Кіріспе

"Мен неге сенемін" – Э.М. Форстердің 1938 жылы жазылған, гуманизмді жақтаған эссесінің атауы.

Форстердің эссесі

Э.М.Форстер дінге сенбеймін дейді, бірақ олардың саны соншалықты көп болғандықтан, өзін қорғау үшін әркімнің өзіне жеке дін қағидасын құру қажет. Форстер үшін үш құндылық маңызды: төзімділік, жақсы қарым-қатынас және көңіл жағу. Алғаш рет бұл мақала 1938 жылғы 16 шілдеде «The Nation» журналында жарияланды. 1939 жылы «Hogarth Press» баспасы оны жалпы сатуға қайта басып шығарды.

Жеке қарым-қатынастар мен мемлекет

Форстер адамдармен жеке қарым-қатынастарға инвестиция салу керектігін айтады: "Егер өмірді дұрыс өткізгің келмесе, адамдарды жақсы көруің және оларға сенуің керек". Мұны істеу үшін, қарым-қатынаста адал болу керек. Ал адалдық, өз кезегінде, табиғи жылусыз мүмкін емес. Форстер жеке қарым-қатынастарды, оның жек көретін идеалдарымен салыстырады. Ол жиі цитаталанатын сөйлемде былай дейді: "Егер мен өзімнің елімді немесе досымды сатып кетуге мәжбүр болсам, мен өзімнің елімді сатып кетуге батылым жетеді деп үміттенемін". Одан әрі түсіндіреді:

Мұндай таңдау қазіргі оқырманды қорқытып, патриоттық сезімімен телефонға ұзын созып, полицияға шақыруы мүмкін. Бірақ Данте бұған таңқалмас еді. Данте Брут пен Кассийді тозақтың ең төменгі қабатына орналастырады, себебі олар өздерінің елі Римге емес, досы Юлий Цезарға опасыздық жасауды таңдады.

Ұлы адамдар, Форстердің аристократиясы және қоғамдық өмір

Форстер сондай-ақ батырлыққа табынуды сынап, "үлкен адамдар" деп аталатын тұлғаларға терең сенімсіздікпен қарайды. Авторитарлық режимді іске қосу үшін, оны көз тартарлық ету үшін қаһармандар қажет, "сияқты, дәмсіз пудингке құрма қосылса, оның дәмі жақсарады". Форстердің пікірінше, дәрежеге немесе ықпалға емес, сезімталдыққа, мейірімділікке және қайраттылыққа негізделген "аристократия" бар. Форстер үшін жеке адамның адалдығын қоғамдық өмірге жеткізудің жолы табылмайды, бұл трагедия.

Қоғамдық өмір неғұрлым жоғары деңгейде ұйымдастырылған болса, оның моральдық құндылықтары соғұрлым төмендейді; бүгінгі елдер бір-бірімен бұрынғыдан да жаман қарым-қатынас жасайды, алдап, тонап, зорлық көрсетіп, әрекетсіздік танытады, ескертусіз соғыс жасайды және мүмкіндігінше көп әйелдер мен балаларды өлтіреді. Ал алғашқы тайпалар кемінде табулармен шектелген еді. Бұл көңілді қалдырмайтын көрініс, бірақ қараңғылық неғұрлым күшті болса, шағын шамдар соғұрлым жарқырап, бір-біріне сенім береді, сигналдайды: "Жарайды, мен әлі де осындамын. Маған бұл ұнамайды, бірақ сіз қалайсыз?"

Индивидуализм

Форстер бұл "жекешіл және либералдың ойлары" екенін айта отырып, "либерализмнің оның астында құлап жатқанын" көргенін, адамдар жеке туып, жеке өлетінінен көңіл көтеріп, осыған сенім артады. Сондықтан, ешбір диктатор жекелей тұлғаны жоя алмайды. Форстер өзін болжам жасаушы деп санамады.