Еуропалықтар: Генри Джеймс романы

Кіріспе

Генри Джеймстің 1878 жылғы романы.

«Еуропалықтар: Эскиз» – Генри Джеймстің 1878 жылы жарық көрген қысқа романы. Бұл роман Еуропадан келген екі адамның мінез-құлқы мен көзқарастарын, олардың Жаңа Англияның «жаңа» әлемінде өмір сүретін туыстарының мінез-құлқымен салыстырып, комедиялық сипатта көрсетеді. Роман алғаш рет 1878 жылдың шілде-қазан айларында «Атлантик» журналында бөлім-бөліммен жарияланды. Джеймс кітаптың алғашқы басылымына көптеген ұсақ өзгерістер енгізді.

Сюжетке кіріспе

Бұл оқиға 19 ғасырдың ортасында Бостон мен Жаңа Англияда басталады және ескі әлемнен жаңа әлемге көшкен екі еуропалық бауырластың өмірін суреттейді. Басты екі кейіпкер – Евгения Мюнстер мен Феликс Янг, олар бала кезінен бастап Еуропаны аралап, Франциядан Италияға, Испаниядан Германияға көшіп өмір сүрген. Германияда Евгения Сильберштадт-Шрекенштейн князі Адольфқа, биліктегі князьдің кіші інісіне үйленеді, бірақ оның отбасы саяси себептермен осы некені бұзуға талап етеді. Осы жағдайға байланысты Евгения мен Феликс Америкаға сапар шешіп, алыс туыстарымен кездесуге және Евгенияның бай американдық күйеуге шығып "бақытын табуға" ниеттенді. Туыстары Бостон маңындағы ауылдарда тұрады және көп уақытын бірге өткізеді. Феликс отбасына алғаш рет келгенде олармен танысады. Мистер Вентворттың отбасы пуритандық және еуропалық әдет-ғұрыптардан мүлдем өзгеше. Феликс патриархалды Мистер Вентвортқа, оның 20 жастағы ұлы Клиффордқа және екі қызы Гертруда мен Шарлоттаға қызығады. Олар көршілері және туыстары Роберт Актон мен оның қарындасы Лиззимен де көп уақыт өткізеді. Евгенияның алғашқы кездесудегі реакциясы Феликске қарағанда ерекше. Ол өзіне ұқсамайтын туыстарымен бірге өмір сүре алмайтынын түсінеді, бірақ шағын үйдің сыйлығына қуанады, өйткені ол тәуелсіздігіне және бір жарым қашықтықты сақтауға құндылық береді. Ал оның інісі Шарлотта мен Гертрудамен бірге уақыт өткізуді, олардың алаңдары мен бақшаларында екі әйелдің портретерін салуды ұнатады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Евгения мен оның інісі Феликс Бостонға келеді. Келесі күні Феликс олардың туыстарына барады. Ол алғаш рет Гертрудамен кездеседі, ол шіркеуге бармай, романтикалық әдебиет оқып отырады. Ол кешкі асқа қалады. Келесі күні Евгения оларға барады. Үш күннен кейін олардың еңбексіз ағасы Вентворт мырза оларға өз үйіне жақын жердегі шағын үйге қоныстануды ұсынады. Феликс ағасының портретын салуды ұсынады. Мистер Вентворт бас тартқанда, оның орнына Гертруданың портретын салуды жоспарлайды. Бір күні Гертруда серуендеп жүргенде, оны күтіп тұрған жас дін қызметкері мистер Брэндке кездеседі. Ол өзінің махаббат туралы мәлімдемесін қайталайды, бірақ Гертруда оны естігісі келмейді және одан кетуді сұрайды, кейіннен көңілі қалғаннан жылайды (өйткені оның отбасы оны мистер Брэндке үйленуге итермелеп отыр). Содан кейін ол өзінің портретін салып жатқан Феликс үшін отырады. Әңгіме барысында ол өзінің американдық туыстарының өмірдің ләззатына неге соншалықты немқұрайлы қарап, қатаң талаптармен өмір сүретінін, өздерінің жеке бақытын ойламайтынын таңғалады. Евгения Уентворттардың туысы