Африкалық Адам және Халықтар Құқығы Соты – Африка Одасының құқықтық органы. Африкалық хартаны іске асыру мақсатымен құрылған халықаралық сот туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Халықаралық сот
International court
Адам және халықтар құқықтары жөніндегі Африка соты, сонымен қатар Африка соты деп те аталады, Африка Одағына (АО) мүше мемлекеттердің Африкалық адам және халықтар құқықтары хартасының (Банжул хартасы деп те аталады) ережелерін іске асыру үшін құрған халықаралық сот. Танзанияның Аруша қаласында орналасқан бұл сот АО-ның сот органы және үш өңірлік құқық қорғау органының бірі (Еуропалық адам құқықтары соты және Америкааралық адам құқықтары сотымен бірге). Африка соты 1998 жылы Бүркіна-Фасода Африкалық Бірлік Ұйымының (АБҰ) Банжул хартасына қабылданған хаттамаға сәйкес құрылды. Хаттама 15-тен астам елдің ратификациясынан кейін 2004 жылдың 25 қаңтарында күшіне енді. Соттың алғашқы судьялары 2006 жылы сайланды және алғашқы үкім 2009 жылы шығарылды. Африка сотының міндеті – Африкалық адам және халықтар құқықтары жөніндегі комиссияның функцияларын толықтыру және нығайту, комиссия хартаның орындалуын бақылайды және сотқа істерді ұсынады. Сот Банжул хартасын, хартаға қабылданған хаттаманы және басқа да қолданылатын адам құқықтары құжаттарын түсіндіру және қолдану мәселелеріне қатысты барлық істерді және дауларды қарауға құзыретті. Сот заңдық мәселелер бойынша консультативтік пікірлер бере алады және даулы істерді шеше алады. Сотқа АО мүше мемлекеттері ұсынған және АО Мемлекет және Үкімет басшыларының Ассамблеясы сайлаған он бір судья кіреді. Судьялар алты жылдық мерзімге сайланады және бір рет қайта сайлануға құқылы. Сот төрағасы Арушада тұрып, толық уақыт жұмыс істейді, ал қалған он судья жартылай уақыт жұмыс істейді. Соттың тіркеу, басқару және әкімшілік функцияларын тіркеуші атқарады. Африка сотын құру туралы хаттаманы 34 африкалық ел ратификациялады, олардың ішінде тек тоғызы жеке тұлғалар мен ҮЕҰ-ларға сотқа тікелей шағымдануға мүмкіндік беретін арнайы жариялама жасады: Бүркіна-Фасо, Гана, Малави, Мали, Руанда, Танзания, Кот-д'Ивуар Республикасы, Тунис және Гамбия. Басқа жағдайларда, істер Африка комиссиясына жіберілуі керек, ол оларды сотқа жолдау туралы шешім қабылдайды. 2021 жылдың қыркүйегіне дейін Африка соты 259 шешім шығарды, оның ішінде 131 үкім және 128 бұйрық бар, ал 217 іс қаралып жатыр.
The African Court on Human and Peoples' Rights, also known simply as the African Court, is an international court established by member states of the African Union (AU) to implement provisions of the African Charter on Human and Peoples' Rights (also known as the Banjul Charter). Seated in Arusha, Tanzania, it is the judicial arm of the AU and one of three regional human rights courts (together with the European Court of Human Rights and the Inter American Court of Human Rights). The African Court was created pursuant to a protocol to the Banjul Charter adopted in 1998 in Burkina Faso by the Organization of African Unity (OAU), the predecessor of the AU. The protocol came into force on 25 January 2004, following ratification by more than 15 countries. The court's first judges were elected in 2006 and it issued its first judgment in 2009. The African Court's mandate is to complement and reinforce the functions of the African Commission on Human and Peoples' Rights, a quasi judicial body that monitors implementation of the charter and recommends cases to the court. It has jurisdiction over all cases and disputes submitted to it concerning the interpretation and application of the Banjul Charter, the protocol to the charter, and any other human applicable human rights instrument. The court can issue advisory opinions on legal matters and adjudicate contentious cases. The court is composed of eleven judges nominated by member states of the AU and elected by the latter's Assembly of Heads of State and Government. Judges serve six year terms and may only be re elected once. The president of the court resides and works full time in Arusha, while the other ten judges work on a part time basis. Registry, managerial, and administrative functions are executed by a registrar. Thirty four African countries have ratified the protocol establishing the African Court, of which only nine have made a special declaration allowing individuals and NGOs to submit cases directly to the court: Burkina Faso, Ghana, Malawi, Mali, Rwanda, Tanzania, Republic of Côte d'Ivoire, Tunisia, and the Gambia; otherwise, cases must be submitted to the African Commission, which then determines whether to refer it to the court. As of September 2021, the African Court has delivered 259 decisions, including 131 judgments and 128 orders, and has 217 pending cases.
