Кіріспе

Кавехилл ауылдық паркі, Белфаст, Солтүстік Ирландияның беткейіндегі замок.

Белфаст қамалы (ирландша: Caisleán Bhéal Feirste) – Солтүстік Ирландияның Белфаст қаласындағы Кавехилл ауылдық паркінде орналасқан, теңіз деңгейінен 400 фут (122 м) биіктікте орналасқан сарай. Оның орналасуы Белфаст қаласы мен Белфаст шығанағының толық көрінісін ашады. Ғасырлар бойы әртүрлі жерлерде орналасқан "Белфаст қамалы" деп аталатын бірнеше құрылыстар болған. Қазіргі "замок" – 1867 және 1870 жылдар аралығында Кавехилл төбесінің беткейінде салынған Виктория дәуірінің құрылысы және А санатқа жатады. Белфаст қамалының Demesne-іне басты кіреберіс қазір Innisfayle паркі мен Downview Park West кездесетін жерде, Antrim жолынан (A6 тас жолының бөлігі) жақын жерде орналасқан. Алғашқы басты кіреберіс бұрын Antrim жолында болған, қазір Strathmore паркі сол Antrim жолымен кездеседі.

Ортағасырлық және ерте заманауи қамал

Ғасырлар бойы "Белфаст қамалы" деп аталатын бірнеше түрлі құрылымдар болған; бұл құрылымдардың барлығы бірдей жерде орналасқан жоқ. Бұл нормандық басқыншылар өздері үшін Карикфергус орталығындағы аумақты бөліп алды, бұл аумақ кейіннен Ольстер графтығы деп аталды. 1333 жылға қарай, Белфаст қамалының маңында шағын елді мекен пайда болған деп есептеледі. Бұл түпнұсқа "Белфаст қамалы", кейіннен Лаган өзенінің Антрим округына айналған жағында орналасқан, қазіргі Донегалл Плейс, Касл Плейс, Корнмаркет және Касл Лэйнмен шектелген аймақта, қазіргі Белфаст қаласының орталығында жатыр. Бұл жерге Лаган өзені құятын еді. Ортағасырлық Белфаст қамалы, ақырында, он төртінші ғасырдың соңында немесе он бесінші ғасырдың басында, ықтимал Uí Néill (O'Neill) әулетінің бір тармағы, Cénel nEógain қол астына алынды. Uí Néill, әлдебір кезеңде Белфаст қамалын қайта салған болуы мүмкін, бәлкім, ол галликалық мұнаралы үй болған, ол Норман қамалымен бір жерде немесе оған өте жақын орналасқан. Клендебойдінің Uí Néill қамалды өздерінің негізгі резиденцияларының бірі ретінде сақтап келді, қамал және оның айналасындағы туат негізінен он бесінші және он алтыншы ғасырларда олардың қолында болды. О Домхнаилл, оның басты резиденциясы Донегал қаласындағы Донегал қамалы болды, әскерімен Клендебойдке шабуыл жасап, "Белфаст қамалын алып, қиратты, содан кейін мол олжамен үйіне аман-есен оралды". XVI ғасырдың басында Белфаст қамалы үш рет екі жоғары шенді Kildare үйінің мүшелерімен басылып алынды. Қамалға сол кездегі Ирландияның Лорд-депутаты және жетекші Джеральдин болған Kildare графы екі рет қысқа мерзімге иелік етті. Лорд Kildare 1503 және 1512 жылдары Белфастты басып алып, қаланы тонады. Оның ұлы және мұрагері, Kildare графының тоғызыншысы (көбінесе Гераод Ог деп танылады) 1523 жылы қамалды басып алды. Гераод Ог, Kildare лорды, 1513 жылдың қыркүйегінде әкесінен кейін Ирландияның Лорд-депутаты болды, сонымен қатар Джеральдиннің басшысы да болды. 1523 жылы Клендебойд Лорды О'Нейлден (Хью О'Нейл) Белфаст қамалын қысқа мерзімге алғаннан кейін, бұл Kildare лорды король Генри VIII-ге: "Мен оның Белфаст деп аталатын қамалын бұздым және оның елінің 24 мильін өрттедім" деп хабарлады. Белфаст қамалы 1552 жылы ағылшын әскерлерімен қысқа мерзімге басылып алынды, сол кезде қамал сол кездегі Ирландияның Лорд-депутаты болған сэр Джеймс Крофттің бұйрығымен қайта салынған болуы мүмкін. Белфаст қамалының Клендебойдтің Uí Néill-ден қысқа мерзімге басылып алынған тағы бір жағдайы 1570 жылдарда болды, ол кезде ағылшын күштері, бастапқыда Эссекстің бірінші графының басшылығымен, Ольстер кәсіпорны кезінде бірнеше жыл бойы қамалды басып алды. Чичестер осы шайқаста немесе одан кейін дереу, мүмкін, басы кесіліп өлтірілді. Сэр Джон Чичестер Солтүстік Девоннан келген сэр Джон Чичестердің бесінші ұлы және бірінші барон Чичестердің кіші інісі болды.

