Кіріспе
Индонезияның Орталық Явадағы 8-ғасырдағы буддалық нысаны Каласан (, Яван тілінде: ꦕꦟ꧀ꦝꦶꦏꦭꦱꦤ꧀, Candhi Kalasan), сондай-ақ Канди Калибенинг деп те аталады, Индонезияның Явадағы 8-ғасырдағы буддалық ғибадатхана. Ол Йогьякартаның шығысында Прамбанан ғибадатханасына қарайтын жолда, Йогьякарта мен Суракарта арасындағы Джалан Соло тас жолының оңтүстік жағында (Индонезияның 15-ші ұлттық тас жолының бөлігі) орналасқан. Әкімшілік жағынан ол Слеман ауданының Каласан ауданында (капаневон) орналасқан.
[[Districts of Indonesia
Kalasan (, Javanese: ꦕꦟ꧀ꦝꦶꦏꦭꦱꦤ꧀, Candhi Kalasan), also known as Candi Kalibening, is an 8th century Buddhist temple in Java, Indonesia. It is located east of Yogyakarta on the way to Prambanan temple, on the south side of Jalan Solo main road (part of Indonesian National Route 15) between Yogyakarta and Surakarta. Administratively, it is located in the Kalasan District (kapanewon) of Sleman Regency.
Тарих
778 жылы Санскрит тілінде Пранагари әрпімен жазылған Каласан жазуында айтылғандай, ғибадатхана Гуру Санг Раджа Сайлендравамчатилика (Сайлендра әулетінің зердесі) қалауымен салынған. Ол Махаража Теджапурнапана Пананкаранды (жазудың басқа бөлігінде Карияна Пананкаран деп те аталады) Тара қасиетті құдайына (бодхисаттвадеви) арналған Тарабхаванамды салуға көндірген. Бұған қоса, Сайлендра әулетінің иелігіндегі буддалық монахтар үшін Вихара (монастырь) салынды. Пананкаран Калача ауылын Сангаға (буддистік монахтар қауымына) сыйлады. Осы жазудың күніне сәйкес, Каласан ғибадатханасы Прамбанан жазығында салынған ең ежелгі ғибадатхана болып табылады. Голланд отарлау кезеңінде жаңартылып, ішінара қайта салынғанына қарамастан, ғибадатхана қазіргі уақытта нашар күйде. Жақын жердегі Прамбанан, Севу және Самбисари сияқты басқа ғибадатханалармен салыстырғанда, бұл ғибадатхана жеткілікті түрде күтімге алынбаған.
Сәулет
Ғибадатхана 14,20 шаршы метрлік жер астында орналасқан. Ғибадатхана жоспары крест пішіндес, және он екі бұрышты көпбұрыш ретінде жобаланған. Төрт бағытта Кала Макарамен әсемделген баспалдақтар мен қақпалар, сондай-ақ 3,5 шаршы метрлік бөлмелер бар. Солтүстік, батыс және оңтүстікке қараған кіші бөлмелерде мүсіндер табылмайды, бірақ лотос тұғырлары бұл бөлмелерде бір кезде Бодхисаттва мүсіндері болғандығын көрсетеді. Ғибадатхана Бодхисаттва мен Гана сияқты буддалық бейнелермен бай безендірілген. Оңтүстік есіктің үстіндегі Кала бетінің суреті түсіріліп, бірнеше шетелдік ғалымдар оны өз кітаптарында қолданып, мың жыл бұрынғы Орталық Ява суретшілерінің тасқа түсірген өнерінің шеберлігін көрсетуге тырысқан. Ғибадатхананың ішінде де, сыртында да мүсіндер орналастырылған нишалар бар. Нишалар Кала, құдайлар мен қасиеттілер бейнеленген күрделі өрнектермен әсемделген сыртқы қабырғаны безендіреді, бұл суреттер құдайлардың, апсаралардың және гандхарвалардың аспанды сарайы – Сваргалоканы көрсетеді. Ғибадатхана шатыры үш бөліктен тұрады. Төменгі бөлігі әлі де көпбұрышты пішінде, онда лотоста отырған Бодхисаттвалардың мүсіндері орналасқан кішкентай нишалар бар. Бұл нишалардың әрқайсысы ступамен аяқталған. Шатырдың ортаңғы бөлігі сегізбұрышты (сегіз қырлы) пішінде. Бұл сегіз жақтың әрқайсысында екі бодисаттваның екі жағынан тұрған Дхьяни Буддасының мүсіні орналасқан нишалар бар. Шатырдың жоғарғы бөлігі дерлік дөңгелек пішінде, сондай-ақ 8 нишасы бар, олардың үстіне бір үлкен дагоба орнатылған. Құрылыстың сегізбұрышты пішіні ғибадатханада буддалық емес элементтер болуы мүмкін деген болжамдарға әкелді, бұл ерте Боробудур құрылысының кейбір түсіндірмелеріне ұқсас. Ғибадатхана шығысқа қарап тұр, ал шығыс бөлмесі негізгі орталық бөлмеге кіреберіс ретінде қызмет етеді. Үлкен орталық бөлмеде Мендут ғибадатханасында табылған Будда Вайрокана тағына ұқсас макара, арыстан және піл бейнелерімен әсемделген лотос тұғыры мен тақ бар. Каласан жазуына сәйкес, ғибадатханада Бодхисаттвадеви Тараның үлкен (шамамен 4 метр биіктікте) мүсіні орналасқан. Тақтың дизайнына қарағанда, құдайдың мүсіні отырған күйде бронзадан жасалған болуы мүмкін. Қазір мүсін жоғалып кеткен, бәлкім Севу ғибадатханасындағы Будданың бронза мүсіні сияқты, ғасырлар бойы металл сынықтары үшін тоналған. Ғибадатхананың сыртқы қабырғасында ваджралепа (алмаз гипсі) деп аталатын гипс іздері табылды. Осындай зат жақын маңдағы Сари ғибадатханасынан да табылған. Ақ сары гипс ғибадатхана қабырғасын қорғау үшін жағылған, бірақ қазір гипс тозығып кеткен. Ғибадатхана археологиялық жағынан бай Прамбанан жазығында орналасқан. Сари ғибадатханасы Каласан ғибадатханасының солтүстік-шығысында бірнеше жүз метр қашықтықта орналасқан. Канди-Сари Каласан жазуында айтылған монастырь болса керек. Шығысқа қарай Прамбанан кешені, Севу ғибадатханасы және Плаосан ғибадатханасы орналасқан.
Танымал мәдениетте
2016 жылдың желтоқсан айында Microsoft компаниясының танымал нақты уақыт стратегиясы Age of Empires II ойынының төртінші толықтыруы – Rise of the Rajas, Candi Kalasan ғимаратын Малай цивилизациясының ғажайыбы ретінде ұсынды.