Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гиш немесе Ұлы Гиш (Камката нұсқасы: Giṣ / Гавис, Кати: Giwīṣ, Gyīṣ, Вайгали: Giwiš, Прасун: Gīṣ) – нуристан мифологиясының ең танымал құдайы және Башгулдің Сиа Пош нуристанилері арасында ең көп назар аударған. Башгулдің әрбір ауылында оған арналған бір немесе бірнеше киелі орындары болған. Нүристан пантеонында Гиш, Имраның басты пайғамбары саналған Мониден кейін екінші орында тұрды. Мони мен Гишті Имра өз тынысымен жаратқан деседі. Гиш – соғыс құдайы. Оған жыл сайын сансыз бұқалар мен ешкілер құрбандыққа шалынды және нуристандық құлдар әр көктемде оның құрметіне он бес күн бойы үзбей дабыл қақты.
Gish or Great Gish (Kamkata vari: Giṣ/Gaviṣ, Kati: Giwīṣ, Gyīṣ, Waigali: Giwiš, Prasun: Gīṣ) was the most popular god of Nuristani mythology and received the greatest amount of attention among the Siah Posh Nuristani of Bashgul. Every village of Bashgul had one or more shrines dedicated to him. In the Nuristani pantheon, Gish ranked next to Moni who was said to be the chief prophet of Imra. Both Moni and Gish were created by Imra by his breath. Gish was the war god. Countless bulls and billy goats were sacrificed each year to him and the drums were beaten in his honor for fifteen continuous days, every spring, by the Nuristani slaves.
Мифология
Гивиштің анасы оны он сегіз ай бойы жүктілікте ұстағаннан кейін, оның кіндігінен жарылып шықты. Чанлу Урцунның айтуынша, Гиш/Гиздің анасы Оутиз (кейде Утр деп те атайды) болған. Имра Оутиздің жүкті болуын бұйырған. Оутхиз Гизбен жүкті болған кезде олар бір-бірімен сөйлесетін, ал Оутхиз он сегіз айлық жүкті болғанда Гизден сыртқа шығып тууын сұрады, бірақ Гиз бас тартты. Содан кейін Оутхиз аспанға дейін биік болған он сегіз тармақты жаңғақ ағашын отырғызды. Ол Гизге осы ғажайып ағашқа барып қарауын айтты, оны естігенде Гиз анасының кіндігінен жарылып шықты. Ол креслоға отырып, оның құрсағын темір инемен тігіп, оны жаңару үшін дәрі қолданды. Оутхиз жаңғақ ағашының тармақтарының бүгілгенін көріп, оларды тіреу үшін темір бағаналарды қолданды. Ақырында ағаштан 720 ман жаңғақ өнімді берді, оны Ғиз басқа тағамдармен бірге әскерін тойдыру үшін пайдаланды. Әскерге азық-түлік беріліп болған соң, олар Самиге шабуыл жасады. Соғыс кезінде Гиз найзасын тасқа тигізіп, оны тауға айналдырды, жаудың оларды қууын тоқтатты. Олар Башгал өзеніне жеткенде, Гиз әскеріне мүйізсіз бұқаны құрбандыққа шалуға бұйырды, сонда бірден көпір пайда болды. Арыққан әскер жазыққа жеткенде, Гиз найзасын жерге тигізіп, тәтті тамырлар өсіп шықты. Соңында Сами мен оның ізбасарлары өлтіріліп, олардың байлығы тоналды. Осыдан кейін Гиз "Леймох" деп танылды. Бір күні ол Парунда бұқадай ырылдап, Поройдур жайылымында ырылдап, соңында Ацер жотасында ырылдады. Одан кейін ол адамдардың арасында көрінбеді. Иббетсонның мәліметінше, Гиштің жердегі аты Язид болған. Сондай-ақ, Гиш Әли, Хасан және Хусейн мен қафирлерге белгілі барлық танымал мұсылмандарды өлтіргенін айтады. Гиштің әйелі Санжу – Сану құдайының қызы еді. Сану мұсылман болған және қафирлерді исламға көндіруге тырысқан, бірақ оны Гиш өлтірген, содан кейін оның басымен поло ойнаған.
Giwish was born of his mother who was pregnant with him for eighteen months before breaking out of her navel. According to Čanlū of Urtsun, Gish/Giz's mothers was Outhiz (also known as Utr). Imra had ordered the unwed Outhiz to be pregnant. While Outhiz was pregnant with Giz, they would have conversations with each other, and when Outhiz was eighteen months pregnant she asked Giz to come out and be born but Giz refused. Then Outhiz planted a walnut tree with eighteen branches that grew as tall as the sky. She told Giz to come out and see this magnificent tree, hearing which Giz burst out of his mothers navel. Sitting in a chair, he sewed her stomach back up with a steel needle and used a medicine to regenerate her. Outhiz now seeing that the walnut tree's branches had bent over, used iron pillars to hold them up. The tree eventually produced 720 maunds of walnuts, which along with other foods Giz used to feed his army. Once the army was fed, they attacked Sami. During the war, Giz struck his spear to a rock to transform it into a mountain, blocking the enemy from chasing them. When they reached the Bashgal river, Giz told his army to sacrifice a hornless bull, upon which a bridge appeared. When the exhausted army reached a plain, Giz struck his spear into the ground, causing sweet roots to grow. Eventually Sami and his followers will killed and his wealth plundered. After the way, Giz became known as "Laymoch". One day he went to Parun and bellowed like a bullock, he then bellowed at a pasture in Poroidur, and finally on Atser ridge. Since then he was never seen amongst the people. Ibbetson records that some say Gish's earthly name was Yazid. He also mentions that Gish is stated to have killed Ali, Hasan and Husain and nearly every famous Muslim known to the Kāfirs. Gish's consort was Sanjü, daughter of the god Sanu. Sanu was a Muslim who tried to convert the Kafirs to Islam, but was killed by Gish who proceeded to play polo with his head.
Танымал мәдениетте
Джон Апдайктың 1965 жылы жазған "Құдай сөйлейді" әңгімесі ("Музейлер мен әйелдер" жинағында) Гиш Имра – кейіпкерлердің бірі, Орталық Азия мемлекеті Нуристанның өлтірілген басшысының ұлы.
In John Updike's 1965 short story "God Speaks" (collected in "Museums and Women") Gish Imra is the name of one of the protagonists, the son of the assassinated leader of a Central Asian state called Nuristan.