Кландебой қазағы

1574 жылдың қазан айында Ольстер жорығы барысында Эссекстің 1-графы мен оның сүйектестері Төменгі Кландебой лорды, сэр Брайан мак Феидлим О’Нилл (Сэр Брайан Макфелим О’Нилл) Белфаст қамалында тойға шақырылды. Осы қырғынды Эссекс өзінің бұйрығымен жасаған болуы мүмкін. Бұл оқиға Кландебой қырғыны деп белгілі. Кейін қамалды Эссекс және оның ағылшын әскерлері басып алды. Сэр Брайан мак Феидлим О’Нилл осы қырғын кезінде қаза болған жоқ. Оның орнына, сэр Брайан, оның әйелі және бауыры лорд Эссекс тарапынан тұтқындалды, ал 1574 жылдың соңында үшеуі де Дублинде өлім жазасына кесілді.

Егіндік қамалы

1603 жылға қарай Белфаст қамалы, сол кезде, мүмкін, гаэльдік мұнаралы үй болған, Тоғыз жылдық соғыстың салдарынан қирады. Бұл алып иелік Инишовеннің дерлік барлық аумағын қамтыды және 1608 жылы Инишовен лорды, сэр Катоир Руад О Дочартаи (сэр Кахир Руа О’Докерти) көтерілісінен кейін О Дочартаи (О’Докерти) тайпасынан патшалыққа өтті. Чичестер, Ирландияның лорд-депутаты ретінде, Инишовендегі О Дочартаи тайпасының алып жерлерін өзіне беруді қамтамасыз етті. Дегенмен, бұл Инишовен иелігінің өте шамалы бөлігі ғана Чичестер әулетінің басшысымен тікелей басқарылды; 17 ғасырдың басынан бастап, осы алып иеліктің көбі Чичестерлер ұзақ мерзімге жалға берді, олар көбінесе «ортагерлер» деп аталатын көптеген шағын жер иелеріне берілді. Бұл алып Инишовен иелігінің көп бөлігі 1850 жылдары және 19 ғасырдың соңында Чичестер әулетімен ауыр жүкті мүліктер соты арқылы сатылды. Чичестер әулетінің басшысы 1647 жылы Ирландия жұрттығында граф титулына көтерілгенде, отбасының Инишовендегі осы алып иелігіне иелігінің құрметіне Доннегалл графы атағын алды. Әулет басшысы 1791 жылдың шілдесінде Ирландияның маркизі титулына ие болды. Олстер плантациясының негізгі ұйымдастырушыларының бірі болған сэр Артур Чичестер 1610 жылдардың басында Белфаст қамалын, негізінен кірпіштен, қайта салдырды. Чичестердің «Плантация» қамалын гаэльдік Уи Неилл мұнарасының орнында салғаны анық. Лорд Чичестердің әйелінен бір баласы болды, ол сәби кезінде қайтыс болды. Осылайша, 1625 жылдың ақпанында қайтыс болғаннан кейін, Артурдың мүлігі мен меншігіне (бірақ жұрттық титулына емес) оның кіші әйелі Эдвард (1568–1648) мұрагер болды, ол сол жылы кейін Чичестер виконты атанды. Чичестер әулеті (кейіннен Донегалл әулеті деп те аталады) 1603 жылдан бастап 1850 жылдардың басына дейін Белфаст қаласына ие болды, содан кейін олардың Белфастағы мүлігі көбінесе таратылып сатылды. 1708 жылдың 24 сәуірінде лорд Чичестер үшін салынған «Плантация дәуірінің» Белфаст қамалы кездейсоқ өртенді, нәтижесінде 4-ші Доннегалл графының (1695–1757) үш қарындасы мен бір қызметшісі қаза тапты. Бұл қамал қайта салынбады. Осы өрттен кейін Донегалл әулетінің бас буыны (Чичестер әулеті деп те аталады) Белфасттан кетіп қалды. Донегалл әулетінің басшысы шамамен бір ғасыр бойы Белфастта тұрмады, тек 1802 жылы 2-ші Доннегалл маркизі (1769–1844) Белфастқа қоныстанғанда, онда өз резиденциясын орнатты.

