Кіріспе

Пакистанның қанатты зымыраны Бабур (урду: بابر; әскери белгісі: Hatf VII, Translit: Target–7) – Пакистанның Ұлттық қорғаныс кешені (NDC) әзірлеген және жобалаған, кез келген ауа райында қолданылатын, дыбыс астындағы жылдамдықпен ұшатын қанатты зымыран. "Бабур" кодын алған бұл зымыранның жасалуы 2005 жылы АҚШ барлау қызметіне күтпеген жайт болды, себебі АҚШ-тағы CSIS мәліметінше, олар Пакистанның мұндай қабілетті жүйе шығара алатынын күтпеген. Әртүрлі деректерді жинау және сынақтардан өткен соң, "Бабур" 2010 жылы Пакистан армиясының қару қатарына енді, ал кейіннен теңіз астынан ұшуға қабілетті болды, 2018 жылы Пакистан теңіз күштерінің қарулануына қосылды. Пакистан әскерилерінің мәлімдемесіне сәйкес, "Бабур" зымыранының SLCM нұсқасы Пакистанға ұзақ жылдардан бері күтіп келген, теңізде орналасқан екінші соққы беру қабілетін және қазіргі қорғаныс жүйесін күшейте түсті.

Даму тарихы

Бабур әзірленуі 1998 жылы Үндістан мен Пәкістан арасындағы қарым-қатынастың шиеленіскен кезеңінде жүрді. Сол кезде Үндістан Ресейден S-300 Grumble және АҚШ-тан Patriot PAC-3 жүйелерін сатып алуды көздеген зымыранға қарсы қорғаныс бағдарламасын құруға тырысты, бұл оның еңсеру мүмкіндігіне кері әсер етті. Бұл жағдай Пәкістанның әскери стратегиялықтарын Үндістан армиясы шабуылға келгенде, олардың қорғанысын бұзу және ену үшін күрделі круиздік зымыран технологиясын енгізуге мәжбүр етті. 2012 жылы генерал Мирза Аслам Бег – бұрынғы бағдарлама жетекшісі және 1991 жылғы армия басшысы – Қытайдан көмек көрсетілгені туралы АҚШ тарапының айыптауларын жоққа шығарып, осы технологияны меңгерген пәкістандық ғалымдарға құрмет көрсетті.

Дизайн

Бабурдың ұшақ корпусы түтікше тәрізді, ортаңғы бөлігіне екі қанат тіркелген, ал арт жағында эпеннажы және қозғалтқыш жүйесі орналасқан. Бабур реактивті қозғалтқышпен (турбореактивті) қозғалады, максималды жылдамдығы шамамен 550 миль/сағатқа жетеді. Жердегі мобильді тасымалдау-эректорлық ұшыру құрылғыларынан (TEL) ұшырылатын Бабурды конвенциялық және ядролық оқ-дәрілермен жарақтандыруға болады. Ұшырылғаннан кейін қанаттары ашылады, күшейткіш ракетасы бөлініп, реактивті қозғалтқыш іске қосылады. Зымыранның маневрлеу қабілеті жоғары, ол жер бетіне жақын ұшып, жасырын режимде жұмыс істей алады. Жер бетіне жақын ұшу арқасында зымыран қарсыластың радарлық анықтауынан қашып, "жер маскалау" әдісін пайдаланып, қарсыластың әуе қорғаныс жүйесіне байқалмай енуге қабілетті. Бабурдың басқару жүйесі инерциялық навигациялық жүйелер (ИНС), жер контурын сәйкестендіру (TERCOM) және GPS спутниктік навигациясын біріктіреді. Басқару жүйесі зымыранның жоғары дәлдігін қамтамасыз етеді. 2016 жылдың 14 желтоқсанында сынақтан өткен жаңартылған нұсқада жаңартылған авионика қолданылды, енді зымыран GPS көмегінсіз құрлықтағы және теңіздегі нысаналарды дәл соғуға қабілетті. Сондай-ақ, зымыранның нысанаға тигізу дәлдігі де артты. Бабурды су асты кемесінен ұшыру Пакистан үшін қиын болды, себебі Пәкістан Әскери-теңіз күштерінің Agosta класындағы су асты кемелерінде (70A және 90B) тік ұшыру жүйесі жоқ. Зымыран жердегі тасымалдау-эректорлық ұшыру құрылғысынан (TEL) ұшырылды. Пәкістан Үндістанды сынақ ату туралы хабардар етпеді, өйткені қолданыстағы хабарлау келісімі тек баллистикалық зымырандарды сынауға ғана қатысты. 2007 жылдың 22 наурызында Пәкістан 700 км қашықтыққа ұшуға қабілетті Бабурдың жаңартылған нұсқасын сынақтан өткізді. 2011 жылдың 28 қазанында Пәкістан 700 км қашықтыққа ұшатын Бабур зымыранын сәтті сынақтан өткізді. ISPR мәлімдемесінде Бабурдың конвенциялық және ядролық оқ-дәрілерді тасуға қабілетті екені айтылды. Осы ұшырудың ерекшелігі – сынақ кезінде жаңа көп түтіктелген зымыран ұшыру құрылғысының (MLV) сынақтан өтуі болды. Үш түтіктелген MLV конвенциялық және ядролық режимдерде нысананы табу және орналастыру мүмкіндіктерін едәуір арттырады. "Атып, жылдамдап кету" қабілетіне ие MLV нысананы тиімді пайдалану және өміршеңдікті қамтамасыз етеді. 2012 жылдың 6 маусымында Пәкістан өз ішінде әзірленген Hatf VII (Бабур) зымыранының көп түтіктелген нұсқасын сәтті сынақтан өткізді, ол ядролық және конвенциялық оқ-дәрілерді тасып, жасырын қасиеттерге ие. Бұл Пәкістанның соңғы кезде түрлі қуаттылығы мен жүктемесі бар үшінші сынақ атуы болды. ISPR ресми хабарламасында: "Ол ядролық және конвенциялық оқ-дәрілерді тасып, жасырын қасиеттерге ие", - делінген. Сондай-ақ, оның дәлдігі мен тиімділігін арттыратын Жер контурын сәйкестендіру (Tercom) және Цифрлық көрініс сәйкестендіру және аудандық корреляция (DSMAC) сияқты ең заманауи зымыран технологияларын қамтиды. 2018 жылдың 14 сәуірінде Бабур 1B деп аталатын зымыранның жаңа нұсқасы сынақтан өтті. 2016 жылдың 14 желтоқсанында Пәкістан Бабур II зымыранының жетілдірілген нұсқасын сәтті ұшырды. Жаңартуларға аэродинамика мен авиониканың жақсартуы кірді, енді зымыран GPS көмегінсіз де, құрлықтағы және теңіздегі нысаналарды дәл соғуға қабілетті. Зымыранның модификацияланған Agosta 90B класындағы су асты кемесімен интеграциялануы мүмкін деген болжам бар. 2018 жылдың 29 наурызында Пәкістан зымыранның тағы да сәтті сынақтан өткенін хабарлады. 2021 жылдың 11 ақпанында Пәкістан 450 км қашықтықтағы жердегі және теңіздегі нысаналарды соғуға қабілетті, жаңартылған авионика және навигациялық жүйелері бар Бабур 1A зымыранын сәтті ұшырды. 2021 жылдың 21 желтоқсанында Пәкістан 900 км-ден астам қашықтықта ұшатын өз ішінде әзірленген Бабур 1B зымыранының кеңейтілген нұсқасын сәтті сынақтан өткізді.

