Кіріспе
Пайдалылық пен баға арасындағы қарама-қайшылық Құн парадоксы (алмаз-су парадоксы деп те аталады) - су жалпы алғанда өмір сүру үшін алмастан пайдалырақ болғанымен, алмастың нарықтағы бағасы жоғары. Философ Адам Смит бұл парадокстің классикалық танытқышы деп саналады, бірақ ол Платонның Эуфидемінде пайда болған. Николай Коперник, Джон Локк, Джон Лоу және басқалар бұрын осы айырмашылықты түсіндіруге тырысқан.
The paradox of value (also known as the diamond–water paradox) is the contradiction that, although water is on the whole more useful, in terms of survival, than diamonds, diamonds command a higher price in the market. The philosopher Adam Smith is often considered to be the classic presenter of this paradox, although it had already appeared as early as Plato's Euthydemus. Nicolaus Copernicus, John Locke, John Law and others had previously tried to explain the disparity.
Маргинализм
Таразылық теориясына негізделген шекті пайдалылық теориясы, нарықтағы тауардың бағасы оның өндірісінде қанша еңбек жұмсалғанына байланысты емес, сонымен қатар оның жалпы пайдалылығына байланысты емес. Оның бағасы оның шекті пайдалылығына байланысты анықталады. Тауардың шекті пайдалылығы оның адамға ең маңызды пайдасынан туындайды. Демек, егер біреудің игілігі болса, ол оны ең маңызды нәрседен бастап, қандай да бір қажеттілікті немесе қалауды қанағаттандыру үшін қолданады. Бұл туралы Евгений фон Бем Баверк бес қап астықты фермердің мысалымен түсіндірді. Алғашқысы нан жасап, өмір сүреді. Екіншісімен ол жұмыс істеуге күшті болу үшін көбірек нан жасайды. Келесісімен ол мал бағуға жұмсайды. Келесісі виски жасауға, соңғысы көгершіндерге жем болады. Егер бір торсық ұрланса, ол сол жұмыстардың әрқайсысын бестен бір бөлігіне дейін азайтпайды, керісінше, көгершіндерді тамақтандыруды тоқтатады. Сонымен бесінші қап астықтың құны көгершіндерді тамақтандырудан келетін қанағаттануға тең. Егер ол сол қапты сатып, көгершіндерді тастаса, қалған астықты ең аз өнімділікпен виски жасауға жұмсайды, сондықтан төртінші қаптың құны оның вискиінің құны. Ал егер ол төрт қап астықтан айырылса, онда ол азырақ тамақ жей бастайды; бұл оның астықтан ең тиімді пайдалануы. Соңғы бір қап астық оның өмірін қиды. Алмаз су парадоксын түсіндіруде маргиналистер бағаны анықтайтын алмаздың немесе судың жалпы пайдалылығы емес, судың немесе алмаздың әрбір бірлігінің пайдалылығы екенін түсіндіреді. Адамдар үшін судың жалпы пайдалылығы өте зор, өйткені олар өмір сүру үшін қажет. Алайда, су әлемде өте көп болғандықтан, оның шекті пайдалылығы төмен. Басқаша айтқанда, адамдар суды тұтынудың аса маңызды емес екенін сезінеді, өйткені олар судың әлі де болатынын біледі. Сонымен, қосымша бірлік суды тұтыну қосымша бірлік пайдалылықты және осылайша оны төлеуге қосымша дайындықты тудырмайды. Сондықтан, судың белгілі бір бірлігі адамдар үшін судың көлемі ұлғая берген сайын оның құны азаяды. Ал алмаздың саны әлдеқайда аз. Олар өте аз, сондықтан бір алмастың пайдасы бір стакан судың пайдасынан артық. Сондықтан адамдар үшін алмаздың құны әлдеқайда жоғары. Сондықтан, алмаз іздегендер бір алмазға бір стакан суға қарағанда жоғары баға төлейді, ал алмаз сатушылар бір алмазға бір стакан суға қарағанда жоғары баға сұрайды. Керісінше, шөлде шөлден өліп жатқан адам алмастан гөрі суды көбірек пайдаланады, сондықтан су үшін көбірек төлейді, мүмкін ол өліп жатқан кезде.