Кіріспе

Перегрин Протей (; шамамен 95 – 165 жылдары) - Мизиядағы Париум қаласынан шыққан грек циник философы. Жасы келгенде үйінен кетіп, алғашқыда Палестинадағы христиандармен бірге өмір сүрді. Сол қауымнан қуылғаннан кейін циник философтың өмірін қабылдап, ақырында Грекияға қоныстанды. Перегрин өзінің жерлеу сөзін айтқаннан кейін, 165 жылы Олимпиада ойындарында өзінің өртеу тірегінде өзін өртеп өлтіргенімен есімдеріне ішкен. 180 жылға қарай Перегриннің мүсіні оның туған қаласы Париумда орнатылды; оның болжамдық күші бар екендігі айтылды.

Луцианның сатирикалық өмірбаяны

Перегриннің өмірі туралы ең толық мәліметтер Лукианның "Перегриннің өлімі" (De Morte Peregrini) атты сатирасында келтірілген. Бұл еңбек Перегринге қатысты сынды пікірлер білдірсе де, оның өмірінен нақты фактілерді анықтауға болады. Перегрин шамамен 95 жылы Парийде дүниеге келген. Жастық шағында әкесін өлтірген күдікке ілігіп, туған жерін тастап кетуге мәжбүр болды. Саяхаттары барысында Палестинаға жетіп, христиан қауымымен жақын байланыс орнатып, тез арада ықпалды мәртебеге ие болды. Рим билігінің қолынан түрме жазасын өтеген кезде, христиандар оған зор көмек көрсетті. Ол шейіт болатынын күткен болуы мүмкін, бірақ Сирияның әкімі оны босатты. Осы кезде циникке айналған сияқты, өйткені үйіне оралып, мұрасынан бас тартып, барлық қаржысын туған қаласының халқына таратып берді. Ол көшпелі өмірін жалғастырды, бастапқыда христиандармен жақын қарым-қатынаста болды, бірақ кейін оларды қандай да бір жолмен ренжітіп, христиан қауымынан қуылды. Ол Мысырға барып, танымал циник Агафобулдан білім алды, одан сектаның қатал аскетизмін үйренді. Римге жетіп, рим билігіне, әсіресе император Антонин Пийге қарсы айыптаулар жасауды бастады. Ол халық арасында жақтастар тапты, және осы кезде Теаген оның бас шәкірті болған болуы мүмкін. Бастапқыда оған төзімділік көрсетілсе де, ақырында қалалық префект оны Римнен қуды. Олимпиада ойындарында (153 немесе 157 жылдары) Перегрин бай демеуші Герод Аттикты сынап, ашуланған халықтың шабуылына ұшырады, нәтижесінде Зевстің құрбандық тастағына сиынуға мәжбүр болды. Афинада Перегрин философияны зерттеуге және оқытуға берілді, оның шәкірттерінің қатарында Аул Геллий де болды. 161 жылғы Олимпиада ойындарында ол өзін өртеуге ниеттенгенін жариялады: Ол алтын өмірге алтын тәж қоюды қалағанын айтты, өйткені Геракл сияқты өмір сүрген адам Геракл сияқты өліп, эфирмен бірігуі керек. "Мен адамзатқа өлімді жеңудің жолын көрсету арқылы пайдасын тигізгім келеді, сондықтан барлық адамдар менің Гераклым үшін Филоктет рөлін ойнауы керек", - деді ол. Ол уәдесін орындады: 165 жылғы Олимпиада ойындарының соңғы түні Олимпиададан шығысқа қарай 20 стадий (3,7 км) қашықтықта орналасқан сөреде өзін өртеді. Оқиғаға куә болған Лукиан, Перегриннің ең жақын шәкірті Теагеннің ұстазының ниеттерін мақтағанын естіді. Перегриннің өміріндегі оқиғалардың себептерін анықтау қиын, өйткені Лукиан жеке және жалпы себептерге байланысты Перегринге қатысты жағымсыз көзқарас білдіреді. Лукианның сөзіне сенсек, Перегрин әкесін өлтірді; байлыққа ие болу үшін христиан дініне кірді; танымал болу үшін түрмеге түсті; туған қаласының халқының құрметіне ие болу үшін мұрасын берді; одан да әдепсіз болу үшін Агафобулдан білім алды; танымал болу үшін римдіктерге шабуыл жасады; және жаман атқа ие болу үшін өзін-өзі өлтірді.

Гелийдің есебі

Аулус Гелий Перегрин туралы қысқа, бірақ ерекше көзқарас ұсынады. Ол Перегринді "қадірлі және қайратты адам" деп сипаттайды, ал Аулус оған Афинадан тыс жердегі шатырында жиі баратын, онда "пайдалы және құнды" нәрселерді тыңдайтын. Ол былай деуші еді: "Дана адам, егер оның күнәсін құдайлар да, адамдар да білмейтінін білсе де, күнә жасамайды, себебі адам жазадан немесе ұяттан емес, әділдік пен турашылдыққа құштарлықтан және борыш сезімінен күнә жасаудан аулақ болуы керек."