Роберт Актонды байқап, олар бірге уақыт өткізе бастайды. Евгения өзінің некесі туралы көп айтпай-ақ, Мистер Актонға күйеуінің отбасы қол қоюын қалаған құжат бар екенін айтады (ол некені бұзуға мүмкіндік береді). Ол миссис Актонға барып, әңгіме барысында ұлының ол туралы көп әңгімелегенін айтып, кішкентай жалғандыққа барады. Роберт Актон бұл кішкентай жалғандықты байқайды. Мистер Вентворт Феликске оның жас ұлы Клиффордтың ішімдікке байланысты Гарвард университетінен шығарылғанын айтады. Феликс салмақты, тәлімгерлік әйелдің ықпалы оның әдеп-ғұрыптарын жақсартуға көмектеседі деп ойлайды - оның әпкесі сияқты әйел, және шын мәнінде жас Клиффорд Евгенияға бара бастайды. Осы уақытта Феликс пен Гертруда бір-біріне ғашық болады. Ақырында Гертруда әкесінің оны пастор Брэндке үйлендіргісі келетінін айтады, бірақ ол оны сүймейді. Феликс Гертруданың әпкесі Шарлоттаның Мистер Брэндке қызығушылық танытып, оған ғашық екеніне сенімді, және ол Мистер Брэндпен сөйлесіп, осы туралы айтады. Олар Мистер Брэнд пен Шарлоттаның бірігуін қалайды - бұл оған және Гертрудаға өздерінің махаббат ошағын жалғастыруға мүмкіндік береді. Бір күні кешке бірнеше күн бойы қашықта болған Роберт Актон (және ол Евгенияға ғашық екеніне сенуде) оны кешкі сағатта көруге барады. Шындығында, Клиффорд сол кезде Евгениямен бірге болған, бірақ ол Роберттің келе жатқанын түсінгенде Клиффордты артқы бөлмеге жасырып қойды. Мистер Актонмен сөйлескенде оның некесі туралы тақырып қайтадан көтеріледі, ол сонымен бірге Ниагара шарлауына "жеке" баруды ұсынады. Клиффорд күтпеген жерден жасырынған жерінен шығады және өте ұятты жағдай туындайды. Клиффорд кетеді, ал Евгения жас жігіттің үйінде болғаны туралы жалған әңгіме ойлап табады. Кейінірек, Клиффордпен сөйлескенде, Мистер Актон оның шындықты айтпағанын түсінеді, ал ол жалған айта алатыны оның ойларына әсер ете бастайды және ол бірнеше күн бойы онымен кездесуден бас тартады. Осы уақытта Феликс өз әпкесі Евгенияға Гертрудамен үйленгісі келетінін айтады; ол ағасына да өтірік айтады, Роберт Актон оған үйленуге ұсыныс жасады, бірақ ол оны қалайтынына сенімді емес. Ол АҚШ-та бай жігіт табу мақсатының орындалмағанын түсінеді, бірақ оның мақтанышы бар. Ол Германияға қайтуға шешім қабылдайды. Ол миссис Актонға қоштасу сапарымен барады, Роберттің кетіп бара жатқанын көріп, Германияға неке бұзу туралы құжаттарды жібергенін айтады (бұл да шындыққа сай емес). Мистер Актон оның кетуіне өкініш білдіреді, бірақ оны сол жерде қалдыру туралы нақты ұсыныс жасамайды. Феликс ағасына барып, Гертруданың қолын сұрайды. Оның ағасы алдымен таңғалады, бірақ оның екінші қызы Шарлотта үйленуді қолдайды, содан кейін Гертруда келіп, Феликске үйленетінін мәлімдейді, ақырында мистер Брэнд жас жұпқа үйленгісі келетінін айтады. Феликс Америкада бақытты өмір сүріп жатыр - ол мен Гертруда үйленіп, Еуропаға барып, өмір сүреді. Брэнд пен Шарлотта кейінірек үйленеді, олар Гертрудаға қарағанда бір-біріне көбірек үйлеседі. Бірақ баронша Евгения Мюнстер Америкада байлық табуға тырысып, сәттілікке жетпегендіктен, тіпті ағасының үйлену тойына қатысудан да бас тартады. Ол заттарын жинап, Еуропаға қайтады.

