Кіріспе

Нилгири тауларының дравид тілі, Үндістан.

Тода – көптеген фрикативтері мен тілдік дірілдерімен ерекшеленетін дравид тілі. Осы тілде Үндістанның оңтүстігіндегі Нилгири тауларында тұратын, шамамен мың адамды құрайтын тода халқы сөйлейді. Тода тілі Оңтүстік дравидтің Тода-Кота кіші тобынан пайда болған. Кришнамурти (2003) жеке Тода-Кота тармағын қарастырмайды және Кота тілі басқа тамилдік тода тілдеріне тән орталық дауыстыларға ие болмағандықтан, алдымен Кота тілі бөлініп, содан кейін Тода тілі қалыптасқан дейді.

Қосындылар

Тода тілінде ерекше көп фрикативтер мен триллдер кездеседі. Оның жеті артикуляциялық орын – бұл дравид тілдерінің ішіндегі ең көп көрсеткіш. Дауыссыз жақшалар – бұл дауыссыз жуықтамалар емес, нағыз фрикативтер; ретрофлекс жақшалар әлемдік тілдер арасында өте сирек. Тода тіліндегі дауыссыз фрикативтер дауыстылар арасында аллофоникалық түрде дауысталады. Сонымен қатар, маргиналды болғанымен, үнемі дауысталатын фрикативтер де бар. Мұрындық дауыстар аллофоникалық түрде соңғы позицияда немесе дауыссыз консонанттардың жанында девойс немесе жартылай девойс болады. Лабиалдық, тістік-альвеолярлық, апикальді-альвеолярлық, апикальді-пост-альвеолярлық, ламиналды-пост-альвеолярлық, ретрофлекс, палаталдық, велярлық, жазық сібілдік. Жазық палаталдық. Жазық палаталдық. Жазық палаталдық. Мұрындық: 〈m〉 〈n〉 〈ṇ〉. Жарылыс/Аффрикат: 〈p〉 〈t〉 〈c〉 〈ṯ〉 〈č〉 〈ṭ〉 〈k〉 〈b〉 〈d〉 〈ɀ〉 〈ḏ〉 〈j〉 〈ḍ〉 〈g〉. Фрикатив: 〈f〉 〈θ〉 〈s〉 〈s̠〉 〈š〉 〈ṣ〉 〈x〉 〈ž〉 〈ẓ〉 〈x〉 〈ɬ〉 〈ꞎ〉. Жуықтама: 〈l〉 〈ḷ〉 〈y〉 〈w〉. Трилл: 〈r〉 〈ṛy〉 〈ṟ〉 〈ṟy〉 〈ṛ〉 〈ṛy〉.

Осы дауыссыздардың барлығы сөздің ортасы мен соңында кездесе алады. Дегенмен, сөздің басында тек шектеулі жиынтығы ғана қолданылады. Олар жоғарыда қалың шрифтпен белгіленген. Басқа тістік консонанттардан айырмашылығы, 〈θ〉 тіс аралық. Сол сияқты, 〈f〉 лабиоденталды, ал қалған лабиалдар билабиалды. Палатализацияланған ротикалар туралы тек Spajić және Ladefoged (1996) айтқан, ал Emeneau (1984) және Krishnamurti (2003) сияқты бұрынғы сипаттамаларда тек 3 қарапайым ротика ғана келтірілген. Апикальді консонанттар альвеолярлық немесе пост-альвеолярлық болып табылады. 〈s〉 және 〈ṣ〉 арасындағы нақты айырмашылық әлі анықталған жоқ. Олардың негізгі артикуляциялық орны бірдей. Spajić және әріптестері сөздің басында кездесетін ротиканың (бұрынғы әдебиетте, дравидтік короналдар әдетте тістік болатындықтан, қате түрде "тістік" деп аталған) екіншілік артикуляциясы бар екенін анықтады. Олар оны алдын ала тіл түбірі ретінде анықтады, бірақ қосымша өлшемдер алынғанша бұл болжамды сақтайды. Бұл талдау транскрипцияда қолданылады. Олардың арасындағы тағы бір айырмашылық – 〈r〉 ең әлсіз триллделеді, көбінесе бір ғана контактімен айтылады. Алайда, қақпақтан айырмашылығы, бірнеше контактілер де қалыпты, бірақ сирек, және олардың барлығы бірдей контактілер санымен айтылғанда басқа триллдерден оңай ажыратылады. Ретрофлекс консонанттар субапикальды. Ретрофлекс 〈r〉 басқа ротикалардан күштірек триллделеді. Алайда, ол толығымен ретрофлекс емес. Тіл субапикальды ретрофлекс позициясынан басталатын болса да, триллдеу тіл ұшының қатысуын қамтиды, бұл оның альвеолярлық қырға қарай жылжуына себеп болады. Бұл ретрофлекс триллін басқа ретрофлекс консонанттар сияқты алдыңғы дауыстың ретрофлекстік түсімен бояйды, бірақ дірілдің өзі басқа триллдерден көп айырмашылығы жоқ. rj ығыстырылған триллінң палатализациясы бастапқы ретрофлекстік артикуляцияға әсер етпейді, j-мен бір мезгілде коартикуляцияланбайды.