Алеко Константинов: Бүлгар жазушысы және «Бай Ғаньо» кейіпкері

Кіріспе

Болгар жазушысы Алекко Константинов (1 қаңтар 1863 – 11 мамыр 1897) (жаңа стиль бойынша: 13 қаңтар 1863 – 23 мамыр 1897) – болгар жазушысы, болгар көркем әдебиетіндегі ең танымал кейіпкерлердің бірі – Бай Ганьо бейнесімен әйгілі.

Өмір және мансап

Дунай өзенінің бойындағы Свиштов қаласындағы бай саудагердің отбасында дүниеге келген ол, Одесса университетінің (бұрынғы Императорлық Новороссия университеті) құқық факультетін бітіріп, 1885 жылы дипломын алды. Жазушылық жолына түсер алдында Софияда заңгер болып жұмыс істеді. Оның алғашқы романы – қысқа әңгімелер жинағынан құралған «Бай Ганьо» (ағасы Ганьо деп аударылады), Батыс Еуропа арқылы роза майы мен кілемдер сататын көшпелі сатушының саяхатын суреттейді. Бай Ганьо өршіл және ұқыпсыз болғанымен, тапқырлығымен көзге түседі және кейбір ғалымдар оны жаңарып келе жатқан Болгарияның айнасы деп санайды. Кейіпкер Ганьо Сомов деген Карлово саудагерінен алынған деп есептеледі. Константинов – әлемді шарлаған саяхатшы, Батыс Еуропа мен Америкаға сапарлары туралы алғашқы болгар жазушысы болды. 1889 жылы Парижде, 1891 жылы Прагада және 1893 жылы Чикагода өткен әлемдік көрмелерге (соның ішінде Ниагара шарлауына) барған сапары, дерлік 500 жылдық түрік-османдық басқыншылықтан жақында ғана тәуелсіздік алған болгар оқырмандарына дамыған әлемнің бейнесін ұсынды. «Чикагоға және кері» (Бай Ганьо қайтадан пайда болатын жер) атты Америка сапарынан жазылған саяхат жазбалары, бүгінде АҚШ-тағы болгар иммигранттарының ең көп шоғырланған жері – Чикагоға деген қызығушылықты күшейтті. Чикаго университетінің Регенштейн кітапханасында оның бюсті орнатылған, ал Чикагодағы Ирвинг Парк көшесінің бір бөлігі оның құрметіне аталған. 1897 жылы Пештераға бара жатқанда Радилово маңында қаза тапты. Көптеген болжамдар бойынша, оның досы (жергілікті саясаткер) орнына отырып алғандықтан, қателесіп оқ тиген. Алайда, оның сол кездегі билеушілердің жасырын ниеттерін ашарлаған эсселері оның өліміне себеп болды деген де нұсқа бар. Алекко Константинов Болгарияда туризм қозғалысын бастаушы деп есептеледі. Витоша тауындағы екі қонақ үй оның есімімен аталады – «Алеко» және «Штастливеца» («Бақытты адам», ол өзінің бір әңгімесінде өзіне берген лақап аты). Константинов 2003 жылы шығарылған 100 левтік болгар банкнотасының алдыңғы бетінде бейнеленген. 2013 жылдың 13 қаңтарында Google Doodle Алекко Константиновтың 150 жылдығын тойлады.

Born to an affluent trader in the Danube River town of Svishtov, he attended the Faculty of Law of Odessa University (formerly the Imperial Novorossiya University), graduating in 1885. He worked as a lawyer in Sofia before embarking on a career as a writer. His first novel, organized as a collection of short stories, Bay Ganyo (translating to uncle Ganyo), describes the travels of an itinerant peddler of rose oil and rugs through Western Europe. Though impertinent and clumsy, Bay Ganyo proves to be ingenious and is considered by some scholars to be a mirror for a modernizing Bulgaria. The character is believed to be based on a Karlovo tradesman, Ganyo Somov. Konstantinov, a cosmopolitan traveler, was the first Bulgarian to write about his visits to Western Europe and America. His visits to the World Exhibitions in Paris in 1889, Prague in 1891 and Chicago in 1893 – including a visit to Niagara Falls – provided Bulgarian readers, who had recently gained independence from nearly 500 years of Turkish Ottoman oppression, with a portrait of the developed world. To Chicago and Back (where Bay Ganyo appears again), his travel notes from his American trip, spurred a lasting interest in Chicago, which today boasts the largest concentration of Bulgarian immigrants in the United States. There is a bust of the writer in the University of Chicago's Regenstein Library and a section of Irving Park Road in Chicago is named after him. He was assassinated in 1897 near Radilovo while traveling to Peshtera, most likely by mistake with the intended target being his friend (a local politician), with whom he had changed places in their coach shortly before the fatal shot. However, there exists also a version that his essays, exposing the hidden insidious intentions of the rulers of his day, led to his assassination. Aleko Konstantinov is believed to have initiated the tourist movement in Bulgaria. Two of Vitosha's hotels are named after him – "Aleko" and "Shtastlivetsa" ("The Happy Man", the nickname he gave to himself in one of his short stories). Konstantinov is portrayed on the obverse of the Bulgarian 100 levs banknote, issued in 2003. On 13 January 2013, Google Doodle celebrated Aleko Konstantinov’s 150th birthday.

Ағылшын тілінде

Бай Ганё: қазіргі болгардың керемет әңгімелері, әртүрлі аудармашылар, Висконсин университетінің баспасы (2010).