Донегалл үйі мен Ормо үйі

1802 жылы 2-ші Донегалл маркизі Белфастқа қоныстанғанда, «Плантация дәуірінен» қалған Белфаст қамалы бұрыннан қираған еді, ол 1708 жылдың сәуір айында болған өрттен шамамен бір ғасыр бұрын қирап кеткен. Бұл «Плантация» қамалы, әрине, алғашқы ортағасырлық қамал болған «Норман» Белфаст қамалының орнында немесе оған жақын салынған. Донегаллдың 2-ші маркизі отбасының шамамен бір ғасырдан бері Белфастта тұратын алғашқы өкілі болды. 1708 жылдан бері графтар және кейіннен Донегалл маркиздері көбінесе Ұлыбританияда, әдетте Лондонда тұрды. Донегаллдың 2-ші маркизі Ормео Деменде Ормео коттеджі деп аталатын шағын үйді де ұстады (кейін ол Ормео паркіне айналды). Сол кезде Ормео Демен Белфасттың оңтүстік-шығыс жиегінде, Лэган өзенінің Даун графтығындағы Баллинафейде орналасқан еді. 1820 жылдары Донегалл лорды Ормео коттеджін едәуір кеңейтіп, оны Ормео үйі деп аталатын сарайға айналдырды. Бұл шағын үй Тюдор стилінде қайта жаңартылған архитектуралық стильде салынды және Уильям Витрувий Моррисон жобалады. Донегалл лорды 1820 жылдардың басында Белфаст орталығындағы Донегалл үйін сатты және содан кейін Ормео үйін негізгі резиденциясы етіп белгіледі. Донегалл үйі 1824 жылы Корольдік қонақ үйіне айналдырылды. Донегаллдың 2-ші маркизі 1844 жылдың қазан айында қайтыс болған Ормео үйі 1860 жылдардың соңында бұзылды.