Eugenia and her brother Felix arrive in Boston. The next day Felix visits their cousins. He first meets Gertrude, who is shirking attendance at church and reading romantic literature instead. He stays over for dinner. The next day Eugenia visits them. Three days later their uncle Mr Wentworth suggests they stay in a little house close to theirs. Felix suggests making a portrait of his uncle. When Mr. Wentworth refuses, he makes plans to do a painting of Gertrude instead. One day, Gertrude, out walking, encounters a young clergyman, Mr Brand who has been waiting for her. He renews his declaration of love, but Gertrude does not wish to hear it, and asks him to go away, weeping afterwards out of frustration (for her family is pushing her to accept Mr. Brand). She then sits for Felix who is doing her portrait. During their conversation he wonders why his American relatives seem so little concerned for the pleasures of life, living by strict standards, seeming not to think of their own individual happiness. Eugenia notices the one eligible (and wealthy) bachelor, Robert Acton, cousin to the Wentworths, and they begin spending time together. Eugenia refers little to her marriage other than telling Mr. Acton she has a paper the husband's family wishes her to sign (which would dissolve the marriage.) She pays a visit to Mrs Acton and during their conversation tells a white lie – that her son has been talking about her a lot – which comes across as a faux pas. In particular, Robert Acton notes the little untruth. Mr Wentworth tells Felix that his young son Clifford got suspended from Harvard University owing to his drinking problem. Felix suggests that the influence of a cultivated older woman might help him to improve his manners—a woman such as his sister, and indeed, the young Clifford begins visiting Eugenia. Meanwhile, Felix and Gertrude are falling in love. Eventually, Gertrude tells him her father wants her to marry the minister Mr Brand, though she doesn't love him. Felix has noticed how Gertrude's sister Charlotte seems attracted to Mr. Brand, he is convinced she is in love with him, and he speaks to Mr. Brand, implying as much. He and Gertrude would like to see Mr. Brand and Charlotte get together—that would leave him and Gertrude free to pursue their own love affair. One evening, Robert Acton who has been away a few days (and is beginning to believe he is in love with Eugenia) goes late to visit her. In fact, Clifford was with Eugenia at the time, but when she realized Robert was coming she had Clifford hide in a back room. During her conversation with Mr. Acton, the subject of her marriage comes up again, and he also proposes they go together—alone—to see Niagara Falls. Clifford comes unexpectedly out of his hiding place and there is a very awkward moment. Clifford leaves and Eugenia makes up an untrue story about the young man being at her home. Later, in talking with Clifford, Mr. Acton realizes she had not told the truth, and the fact that she can lie begins to weigh upon his thoughts, and he ceases for several days to go visit her. Meanwhile, Felix tells his sister Eugenia he wants to marry Gertrude; she lies also to her brother in claiming Robert Acton asked her to marry him but that she isn't sure she wants to. She has understood that her goal of finding a wealthy man in the United States has failed but she has her pride. She decides to go back to Germany. She makes a farewell visit to Mrs Acton, sees Robert as she is leaving and claims to have sent the annulment papers to Germany (this also will turn out to be untrue). Mr. Acton expresses regret that she has decided to leave—but he makes no definitive proposition to her to keep her there. Felix makes a visit to his uncle and asks for Gertrude's hand. His uncle is shocked at first, but his other daughter, Charlotte, speaks in favor of the match, then Gertrude comes in and declares she will marry Felix, and finally Mr. Brand comes in to say he would like to marry the young couple. Felix has found his felicity in America—he and Gertrude will marry and then live and travel in Europe—she will see the world she has longed to see. Mr Brand and Charlotte will also later marry, far more suited to one another than Gertrude was for Mr. Brand. But the Baroness Eugenia Münster, unsuccessful in her designs of seeking her fortune in America, refuses even to stay for her brother's wedding. She packs up her things, and returns to Europe.

Басқа шығармаларға сілтеме жасау

Аталған авторлар мен көркем шығармалар: Джон Китс, «Мың бір түн», Киелі кітап (Шеба патшайымы, Соломон), Мадам де Сталь, Мадам Рекамиер, Чарльз Диккенстің «Николас Никлебидің өмірі мен оқиғалары», Ральф Уолдо Эмерсон. Мистер Вентворт «Солтүстік Америкалық шолу» және «Бостондық күнделікті хабаршы» газеттерін оқиды. Рафаэль – бейнелеу өнерімен байланысты.