Мүшелер
2019 жылдың қаңтарынан бастап, хаттамаға қатысушы тоғыз мемлекет үкіметтік емес ұйымдар (ҮЕҰ) мен жеке тұлғалардан түсетін істерді қарауға Соттың құзыреттілігін мойындайтын мәлімдеме жасады. Бұл мемлекеттер – Бенин, Буркина-Фасо, Кот-д’Ивуар, Гана, Мали, Малави, Руанда, Танзания, Гамбия және Тунис. Кот-д’Ивуар 2020 жылдың сәуір айында соттан шығатынын хабарлады, себебі сот үкіметке Гийом Сороға қатысты тұтқындау ордерін тоқтатуға бұйрық берген еді.
As of January 2019, nine state parties to the protocol have made a declaration recognizing the competence of the Court to receive cases from non government organizations (NGOs) and individuals. The nine states are Benin, Burkina Faso, Côte d'Ivoire, Ghana, Mali, Malawi, Rwanda, Tanzania, the Gambia and Tunisia. Côte d'Ivoire announced that it was withdrawing from the court in April 2020, after the tribunal ordered the government to suspend an arrest warrant for Guillaume Soro.
Миссия
Адам және халықтар құқықтары жөніндегі Африка соты Адам және халықтар құқықтары жөніндегі Африка комиссиясының (жиі Банжуль комиссиясы деп аталады) қызметін толықтыру және күшейту мақсатымен құрылды. Комиссия – Жарғының орындалуын қадағалауға уәкілді сотқа ұқсас орган.
The African Court on Human and Peoples' Rights was established to complement and reinforce the functions of the African Commission on Human and Peoples' Rights (the African Commission – often referred to as the Banjul Commission), which is a quasi judicial body charged with monitoring the implementation of the Charter.
Мандат
Соттың миссиясы – Африкалық адам және халықтар құқықтары жөніндегі комиссияның қорғау өкілетін күшейту, Африкадағы адам құқықтарын қорғау жүйесін нығайту және сот шешімдері арқылы Африкалық адам және халықтар құқықтары хартасын, сондай-ақ басқа да халықаралық адам құқықтары құжаттарына құрмет көрсетуді және оларды сақтауды қамтамасыз ету.
The mission of the Court is to enhance the protective mandate of the African Commission on Human and Peoples' Rights by strengthening the human rights protection system in Africa and ensuring respect for and compliance with the African Charter on Human and Peoples' Rights, as well as other international human rights instruments, through judicial decisions.
Көрініс
Соттың көрегендігі – жан-жақты дамыған адам құқықтары мәдениетіне ие Африка.
The vision of the Court is an Africa with a viable human rights culture.
Негізгі құндылықтар
Соттың кез келген партиялық көзқарас, пікір қайшылығы, ықпалдан – мемлекеттерден, ҮЕҰ-лардан, қаржыландыру агенттіктерден немесе жеке тұлғалардан болсын – тәуелсіздігі. Африкалық хартаның, хаттаманың, қағидалардың және басқа да тиісті халықаралық адам құқықтары туралы құжаттардың ережелерін әділ және бейтарап түрде қолдану және түсіндіру. Соттың жұмысында ашықтық және этикалық жауапкершілік. Әрбір адамның негізгі азаматтық, саяси, әлеуметтік, экономикалық және мәдени құқықтарын пайдалануға құқығы сақталуы тиіс. Адам және халықтар құқықтарын қорғау мақсатында Соттың міндеттерін орындау үшін тиісті мүдделі тараптармен ынтымақтастық. Сот жұмысында кемсітушілікке жол бермеу және теңдік принципін сақтау. Сотта жұмыс істейтін судьялар мен қызметкерлердің адалдығы. Соттың барлық мүмкін пайдаланушыларына тең қолжетімділік беру. Сотқа жүгінгендердің қажеттіліктерін ескеру және оларға жауап беру.
Judicial independence from any partisanship, bias, influence, whether it comes from States, NGOs, funding agencies, or individuals. Fair and impartial application and interpretation of the provisions of the African Charter, the Protocol, the Rules, and other relevant international human rights instruments. Transparent and ethical accountability in the operations of the Court. Fundamental rights of every individual to enjoy basic civil, political, social, economic, and cultural rights are upheld. Collaboration with relevant stakeholders in pursuance of the Court's objective of protecting human and peoples' rights. Non discrimination and equality in performance of the work of the Court. Integrity of the Judges and staff working at the Court. Provide equal access to all potential users of the Court. Be responsive to the needs of those who approach the Court.
