Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Императрица Сяоцзин (孝景皇后, б.з.д. 180-ші жылдар? – б.з.д. 126 жылдың 25 маусымы), Ван әулетінен, туған аты Ван Чжи (王娡) және Мадам Ван титулымен белгілі, Хан әулеті кезінде императрица болған. Ол император Цзиннің екінші әйелі және император Удың анасы болды. Сондай-ақ, ол Қытайдың императрица болғанға дейін басқа еркекке үйленген алғашқы императрицасы еді.
Empress Xiaojing (孝景皇后, 180s? BC – 25 June 126 BC), of the Wang clan, also known by her birth name Wang Zhi (王娡) and by the title Madame Wang , was an empress during the Han dynasty. She was the second wife of Emperor Jing and the mother of Emperor Wu. She was also the first known empress of China who was previously married to another man before becoming empress.
Отбасылық тарихы және алғашқы неке
Ван Чжи Ван Чжонның (王仲) және Зан Эрдің (臧兒) қызы болып дүниеге келді. Зан Эр – Зан Тудың немересі, Зан Туды Сиан Юй Янь патшалығының патшасы етіп тағайындаған, бірақ император Гаозудың билігінің бесінші жылында (б.з.д. 202 ж.) ол императорға қарсы көтеріліп, жеңіліске ұшырады. Ол және оның барлық отбасы қырғынға ұшырады, бірақ Зан Эр қашып құтыла алды. Ван Чжидің ата-анасының одан басқа үлкен ұлы Ван Син (王信) және кіші қызы Ван Эрксу (王兒姁) болды. Олар Хуайлиде (槐里, қазіргі Сянян, Шэньси) тұрды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін анасы Тянь (田) деген адамға қайта тұрмысқа шығып, тағы екі ұлды дүниеге әкелді: Тянь Фэн (田蚡) және Тянь Шэн (田勝). Ван Чжи кішкентай кезінде жергілікті адам Цзинь Вангсунға (金王孫) үйленді және Цзинь Су (金俗) деген қызы болды. Бірақ, бір болжаушы анасына оның екі қызының да өте құрметті болатынын айтты. Зан Эр өзінің қыздарын тәж мұрагері Лю Циге (劉啟) сыйға беруге шешім қабылдады және осы үшін Ван Чжиді күйеуінен күштеп ажырастырды. Содан кейін Ван Чжиді қарындасы Ван Эрксумен бірге тәж мұрагерінің сарайына, оның қарындастарының қатарына жіберді.
Wang Zhi was born to Wang Zhong (王仲) and Zang Er (臧兒), who was a granddaughter of Zang Tu, the one time King of Yan appointed by Xiang Yu until the fifth year of Emperor Gaozu (202 BC). Zang Tu rebelled against the Emperor and was defeated. He and his entire family was massacred, but Zang Er managed to escape. Wang Zhi's parents had, in addition to her, an older son, Wang Xin (王信) and a younger daughter, Wang Erxu (王兒姁). They lived in Huaili (槐里, in modern Xianyang, Shaanxi). After her father died, her mother remarried a man surnamed Tian (田), and had two more sons: Tian Fen (田蚡) and Tian Sheng (田勝). When Wang Zhi was young, she was married to a local man named Jin Wangsun (金王孫), and had a daughter named Jin Su (金俗). However, her mother was told by a soothsayer that both of her daughters would become extremely honoured. Zang Er decided to offer her daughters to the crown prince, Liu Qi, and, to do so, forcibly divorced Wang Zhi from her husband. Wang Zhi was then sent along with her sister, Wang Erxu, to the Crown Prince's palace to join his concubinage.