Шын тарихқа сілтеме жасау

Евгенияның айтуынша, оның "әкесі оған генерал Джордж Вашингтон туралы әңгімелеуші еді". Ал Гертруда Евгенияның Вентворттардың құнақ бөлмесінде ілінген императрица Жозефинаның литографиясы сияқты болатынын қиялдайды.

Негізгі тақырыптар

Романның маңызды тақырыптарының бірі – еуропалық және американдық әйелдерді салыстыру, оны Джеймс Евгения мен Вентворт әйелдері арасындағы айқын ерекшелік арқылы көрсетеді. Мюнстер ханым тәуелсіз, заманауи және жоғары мінезді. Гертруда мен Шарлоттада осындай өзіне сенімділік жоқ. Мысалы, олар әкесінің ұсыныстарын қабылдауға бейім. Wentworth мырза Брэнд мырза мен Гертруданың арасындағы некені ұйымдастыруға тырысса, оған Гертруда қарсылық білдіргенімен, өз пікірін анық жеткізуге қиналады. Апалы-сіңлілілер бос уақыттарын отбасымен өткізеді, бірақ Гертруда Феликске ғашық екенін сезінеді. Оның махаббаты оған әлемді жаңаша қарауға және отбасының қағидаларына қарсы тұруға күш береді. Ол әкесінің Брэнд мырзаға қатысты шешіміне наразылық білдіріп, сүймеген адамға ешқашан тұрмысқа шықпайтынын айтады. Керісінше, Гертруда Феликске үйленіп, Американы тастап кетеді. Еуропалықтар мен Жаңа Англия тұрғындары арасындағы ерекшелік, әсіресе, сезімдер мен эмоцияларды білдіруде байқалады, бұл еуропалықтар үшін өте маңызды: махаббат ақшадан артық. Сонымен қатар, американдықтар консервативті және дәстүрге жақын. «Жаңа әлемде» өмір сүретіндер үшін ең маңызды нәрсе – ескі дәстүрлерді сақтау және моральдық нормаларды қабылдау болып табылады. Мистер Вентворт пен Роберт Актон Евгенияның некелік тәжірибесіне қатты таңғалып, қызығады; американдықтар үшін Евгения – түсініксіз әйел.

Әдеби мәні және сын

Барлығын білетін баяндаушы өте жоғары деңгейдегі және мәдениетті тіл қолданады, кейде латын тіліндегі сөздерді артық көреді; ол психологиялық және физикалық тұрғыдан жағдай мен кейіпкерлердің өте ұзақ, егжей-тегжейлі сипаттамаларын беруді ұнатады. Баяндаушының үлесімен қатар, автор диалог арқылы кейіпкерлерін таныстырып, олардың оқиғаларға қалай ден қоятынын көрсетеді. Сыншы Роберт Гейл кітаптағы "нақты бейнеленген Жаңа Англияны" Джеймс жақсы көрсеткенін айтты, оны "тартымды" деп тапты. Әсерлі ағылшын әдебиет сыншысы Ф. Р. Ливис осы қысқа шығарманы жоғары бағалап, былай деді: "Еуропалықтар, келуші туыстар, негізінен американдық отбасының фоны ретінде қызмет етеді, ал Жаңа Англияның рухани мәдениетін зерттеу – Джеймстің басты мақсаты. Дегенмен, Джеймстің ирониясы жамандыққа ұрынбайды; ол сынға алған рухани мәдениетте оны айыптауға келмейтін көп нәрсені көреді. Джеймс Жаңа Англияны да, Еуропаны да айыптамайды немесе мақұлдамайды. Басқалар, әсіресе автордың інісі Уильям Джеймс, романның "жеңілдігін" сынға алды. Генри Джеймс 1878 жылдың 14 қарашасындағы хатында бұл сынға келісетінін айтты: "Сіздің "Еуропалықтар" туралы ойларыңызды оқып, қатты мазасыз болдым, бірақ бір сағат өткен соң, мен сәл-сәл көтеріліп келе жатырмын; өйткені мен өзім кітапты әділ бағаладым және оның өте жеңіл екенін білемін. Сіз бұл нәрселерді тым қатаң және қиялсыз қабылдадыңыз – көркемдік тәжірибе қандай да бір жолмен өмірге міндетті болғандай. Бірақ сіз кітапты "жеңіл" және бос деп айтуда дұрыссыз. " Өзінің досы Элизабет Бутқа жазған тағы бір хатында Джеймс романның қысқа болуын Atlantic Monthly журналының редакторы Уильям Дин Хауэллстің журналдың 100 бетіне сыйып қалуын талап еткенімен түсіндірді. Джеймс Хауэллге өзінің келесі әңгімесінің "нақты некемен" аяқталуын уәде еткен, өйткені журнал "Америкалық" (1877) романын жариялағаннан кейін махаббаттары ажырасып қалған. Джеймс былай деді: "Мен соңғы абзацтарда оны механикалық түрде аяқтадым. Мен оқиғаның соңында мүлдем шаршаған жоқпын, бірақ оны жүз беттік Atlantic журналына жазуға келістім, ал оның кенеттен аяқталуы ішкі кемшіліктерден емес, сыртқы қысымнан туды." Джеймс романды өзінің шығармаларының Нью-Йорк басылымынан (1907–09) шығарды. Бұл шешімнің себептерін болжайтын сыншы Оскар Каргилл былай деді: "Джеймстің ойында оның замандастарының жеке пікірлері мен бақытсыздықтары да маңызды рөл ойнаған болуы мүмкін." Бір автор Феликстің тамырсыз богемиялық тегінің, сондай-ақ оның "мәңгілік қуанышының" оның құпия гомосексуализмін көрсететінін айтты.