Судьяларды сайлау
2006 жылдың 22 қаңтарында Африка одағының Атқарушы кеңесінің сегізінші кезекті сессиясы Адам және халықтар құқықтары жөніндегі Африка сотының алғашқы он бір судьясын сайлады. Судьялар әдетте алты жылдық мерзімге сайланады және бір рет қайта сайлануға құқылы. Президент және вице-президент екі жылдық мерзімге сайланады және бір рет қайта сайлануы мүмкін. Соттың бірінші кезекті отырысы 2006 жылдың 2-5 шілдесі аралығында Гамбияның Банжуль қаласында өтті.
On January 22, 2006, the Eighth Ordinary Session of the Executive Council of the African Union elected the first eleven Judges of the African Court on Human and Peoples' Rights. Judges are normally elected for six year terms and can be re elected once. The President and Vice President are elected to two year terms and can be re elected once. The Court had its First Ordinary Session from July 2–5, 2006, in Banjul, the Gambia.
Орналасқан жері
Танзания – Соттың орналасқан мемлекеті. Соттың уақытша ғимараты Танзанияның Аруша қаласында, Додома жолындағы Мвалиму Юлиус Ньерере сақтау орталығының II кезеңінде орналасқан. Танзанияның Сот үшін тұрақты ғимарат салу жоспарлары бірнеше рет кешіктірілді, және Сот өз жұмысын тиісті деңгейде жүзеге асыру үшін мақсатты түрде салынған ғимараттардың қажеттігін баса көрсетті.
Tanzania is the Court's host state. The Court's temporary premises are located in Arusha, Tanzania, at the Phase II of the Mwalimu Julius Nyerere Conservation Centre Complex along Dodoma Road. The plans for Tanzania to build permanent premises for the Court have experienced repeated delays, and the Court has stressed the necessity of purpose built premises for it to properly carry out its work.
Құзыреті
Соттың құзыретіне Сот хаттамасына қатысушы мемлекеттерге қатысты өтініштерді қарау кіреді. Бүгінгі күнгі жағдай бойынша, 34 мемлекет (жоғарыда тізілген) хаттаманы ратификациялаған. Осы мемлекеттерге қарсы өтініш Африка комиссиясы немесе Африка үкіметаралық ұйымдары тарапынан берілуі мүмкін. Егер мемлекет Сот хаттамасының 34-бабының 6-тармағына сәйкес жеке өтініш құқығын қабылдап, декларация жасаса, Африка Адам құқықтары және халықтар құқықтары жөніндегі комиссиясында бақылаушы мәртебесіне ие жеке тұлға немесе үкіметтік емес ұйым өтініш бере алады. Қазіргі таңда 9 мемлекет декларация жасады: Бенин, Буркина-Фасо, Кот-д'Ивуар, Гана, Малави, Мали, Танзания, Тунис және Гамбия. Руанда 2013 жылы декларация жасады, бірақ 2016 жылы одан бас тарды, ал Танзания 2019 жылдың қараша айында декларациясын кері қайтарып алу ниетін білдірді (бұл бір жыл өткен соң күшіне енеді).
The Court has jurisdiction to determine applications against state parties of the Court Protocol. To date, 34 states (listed above) have ratified the protocol. An application against these states may be made by the African Commission or African inter governmental organisations. Where a state has made a declaration accepting the right of individual application under Article 34(6) of the Court's Protocol, an individual or NGO with observer status before the African Commission on Human and Peoples' Rights may make an application. As it stands, 9 states have made the declaration: Benin, Burkina Faso, Côte d'Ivoire, Ghana, Malawi, Mali, Tanzania, Tunisia, and The Gambia. Rwanda made a declaration in 2013 but withdrew it in 2016, and Tanzania gave notice that it was withdrawing its declaration (which will take effect a year later) in November 2019.
Сот шешімдері
2009 жылдың 15 желтоқсанында Сот Сенегалға қарсы шағымды қабылдамасқа тиіс деп алғашқы шешімін шығарды. Соттың істің мәні бойынша алғашқы шешімі 2013 жылдың 14 маусымында Танзанияға қатысты жарияланды. Ол Танзанияның азаматтардың партиялық тиесілігіне қарамастан, тікелей немесе өкілдер арқылы үкіметке еркін қатысу құқығын бұзғанын анықтады және Танзанияға осы бұзушылықтарды жою үшін конституциялық, заңнамалық және барлық қажетті шараларды қабылдауды бұйырды. 2014 жылдың 28 наурызында сот 1998 жылы қатылған газет редакторы Норберт Зонгоның отбасы қозғаған іс бойынша Буркина-Фасоға қарсы үкім шығарды. Сот Буркина-Фасоның кісі өлтіруін тиісінше тергемегенін және журналистерді қорғау жөніндегі міндеттемелерін орындамағанын анықтады. 2022 жылдың 23 маусымында сот Кения үкіметіне ондаған жылдар бойы келтірілген материалдық және рухани зиян үшін 157 850 000 шиллинг төлеуді, Окиек халқының түпкілікті тұрғындар екенін мойындауды және оларға ата-бабаларының жерлеріне ресми құжаттар алуға көмектесуді талап етті.
