Кіріспе

Сапар және іздестіру - бұл соғысып жатқан әскери кемелердің белгілі бір жағдайларда бейтарап сауда кемесіне көтеріліп, оның шынайы сипатын тексеру құқығы. Бұл термин француз тіліндегі visit деген сөзді дұрыс түсінбеуден туындаған болса керек, бұл сөз осы жағдайда тек іздеуді білдіреді.

Лондон декларациясы

Соғыс кезінде теңізде іздестіруді реттеу Лондон декларациясының (1903) бөлігі ретінде кодталды. Алайда, ешбір мемлекет бұл декларацияны ратификацияламады, сондықтан ол халықаралық құқықта күшін жойды. Декларацияның мақсаты мынадай болды. Тек қана соғыс тараптары ғана іздестіруді жүзеге асыруға құқылы. Оның мақсаты - кеменің азаматтығын тексеру және егер ол бейтарап болса, контрабандалық жүкті таситынын анықтау. Тінтуге қарсылық білдірудің салдары - тұтқындалу және сот алдында сотталу. Декларацияның 63-бабында "Қозғалысты тоқтату, іздеу және ұстап алу құқығының заңды қолданылуына күшпен қарсылық көрсету барлық жағдайларда кемені айыптауды қамтиды. Жүкті жау кемесімен бірдей қарау керек. Кеме капитанына немесе иесіне тиесілі тауарлар жау тауарлары ретінде қарастырылады". 1907 жылғы Гаага конвенциясында пошта кемелерін іздестіру жауапкершілігі туралы мәселе Бур және Рус-жапон соғыстарынан туындаған оқиғаларға негізделген көп талқылауға себеп болды. Ақырында Гаага конференциясының жеке бабы бойынша бейтарап және тіпті соғысушы тараптардың пошта хат-хабарлары, ресми немесе жеке, бейтарап немесе тіпті жау кемесі бортында табылған болса, "қақтығыстырылмайды" және кеме ұсталса да, бұл хат-хабарды ұстап алған адам "ең аз кешіктірімемен" өз бағытына жіберуі керек деп шешті. Бұл ерекшелік тек блокадалық портқа жіберілген немесе одан шыққан хат-хабарларға қатысты. Пошта кемелерінің өздеріне қатысты, хат-хабардың бұзылмауынан басқа, ешқандай бостандық немесе артықшылық оларды іздеуден тыс жерде, тек өте қажет болған кезде ғана, және тек "мүмкіндігінше көп ойластырып және жылдамдықпен", халықаралық суларда тоқтатылған немесе іздеуден өткен барлық кемелер туралы де айтуға болады.

АҚШ Әскери-теңіз флоты

АҚШ әскери-теңіз флотының мәліметінше, "көтеріс-керіске қатысты заң бойынша, соғыс кемелері немесе ұшақтар сауда кемелерін оның шынайы сипатын, яғни жау немесе бейтарап, жүктің сипатын, жұмысқа алу тәсілін және оның қақтығысқа қатысы бар басқа да фактілерді анықтау мақсатында барып, іздестіре алады. Мұндай сапарлар бейтарап аумақтық теңіздерден тыс жерлерде өтеді. Бұл құқық әскери кемелерге немесе коммерциялық емес мемлекеттік қызметте жүрген кемелерге бару немесе оларды іздестіруге қатысты емес. Сонымен қатар, бейтарап әскери кемелердің конвойындағы бейтарап сауда кемелері тексеруден және іздестіруден босатылады, бірақ конвой командирінен сауда кемелерінің жүгінің бейтарап сипатын растауы талап етілуі мүмкін".