Императордың қалыңдығы ретінде
Уанг Чжи мен Уанг Эркшу ханзадаға ұсынылғаннан кейін, екеуі де сүйіктіге айналды. Одан кейін ол оған үш қызды дүниеге әкелді: Ұлы ханшайым Янксин (陽信長公主), ханшайым Наньгонг (南宮公主) және ханшайым Лонглю (隆慮公主), содан кейін Лю Че (劉徹) есімді ұлды тапты, ол Лю Ци таққа отырғанда, яғни б.з.д. 157 жылғы шілдеде император Вэньнің қайтысынан кейін әлі анасының құрсағында болған еді. Оның әпкесі Лю Циге төрт ұл сыйлады: Гуанчуань ханзадасы Лю Юэ (廣川惠王 劉越), Цзяодун ханзадасы Кан (膠東康王 劉寄), Цинхэ ханзадасы Ай (清河哀王 劉乘) және Чаншан ханзадасы Лю Шунь (常山憲王 劉舜). Ван Чжи Лю Чеге жүкті болғанда, күннің өзінің құрсағына түскенін армандағанын айтты. Император Цзин бұл құдайлық белгіге қатты қуанды және 153 жылғы мамыр айында Лю Чеді (өзінің 10-шы ұлы) Цзяодун ханзадасы (膠東王) етіп тағайындады. Ван Чжи де патшалық ханзаданы дүниеге әкелгені үшін жоғары дәрежеге көтерілді. Император Цзиннің ресми әйелі, императрица Бо, баласыз болды. Осының салдарынан император Цзиннің үлкен ұлы Лю Ронг (劉榮), императордың тағы бір сүйікті кәнизасы Ли ханымнан (栗姬) туған, б.з.д. 153 жылғы мамыр айында мұрагер ханзада етіп жарияланды. Ли ханым ұлының император болатынына сенімді болғандықтан, мақтаншылдыққа және төзімсіздікке салынып, император Цзиннің басқа кәнизактерге көрсеткен құрметіне қызғанып, жиі ашу танытып, тіл тиекетті. Оның тәртіпсіздігі Консорт Вангқа мүмкіндік берді. Император Цзиннің үлкен әпкесі, Үлкен ханшайым Гуантао (館陶長公主) Лю Пяо (劉嫖), өзінің қызы Чэнь Цзяо (陳嬌) -ды Лю Ронгқа үйлендіруді ұсынғанда, Ли ханым бұл ұсынысты кешіріп, ханшайым Гуантао император Цзинге жиі жаңа кәнизактерді проституцияға сатқанын айтты. Бұл сөзіне ашуланған Гуантао ханшайымы император Цзиньге Ли ханымға көңіл бөлмеуді бұйырды. Тыныш күтіп, мүмкіндік аңдап отырған Ванг, мүмкіндікті пайдаланып, өзінің 5 жасар ұлы Лю Чеге Чэнь Цзяоға үйлендіру арқылы одақ құрды. Енді ханшайым Вангтың жағында болған ханшайым Гуантао император Цзиннің алдында Ли ханымды үнемі сынап тұрды. Әпкесінің ойын бірте-бірте қабылдаған император Цзин Ли ханымды сынап көруге шешім қабылдады. Бір күні ол Ли ханымнан өзі қайтыс болған жағдайда оның қалған балаларына бақытты түрде қамқорлық жасап, дұрыс тәрбиелейтінін сұрады, бірақ Ли ханым орындаудан бас тартып, тіл тиекетті (және ақымақтық істеді). Бұл император Цзинді ашуландырды және ол Лю Ронг таққа отырса және Ли ханым жесір император болса, оның көптеген кәнизактары Консорт Цидің тағдырына ұшырайды деп уайымдады. Мүмкіндікті пайдаланып, Ванг ханшайымы Ли ханымға қарсы соңғы соққы берді. Ол бір министрді император Цзинге Ли ханымды император етіп тағайындауға кеңес беруге көндірді, өйткені Лю Ронг мұрагер ханзада еді. Ли ханымды император етіп алмау керек деген пікірде болған император Цзин қатты ашуланды және Ли ханымның үкімет шенеуніктерімен сөз байласқанына сенді. Ол бұл ұсынысты ұсынған министрді өлтіріп, Лю Ронгты б.з.д. 150 жылы Линцзян ханзадасы (臨江王) етіп төмендетіп, астанасы Чанъань қаласынан қуды. Ли ханымның атақтары алынып, үй қамауына алынды және көп ұзамай күйзелістен қайтыс болды. Бір жыл бұрын Бо императрицасының биліктен түсуінен кейін, императрица лауазымы бос тұрды. Лиу Чеге әрдайым сүйікті ұлы деп санаған император Цзин 6 маусымда Ванг ханшайымын император етіп тағайындады. Лиу Че, енді императордың заңды түрде үлкен ұлы, кейіннен 18 маусымда мұрагер ханзада болды.
