Кіріспе

Тұтыну бағаларының үйлестірілген индексі (ТЖБИ) – Еуропалық орталық банк (ЕОБ) үшін инфляция мен баға тұрақтылығының көрсеткіші. Бұл – Еуропалық Одақ елдері бойынша бірыңғай әдістемемен есептелетін тұтыну бағасының индексі. Еуроаймақтың ТЖБИ – евро аймағына кірген мемлекеттердің баға индекстерінің салмақты орташасы. ЕОБ-ның басты мақсаты – баға тұрақтылығын сақтау, яғни орта мерзімде ТЖБИ-дың жылдық өсімін 2% деңгейінде ұстау. Осы мақсатқа жету үшін ЕОБ Eonia – еуропалық бір күндік сауда-саттықтардың орташа көрсеткіші арқылы қысқа мерзімді пайыздық ставканы реттей алады, бұл нарық күтулеріне әсер етеді. ТЖБИ сондай-ақ, елдердің евроны қабылдауы үшін орындауы тиіс инфляция бойынша сәйкестік критерийлерін бағалауға қолданылады. Ұлыбританияда ТЖБИ тұтынушылық баға индексі (ТБИ) деп аталады және Англия Банкінің инфляциялық мақсатын белгілеу үшін пайдаланылады.

АҚШ-пен салыстыру

ХАБИ АҚШ-тың ТТІ-ден екі негізгі аспектіде ерекшеленеді. Біріншіден, ХАБИ үлгіге ауылдық тұтынушыларды қосуға тырысады, ал АҚШ қалалық халқына ғана негізделген сараптама жүргізеді. Қазіргі уақытта ХАБИ ауылдық тұтынушыларды толық қамтымайды, себебі ол салмақтарды есептеу үшін ғана ауылдық үлгілерді пайдаланады; бағалар көбінесе қалалық аймақтарда ғана жиналады. ХАБИ АҚШ-тың ТТІ-ден тағы бір айырмашылығы – ол меншік иесі тұрып жатқан тұрғын үйлерді қарастырмайды. АҚШ-тың ТТІ меншік иесі тұрып жатқан тұрғын үйлер үшін «жалға бағасымен тең» шығындарды есептейді, ал ХАБИ мұндай шығындарды инвестиция ретінде қарастырып, оларды есепке алмайды. АҚШ Еңбек статистикалық бюросы, АҚШ ТТІ-нің жасаушысы, ХАБИ-мен тікелей салыстыруға арналған тәжірибелік индекс есептеді. Сонымен қатар, 2006 жылдан бері Еңбек статистикалық бюросының Халықаралық еңбек салыстыру бөлімі түрлі елдердің ХАБИ-ін салыстырып зерттеулер жүргізіп келеді.

Тұрғын үй бағасы туралы дау

АҚШ-тың инфляция индексімен қатысты қарастырылғанда, АЕКИ (HICP) меншік иесі тұрып жатқан тұрғын үйдің құнын қамтымайды. Бұл мәселе көптеген ғалымдардың, басқа орталық банктердің және Еуропалық Парламент мүшелерінің сынына ұшырады. 2018 жылдың маусым айында Еуропалық Орталық Банктің (ЕОБ) президенті Марио Драги, Еуропалық Парламент депутаты Сандер Луонске жолдаған хатында «ЕОБ тұжырымдық тұрғыдан АЕКИ-ге меншік иесі тұрып жатқан тұрғын үй бағасының индексін қосуды жақтады» деді, бірақ мұндай өзгеріс Еуропалық статистика агенттігі Eurostat-тың бағалауын талап етеді. Алайда, Еуропалық Комиссия 2018 жылдың қарашасында АЕКИ-де меншік иесі тұрып жатқан тұрғын үйдің құнын есепке алудың мақұлдығы туралы бағалау есебін жариялады. Есепте 2018 жылы дереу қосуға қарсылық білдірілді, себебі барлық ЕО елдерінде әлі күнге дейін ай сайынғы тұрғын үй бағасының индексі қолжетімді емес, сондай-ақ бұл АЕКИ-дің қазіргі анықтамасынан ауытқуға әкелер еді. Комиссияның баяндамасында Драгидің Еуропалық Парламент депутаттарына айтқан сөздеріне қайшы, ЕОБ Eurostat-пен кеңескен кезде бұл ұсынысқа қарсы болғаны көрсетілген. 2019 жылдың басында ЕОБ-ның бас экономисі Питер Прает жылжымайтын мүліктің бағасын АЕКИ-ге қосу жұмыстары жүргізіліп жатқанын хабарлады: «Еуропалық деңгейдегі жауапкершілікті бөлуге сәйкес, бұл жұмысты ЕОБ қаржылық айнымалылар саласында, ал Eurostat – нақты нарық айнымалылары саласында жүргізеді. Екі институт осы мәселе бойынша тығыз ынтымақтастықпен жұмыс істеп жатыр және олардың үлкен жетістіктерге жететініне сенімдіміз». 2020 жылдың басында ЕОБ президенті Кристин Лагард ЕОБ-ның стратегиялық сараптамасы аяқталғаннан кейін тұрғын үй құнының АЕКИ-ге енгізілуі мүмкін екенін айтты.