарға шығар алдында, отын құйылмаған қара автомобильге отырды. Шамамен жүз метр жүргеннен кейін көлік тоқтап қалды. Содан кейін президент қара автомобильден түсіп, артындағы (бұрын отынмен толтырылған) қаймақ түсті автомобильге отырып, осымен Аныткабірге барды. Екі автомобиль де салтанатты жүрісті ешқандай қиындықсыз аяқтады. «Деврим» жаппай өндірілген жоқ, мүмкін, себебі автомобильдер қолмен жасалған прототиптер болды және өндіріс процесі жеткілікті жақсы құжатталмаған, өндіріс кезеңінен тек бірнеше техникалық суреттер қалды. Тағы бір себеп – 1961 жылы Түркияда автомобильге сұраныс шектеулі болды, бұл жаңа брендтің автомобильдерін жаппай өндіруді, таратуды, дилерлік және техникалық қызмет көрсетуді, сондай-ақ қосалқы бөлшектерді өндіруді қиын етті. Керісінше, 1959 жылы Стамбулда Ford Motor Company және Koç Holding компанияларының бірлескен кәсіпорны – Otosan зауыты құрылды, ал Түркияның алғашқы жаппай өндірілетін автомобиль бренді Anadol 1966 жылы Anadol A1 модельдерін сериялық өндіріске шығарды.
Құрлық теориясы
Бұқаралық өндірістің сәтсіздігі туралы кең таралған арзан сөз 1960-шы жылдардың басында Түркиядағы автомобильдердің көп бөлігін сатқан американдық автомобиль компаниялары (мысалы, Түркия полициясының машиналарының көпшілігі GM, Ford және Chrysler модельдері, әсіресе Chevrolet және Dodge болды, 1970-ші жылдардың ортасына дейін) түрік үкіметіне жобаны тоқтату туралы ұсыныс жасады деседі. Саяси және экономикалық себептерге байланысты, соңғысы екі НАТО одақтасы арасындағы жақын екіжақты қарым-қатынасты сақтауға басымдық берді. Бес жыл өткен соң, 1966 жылы Anadol Түркияның алғашқы бұқаралық өндіріс машинасының маркасы болды. Anadol машиналары 1959 жылы АҚШ-тың Ford Motor Company және Түркияның Koç Holding компанияларының бірлескен кәсіпорны ретінде құрылған Стамбулдағы Otosan зауытында өндірілді. 1960 жылы Otosan компаниясы Стамбулдағы зауытта өндірілген алғашқы жолаушылар машинасы – Ford Consul шығаруды бастады.
Мұра
Үш прототип бюрократиялық шектеулерге байланысты жойылды, олардың қозғалтқыштары дизель генераторларына айналдырылды, бірақ соңғысы (корпус № 002, қозғалтқыш № 002) жұмыс жағдайында, ол салынған Эскишехирдегі TÜLOMSAŞ зауытында сақталып тұр. 2018 жылы автомобиль 57 жылға толғанда, Devrim-ді көптеген ондаған жылдарға сақтау мақсатында түпнұсқа өндіруші TÜLOMSAŞ оны толықтай бөлшектеп, мұқият күтімге алды. Жабық көрмеде сақталғандықтан, қызылдың аз ғана көрінуіне болатын, алайда автомобильдің бастапқы талаптарына сәйкес бояуы мен винил ішкі бөліктері ауыстырылды. Devrim Эскишехирдегі TÜLOMSAŞ зауытында күн сайын сағат 08:00-ден 17:00-ге дейін келушілерге ашық.
Танымал мәдениетте
Құрылыс процесі және "Devrim" автомобильдері үшін жұмыс істеген 24 инженердің қажырлы еңбегі туралы әңгіме 2008 жылы Түркияда "Devrim Arabaları" (ағылшын тілінде: Cars of Revolution) деген атаумен фильмге түсірілді. 2010 жылдың соңында Пәкістанның Ұлттық ғылым және технология университетінің студенттері "Devrim" автокөлігінен шабыдаланып гибридтік автомобиль жасап, оны "Devrim II" деп атады.