After being offered to the Crown Prince, both Wang Zhi and Wang Erxu became favoured. She then bore him three daughters: Grand Princess Yangxin (陽信長公主), Princess Nangong (南宮公主) and Princess Longlü (隆慮公主), and later a son named Liu Che (劉徹) who was still in the womb when Liu Qi ascended to the throne as Emperor Jing of Han after Emperor Wen's death in July 157 BC. Her sister bore Liu Qi four sons: Liu Yue, Prince Hui of Guangchuan (廣川惠王 劉越), Liu Ji, Prince Kang of Jiaodong (膠東康王 劉寄), Liu Cheng, Prince Ai of Qinghe (清河哀王 劉乘), and Liu Shun, Prince Xian of Changshan (常山憲王 劉舜). When Wang Zhi was pregnant with Liu Che, she claimed that she dreamed that the sun had fallen into her womb. Emperor Jing was ecstatic over the divine implication, and made Liu Che (his 10th son) the Prince of Jiaodong (膠東王) in May 153 BC. Wang Zhi was also promoted to a consort for giving birth to a royal prince. Emperor Jing's formal wife, Empress Bo, was childless. As a result, Emperor Jing's oldest son Liu Rong (劉榮), born of the Emperor's other favourite concubine, Lady Li (栗姬), was created crown prince in May 153 BC. Lady Li, feeling certain that her son would become the emperor, grew arrogant and intolerant, and frequently threw tantrums at Emperor Jing out of jealousy over his favouring of other concubines. Her lack of tact would prove to be Consort Wang's chance. When Emperor Jing's older sister, Elder Princess Guantao (館陶長公主) Liu Piao (劉嫖), offered to marry her daughter Chen Jiao (陳嬌) to Liu Rong, Lady Li rudely rejected the proposal, complaining that Princess Guantao often offered new concubines as prostitutes to Emperor Jing. Angered by this snub, Elder Princess Guantao encouraged Emperor Jing not to favour Lady Li. Consort Wang, who had been observing quietly and waiting for her chance, took the opportunity and secured a marriage alliance by offering to marry her 5 year old son Liu Che with Chen Jiao. Now siding with Consort Wang, Princess Guantao constantly criticised Lady Li in front of Emperor Jing. Gradually accepting his sister's concerns, Emperor Jing decided to test out Lady Li. One day he asked Lady Li that whether she would happily look after and properly raise the rest of his children if he was to pass away, only to have Lady Li rudely (and foolishly) refuse to comply. This made Emperor Jing angry and he became worried that if Liu Rong was to inherit the throne and Lady Li became Empress Dowager, many of his concubines might suffer the fate of Consort Qi. Seizing the opportunity, Consort Wang put in place the final straw against Lady Li. She persuaded a minister to advise Emperor Jing to make Lady Li empress as Liu Rong was already the crown prince. Emperor Jing, already of the view that Lady Li must not be made empress, was enraged and believed that Lady Li had conspired with government officials. He executed that minister who put forward that proposal, and demoted Liu Rong to the Prince of Linjiang (臨江王) in 150 BC and exiled him out of the capital city Chang'an. Lady Li was stripped of her titles and placed under house arrest, and died of frustration and depression not long after. Since Empress Bo's deposition one year earlier, the position of empress was open. Emperor Jing, who had always considered Liu Che to be his favourite son, soon made Consort Wang empress on 6 June. Liu Che, now legally the oldest son of the Empress, was later made crown prince on 18 June.