On December 15, 2009, the Court delivered its first judgment, finding an application against Senegal inadmissible. The court's first judgment on the merits of a case was issued on June 14, 2013, in a case involving Tanzania. It found Tanzania had violated its citizens' rights to freely participate in government directly or through representatives regardless of their party affiliation, and ordered Tanzania to take constitutional, legislative, and all other measures necessary to remedy these violations. On March 28, 2014, the court ruled against Burkina Faso, in a case brought by the family of Norbert Zongo, a newspaper editor who was murdered in 1998. The court found that Burkina Faso had failed to properly investigate the murder, and had failed in its obligations to protect journalists. On June 23, 2022, the court ruled that the Kenyan government must pay the evicted and displaced Okiek people 157,850,000 shillings for decades of material and moral damages, recognize their indigeneity and help get them official titles to their ancestral lands.
Бұрынғы судьялар
Атауы Мемлекет Лауазымы Сайланған мерзімі аяқталған Әділет Джордж В. Каньеямба Сот 2006 2008Әділет Жан Эмиль Сомда Сот 2006 2008Әділет Гитху Муйгай Сот 2008 2010Әділет Хамди Фараж Фаннуш Сот 2006 2010Әділет Келлело Жюстина Мафосо Гуни Сот 2006 2010Әділет София А. Б. Акуффо Президент 2012 2014Әділет Жан Мутсинзи Президент 2008 2010Әділет Жерар Нюньеко Президент 2006 2012Әділет Бернард Нгоепе Сот 2006 2014Әділет Жозеф Ньямихана Муленга Сот 2008 2014Әділет Фатсах Оугергуз Сот 2006 2016Әділет Дункан Тамбала Сот 2010 2016Әділет Аугустино С. Л. Рамаданхи Сот 2010 2016Әділет Эльзи Нуанури Томпсон Вице-президент 2010 2016Әділет Эль Хаджи Гюссе Сот 2012 2018Әділет Соломе Балунги Босса Сот 2014 2020Әділет Сильвен Оре Президент 2014 2020Әділет Анджело Васко Матуссе Сот 2014 2020Әділет Мари Тереза Мукамулиса Сот 2016 2022
Name State Position Elected Term ended Justice George W. Kanyeihamba Judge 2006 2008Justice Jean Emile Somda Judge 2006 2008Justice Githu Muigai Judge 2008 2010Justice Hamdi Faraj Fannoush Judge 2006 2010Justice Kellelo Justina Mafoso Guni Judge 2006 2010Justice Sophia A. B. AkuffoPresident20122014Justice Jean MutsinziPresident20082010Justice Gerard Niyungeko President 2006 2012Justice Bernard NgoepeJudge20062014Justice Joseph Nyamihana MulengaJudge20082014Justice Fatsah Ouguergouz Judge 2006 2016Justice Duncan Tambala Judge 2010 2016Justice Augustino S. L. Ramadhani Judge 2010 2016Justice Elsie Nwanwuri Thompson Vice President 2010 2016Justice El Hadji GuisséJudge20122018Justice Solome Balungi BossaJudge20142020Justice Sylvain OrePresident20142020Justice Angelo Vasco MatusseJudge20142020Justice Marie Thérèse MukamulisaJudge20162022
Африка сотымен бірігу жоспарлануда
2008 жылдың 1 шілдесінде Египеттің Шарм-Эль-Шейх қаласында өткен Африка Одағының саммитінде мемлекет және үкімет басшылары мүше мемлекеттердің 2004 жылдың маусым айындағы Африка Одағының саммитінде қабылдаған шешіміне сәйкес, Африкалық Адам Құқықтары және Халықтардың Төрешіліктері Комиссиясын (AfCHPR) әлі құрылмаған Африкалық Әділет Сотымен біріктіру туралы хаттамаға қол қойды. 2020 жылдың 18 маусымына дейін күшіне енуі үшін қажетті 15 елдің арасында тек сегіз ел ғана хаттаманы ратификациялады. Жаңа сот Африка Әділет және Адам Құқықтары Соты деп аталады.
On July 1, 2008, at the African Union Summit in Sharm El Sheikh, Egypt, Heads of State and Government signed a protocol on the merger of the AfCHPR with the still non existent African Court of Justice following a decision by member states at a June 2004 African Union Summit. As of 18 June 2020, only eight countries have ratified the protocol out of 15 needed for its entry into force. The new court would be known as the African Court of Justice and Human Rights.