The omniscient narrator uses a very fine and cultivated language, sometimes he prefers Latin diction; preferring to introduce very long, detailed descriptions of the setting and of the characters, from both a psychological and a physical point of view. In addition to the contributions of the narrator, dialogue helps the author to introduce his characters and to show their reactions to unfolding events. Critic Robert Gale credited James with a "specifically well delineated New England" in the book, which he found "charming". F. R. Leavis, the influential English literary critic, had a high opinion of this brief work, claiming:

"The Europeans, the visiting cousins, are there mainly to provide a foil for the American family, a study of the New England ethos being James's essential purpose Nevertheless James's irony is far from being unkind; he sees too much he admires in the ethos he criticises to condemn it James is not condemning or endorsing either New England or Europe This small book, written so early in James's career, is a masterpiece of major quality." Others, most notably the author's brother William James, faulted the novel's "slightness." Henry James replied in a 14 November 1878 letter that he somewhat agreed with the criticism:

"I was much depressed on reading your letter by your painful reflections on The Europeans, but now, an hour having elapsed, I am beginning to hold up my head a little; the more so as I think I myself estimate the book very justly & am aware of its extreme slightness. I think you take these things too rigidly and unimaginatively—too much as if an artistic experiment were a piece of conduct, to which one's life were somehow committed; but I think you're quite right in pronouncing the book 'thin' & empty." In another letter to his friend Elizabeth Boott, James blamed the shortness of the novel on the fact that the editor of the Atlantic Monthly, William Dean Howells, required that it occupy only 100 pages in the magazine. James had also promised Howells his next story would have a happy ending with "distinct matrimony" after the magazine serialized The American (1877), in which the lovers are separated in the end. According to James he "did [hit] it off mechanically in the closing paragraphs. I was not at all weary of the tale in the end, but I had agreed to write it in one hundred Atlantic pages, and its abrupt ending came from outward pressure not from internal failing." James excluded the novel from the New York Edition of his fiction (1907–09). Among others speculating on the reasons for this exclusion, critic Oscar Cargill commented that "the intimate contemporary judgment and misfortune may have been a lingering decisive factor in James' mind." It has also been suggested by one author that Felix's rootless Bohemian origin, as well as his "eternal gaiety", were signifiers of his covert homosexuality.

Фильмге бейімделу

1979 жылы «Мерчант Айвори Продакшнс» компаниясы түсірген «Еуропалықтар» фильмінде Ли Ремик Эужения рөлінде ойнады және алты номинацияға ие болды. Фильм әдеби шығарманы бейімдеу ретінде көптеген жылы пікірлерге ие болды, бірақ кейбір сыншылар оны тым әдеби деп санады. Критик Крис Эллиот фильмнің «түсініксіз күрделілігі мен жасырын мақсаттары, тіл мен манерлердің күрделілігіне құштарлығы» туралы айтты. Роджер Эберт те фильмді «Джеймстің оқу залындағы нұсқасы, өзінің қуаты мен жандылығы жоқ фильм» деп бағалады.