Императрица ретінде
Императрица Бо мен Леди Лидің тағдырын еске түсіріп, император ретіндегі жоғары дәрежесіне және құрметті лауазымына қарамастан, император Ван күйеуіне өзінің енесі, император жесір Дудың, күйеуінің әкесі, император Вэнге көрсеткендей ықпал етуге тырыспады. Император Ван күйеуінің сүйіктісі болғанмен, ал Лю Че император Цзиннің мұрагері және сүйікті ұлы болса да, ол өзінің және ұлының жағдайына байланысты қайын енесі мен қайын сіңлісіне өте төзімді және мойынсұнғыш болды. Ол қайын анасымен жақсы қарым-қатынаста болды, сондай-ақ ол және оның ағасы Ван Синь император Цзинді жас ағасы Лю Ву (劉武), Лианг князі Сяо және император жесір Дудың сүйікті ұлына деген ашуын басуда маңызды рөл атқарды. Бұл оқиғадан кейін император жесір Ду Ван Синьді маркиз етіп тағайындауды қалап, оның премьер-министрі Чжоу Яфу (周亞夫) бастауымен бұл қадамды тоқтатты, бірақ император Цзин ақырында Ван Синьді жоғарылатты. Вероятно, ол Чжоу Яфутың б.з.д. 143 жылы мемлекетке қарсы сатқындықпен айыпталып, тұтқындалғаннан кейін өзін-өзі өлтіргеніне қуанды. 141 жылдың наурыз айында император Цзин қайтыс болғанда, ханзада Че У императоры ретінде таққа отырды, ал император Ван император жесір әйел атанды.
Remembering the lesson of Empress Bo's and Lady Li's fate, despite her highest rank and honoured position as empress, Empress Wang did not try to assert as much influence on her husband as her mother in law, Empress Dowager Dou, had asserted over her father in law, Emperor Wen. Although Empress Wang was her husband's favorite and Liu Che was Emperor Jing's heir and favorite son, she was very tolerant and submissive of her mother in law and sister in law because of her and her son's position. She had good relations with her mother in law, and both she and her brother Wang Xin played important parts in calming Emperor Jing over his anger against his younger brother Liu Wu (劉武), the Prince Xiao of Liang, and the favoured young son of Empress Dowager Dou, when Liu Wu assassinated a number of court officials in 148 BC for opposing the proposal to have him appointed the heir apparent. It was because of this that Empress Dowager Dou wanted to create Wang Xin a marquess, a move initially blocked by his prime minister, Zhou Yafu (周亞夫), although Emperor Jing eventually carried out the promotion of Wang Xin. She was probably pleased when Zhou Yafu committed suicide in 143 BC after being falsely accused of treason and arrested. When Emperor Jing died in March 141 BC, Crown Prince Che succeeded to the throne as Emperor Wu, and Empress Wang became empress dowager.
Ежелгі патшайым ретінде
Императрица Ван жесір император болғаннан кейін, оның ұлы оның отбасы мүшелерін құрметтеу үшін бірнеше шаралар қабылдады. Оның анасы, Зан Эр ханым, Пиньюань ханымы деп тағайындалды, ал оның жартылай бауырлары маркиздер атанды. Оның бұрынғы некесінен туған қызы Цзинь Суды император У іздеп тауып, жеке келіп, оны Сиучэн ханымы (修成君) етіп тағайындады. Оған 300 қызметші, 100 акр жер және кең сарай берілді. Цзинь Судың қызы ханзадаға үйленді. Императрица Ван өз ұлына елеулі ықпал етті. Мысалы, оның келісімімен, оның жартылай бауыры Тянь Фэн қарулы күштердің бас қолбасшысы болды және тіпті әскери істерден асып, билік жүргізді. Бастапқыда оның ықпалы, оның қарындасы, Ұлы императрица Доудың ықпалымен теңдестірілді және одан асып түсті. 135 жылдың маусымында Ұлы императрица Доу қайтыс болғаннан кейін, императрица Ван сарайдағы ең маңызды тұлғаға айналды, император мен сарай шенеуніктері оның ашуынан қорқып, оны риза қылға тырысты. Әрине, ол император Удың кейбір әрекеттерін тоқтатуға мүміндік танытпады, бірақ ол анасының бұйрықтарына бағынудан қорқып, кейде тартынды. Кейін, 135 жылы Тянь Фэн премьер-министр болып тағайындалды, бірақ оның ұлы оның есейген сайын осы лауазымын ақтады. Мысалы, б.