Виктория заманындағы қамал

Донегаллдың 3-маркизі (1797–1883), әкесінен мүлдем өзгеше, ересектеген өмірінің көп бөлігін Белфастта немесе Ирландияның басқа жерінде өткізбеді. 3-маркиз жас кезінде британдық армияға офицер болып қабылданды. Әскери қызметтен кейін ол көбінесе Ұлыбританияда тұрды, Вестминстердегі саяси өмірге белсенді қатысты. 1799 жылдың қаңтарынан 1844 жылдың қазанына дейін ол Белфаст графы деген құрметті атақпен танылды, содан кейін әкесінің титулын мұраға алды. 3-маркиз 1848 жылдың ақпанынан 1852 жылдың ақпанына дейін Лорд Джон Расселдің бірінші үкіметінде Вестминстерде гвардиялық гвардияның капитаны қызметін атқарды, ал Ұлы ашаршылық Ирландияны әлі де қиратып жатқан кезде. Донегаллдың 3-маркизі отбасының Белфастағы мүлкін 1850 жылдары дерлік сатуға келді. Бұл «Белфаст иелігінен» тек Ормо Демесне және Кав Хиллінің көп бөлігі Лорд Донегаллдың меншігінде қалды. Қызығы, Лорд Донегалл Белфастқа енді иелік етпегеннен кейін ғана онда тұруға қызығушылық танытты. Ол 1860 жылдары, Ұлы ашаршылық аяқталғаннан кейін он жылдан астам уақыт өткен соң, Белфасттың солтүстік шетінде өзіне жаңа «княздық сарай» салмаққа шешім қабылдады. Бұл жаңа резиденция отбасы тарихына сәйкес Белфаст қамалы деп аталды, бірақ ол түпнұсқа қамал орналасқан Белфаст орталығынан мүлдем басқа жерде салынды. Жаңа Белфаст қамалы Кав Хиллінің беткейінде Донегалл отбасының елендер саябағы болған жерде салынды, ол сол кезде Белфасттың солтүстік шетінде, Антрим жолынан алыс емес жерде орналасқан. «Қала» (шын мәнінде Виктория дәуіріндегі ауыл үйі) негізінен 1867 және 1870 жылдар аралығында салынды. Шафтсберидің 8-ші графы 1886 жылдың сәуір айында қайтыс болды, ол әйелімен Белфаст қамалын мұраға алғаннан кейін екі жарым жыл өткен соң. Ол әйгілі әкесінің титулын 1885 жылдың қазанында ғана иеленді. Оның өлімінен кейін 8-ші графтың орнын сол кездегі он алты жасар ұлы иеленді, ол енді 9-шы граф Шафтсбери (1869–1961) атанды. Жаңа Белфаст қамалының барлық жеке меншік иелерінің ішінде 9-шы граф оны ең ұзақ уақыт иеленді, 1934 жылдың қаңтарына дейін қамалды басқарды. Белгілі Юнионист болған 9-шы граф жергілікті істерге белсенді араласты, 1907 жылы Белфаст қаласының Лорд-мэрі болды. Ол сондай-ақ: 1904 жылдан 1911 жылға дейін Белфаст лорд-лейтенанты; 1911 жылдан 1916 жылға дейін Антрим лорд-лейтенанты; және 1909 жылдан 1923 жылға дейін Белфаст королева университетінің канцлері болды. Жастық шағында Лорд Шафтсбери көп уақытын Белфаст қамалында өткізді, Лондонға бармағанда көбінесе сонда тұратын. Ол әйелі Констанциямен бірге Белфасттағы қайырымдылық істеріне де белсенді қатысты, жергілікті қайырымдылық ұйымдарына ақша жинау үшін Белфаст қамалының аумағында жиі шаралар өткізді. 1894 жылы қамалдың бақшалық қасбетіне барокколық тас баспалдақтарды қосуға Лорд Шафтсбери ұйғарды. Бұл әсем сыртқы баспалдақтың сәулетшісі белгісіз. 1883 жылдың қазанында Шафтсбери отбасы мұраға алған Донегалл отбасының ауқымды ауылдық меншігі 1890 жылдары және ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында 9-шы граф Шафтсберидің басшылығымен көп бөлігінен бөлініп сатылды. Белфаст қаласы 3-маркиз Донегаллмен 1850 жылдары сатылған болса да, Донегалл отбасы Антрим графтығында және Инишовеннің үлкен бөліктеріне иелік ете берді, олар 1883 жылдың қазанында Шафтсберилерге өтті. Британ Парламентімен 1880-ші, 1890-шы және ХХ ғасырдың басында қабылданған түрлі жер заңдарына сәйкес (әсіресе 1903 жылғы Уиндхам жер заңына сәйкес) Ирландиядағы үлкен ауылдық иеліктер, соның ішінде Ольстердегі Шафтсбери отбасының иеліктері, бөлініп сатылды, көбінесе жерді жалға алып, өсіретін шаруаларға сатылды. Кейінгі жылдары Лорд Шафтсбери Белфаст қамалында аз уақыт өткізді, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін. Қамалды басқару Шафтсбери отбасы үшін үлкен қаржылық ауыртпалыққа айналды, әсіресе олардың Антрим графтығына жататын мүлкі 1890 жылдары және 1914 жылға дейінгі жылдары Жер туралы заңның талаптарына сәйкес сатылып кеткеннен кейін. Ақырында, 1934 жылдың қаңтарында Лорд Шафтсбери қалаға Белфаст қаласына сыйлық ретінде берді. Шәжіре Готикалық қайта өрлеу стиліне сай орнатылған готикалық нұсқада салынған және Антрим жолынан алыста жаңа қамалдың жанына салынған. Бұл Ирландия шіркеуінің шіркеуі бастапқыда Донегалл отбасының мәйіті мен жаңа кесенесі ретінде жобаланып, салынған. Ол әсіресе 3-маркиз Донегаллдың ұлы және мұрагері Белфаст графы Фредерик Ричардтың (1827–1853) ескерткіші ретінде салынған. Лорд Белфаст 1853 жылдың ақпанында Неаполде 25 жасында сарғылт жегіден қайтыс болды. Шәжіре ақырында 2020 жылы жөндеуден өткізіліп, сәнді пәтерлерге айналдырылды. Қазір «Шәжіре» деп аталатын бұл ғимарат Innisfayle саябағынан жақын жерде орналасқан Donegall Park Gardens атты жаңа тұрғын үй кешенінің бөлігі болып табылады.

Бас қақпаның үйі

Бұрынғы Белфаст қамалының Demesne басты кіреберісі болған Gate Lodge әлі де тұр. Бұрынғы Қайта тірілу шіркеуі сияқты, Gate Lodge да қазір заманауи тұрғын үйлермен қоршалған және қазіргі Белфаст қамалының Demesne-іне жатпайды.

Орналасқан жері

Белфаст қамалы теңіз деңгейінен 400 фут (121,92 метр) биіктікте, Ольстердің шығысындағы Антрим графтығындағы Үңгір төбесінде орналасқан және Белфастқа қарайды.

Қалпына келтіру

Белфаст қамалы 1978 жылы қайта жаңарту және жөндеу жұмыстары үшін жабылды. Хьюит пен Хаслам сәулет серіктестігі 2 миллион фунттан астам сомадағы жобаны бақылап, іске асырды, ал қамал мен оған жатаған жер 1988 жылғы 11 қарашада, Атыс тоқтату күні қайта ашылды. Содан бері ол қайтадан тойлар, мерекелер және іскерлік жиналыстар үшін танымал орынға айналды. Қамал 2003 жылғы мамыр айында тағы бір жөндеуден өтті.