Нұсқалар

Бабур қару жүйесі Пакистан әскері тарапынан бірнеше түрде әзірленді. Бабур 1: 700 км қашықтықтағы бастапқы нұсқасы 2007 жылдың 22 наурызында алғаш рет сынақтан өтті. Бабур 2: Бабур зымыраларының екінші түрі, 750 км-ге дейін ұшу қабілетіне ие және GPS қолданбай жер және теңіз нысаналарын жою үшін жасалған. Бұл нұсқа алғаш рет 2016 жылдың 14 желтоқсанында сынақтан өтті. Бабур 3: 450 км қашықтыққа ұшатын су асты қайығынан ұшырылатын нұсқа. Ол алғаш рет 2017 жылдың 9 қаңтарында сынақтан өтті және қайта шабуыл жасау мүмкіндігін қамтамасыз етеді. Бабур 1A: 450 км қашықтықтағы жетілдірілген авионика және навигациялық жүйелерге ие. Ол жер және теңіз нысаналарын жоғары дәлдікпен жоюға қабілетті. Ол алғаш рет 2021 жылдың 11 ақпанында сынақтан өтті. Бабур 1B: 900 км-ден астам қашықтықтағы нысаналарды жоюға арналған, қашықтығы ұзартылған нұсқа, алғашқы сынақ 2021 жылдың 21 желтоқсанында жүргізілді.

Бабур III және Харба

2017 жылдың 9 қаңтарында Пәкістан су астындағы жылдамды платформадан Бабур III зымыранын сәтті ұшырды. Бабур III ядролық қару тасымалдай алады және Пәкістанның теңізден екінші соққы беру қабілетін тиімді нығайтты. Бабур III-тің алғашқы сынағынан кейін Үндістан бұл әрекетті қулық деп сап, әскери құрылымдары Пәкістан алдап жатыр деп сенді және Үндістан кез келген уақытта осы туралы мәлімдей алады деп есептеді. Осы кезеңде Пәкістан Әскери-теңіз күштері Харба зымыранын таныстырды, ол Бабур зымырасының ядролықсыз, кемеге қарсы нұсқасы болып табылады. Пәкістан Қарулы күштерінің баспасөз қызметі хабарлағандай, зымыран 2018 жылдың 3 қаңтарында PNS Himmat зымырандық катерінен сынақтан өтті.

Харба экспорттық нұсқасы

Экспортқа арналған "Харбах" зымырасының түрі, оның ұшу қашықтығы 290 км. Қорғаныс министрлігі мәліметінше, бұл зымыраның ерекшеліктері – орта және соңғы кезеңдегі бағыттау жүйесі, "атып қой, ұмыт" мүмкіндігі және кез келген ауа райында жұмыс істеу қабілеті.