з.д. 133 жылы Май шайқасында Сяньби Чаньюын тұтқындауға жасалған сәтсіз әрекеттен кейін, император У негізгі стратегия Ван Хуэйді (王恢, оған туыс емес) өлім жазасына кесуді қалаған, ол Тяньге пара берген, ал ол өз кезегінде Ван Хуэйдің атынан сөйлеуге көндірген. Император У оның араласуын қабылдамады және Ван Хуэйді өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр етті. Алайда, император Удың өзінің інісі Ду Инды (竇嬰) (императрица Доудың туысы) Тяньды қорлағаны үшін 132 жылы өлім жазасына кесуі оның тілегімен болды. Сондай-ақ, императордың жақын досы және сенімді адамы Хан Ян (韩嫣) гарем әйелдерімен байланысқа түскені және императорлық киім кигені үшін айыпталып, император Утың араласуына қарамастан, оның бұйрығымен өзіне-өзі қол жұмсауға мәжбүр болды. Императрица Ванг 126 жылдың маусымында қайтыс болды және екінші күйеуі, император Цзинмен бірге жерленді.
After Empress Wang became empress dowager, her son carried out several immediate acts to honour her family members. Her mother Lady Zang Er was created the Lady of Pingyuan, and her half brothers were created marquesses. Her daughter Jin Su, from her previous marriage, was tracked down and personally visited by Emperor Wu, and he created her the Lady of Xiucheng (修成君). She was awarded 300 servants, 100 acres of land, and a grand mansion. Jin Su's daughter was married to a prince. Empress Dowager Wang exerted significant influence on her son. For example, with her approval, her half brother Tian Fen became the commander of the armed forces and exerted power even beyond the military affairs. Initially, her influence was balanced and outweighed by that of her mother in law, Grand Empress Dowager Dou. With Grand Empress Dowager Dou's death in June 135 BC, Empress Dowager Wang became the paramount figure at court and the emperor and the courtiers were afraid of her anger and tried to please her, although she was not able to restrain some the actions of Emperor Wu, of course, he was also afraid and hesitant to disobey his mother's orders in some cases. Later in 135 BC Tian Fen was made prime minister, although her son gradually justified this position as he matured. For example, in 133 BC, in the aftermath of the failed attempt to capture the Xiongnu Chanyu at the Battle of Mayi, Emperor Wu wanted to execute the key strategist, Wang Hui (王恢, unrelated to her), who bribed Tian, who in turn persuaded her to speak on Wang Hui's behalf. Emperor Wu refused to accept her intercession, and forced Wang Hui to commit suicide. However, it was at her behest that Emperor Wu executed his grand uncle Dou Ying (竇嬰) (Empress Dou's cousin) in 132 BC for having insulted Tian. Also, when the emperor's favorite friend and close confidant, Han Yan (韩嫣) was accused of consorting with harem women and using the imperial style, he was forced to commit suicide on her orders despite the intercession of Emperor Wu. Empress Dowager Wang died in June 126 BC, and was buried with her second husband Emperor Jing.
Медиа
1996 жылғы қытайлық "Хан Вуди" телесериалында Ли Цзянькунь сомдаған. 2001 жылғы қытайлық "Da Han Tian Zi" телесериалында Сюй Линь сомдаған. 2011 жылғы қытайлық "Сарайдағы сұлулық бәсекесі" телесериалында Ван Ликун сомдаған. 2014 жылғы қытайлық "Ханның ізгі патшайымы" телесериалында Ю Сяофан сомдаған.
Portrayed by Li Jianqun in the 1996 Chinese television series Han Wudi. Portrayed by Xu Lin in the 2001 Chinese television series Da Han Tian Zi. Portrayed by Wang Likun in the 2011 Chinese television series Beauty's Rival in Palace. Portrayed by Yu Xiaofan in the 2014 Chinese television series The Virtuous Queen of Han.