Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бели Манастыр (Pélmonostor) – Хорватияның шығысындағы қала. Ол Бараньяның хорватиялық бөлігінің орталық қаласы, Осиек-Баранья жуында орналасқан.
Beli Manastir (, Pélmonostor) is a town in eastern Croatia. It is the principal town of the Croatian part of Baranja, located in the Osijek Baranja County.
Атауы
Атауы серб-хорват тілінде "ақ монастырь" дегенді білдіреді. Бастапқыда Моноштор деп аталған, қазіргі атауы 1923 жылы қабылданды. Мажар тілінде Pélmonostor, ал неміс тілінде Manoster деп те аталады. Бели-Манастир атауы алғаш рет 1227 жылы, венгр палатині Мойс де Даро Пелудағы өз иелігінде монастырь салғанда айтылған. Бұрын қаланың қолданылған басқа да атаулары: Пель, Белл және Моностор. Барлық атаулар осы жерде тарихта болған монастырлармен байланысты. Алғашқы монастырь 9 ғасырда славян князі Коцель билігінде салынған, бірақ кейіннен қиратылып, одан қалған жалғыз нәрсе пил (обelisk) болды, содан кейін мажар тілінде Pél атауы пайда болды, ол славян сөзінің бір түрі.
The name means "white monastery" in Serbo Croatian. Originally called Monoštor, the current name was adopted in 1923. It is also known as Pélmonostor in Hungarian, and Manoster in German. The name Beli Manastir was first mentioned in 1227, when Moys de Daro, Hungarian Palatine, built a monastery on his estate in Pelu. Other names formerly used for the town were: Pél, Bell, and Monostor. All names are connected with monasteries that existed in history at this location. The first monastery was built in the 9th century during the rule of Slavic duke Kocelj but was later razed, and all that remained of it was pil (obelisk in English), hence the later Hungarian name Pél, which was a version of the Slavic word.
Тарих
9 ғасырда бұл аймақ Төменгі Паннонияның славян княздығының бір бөлігі болды және мұнда славян монастыры орналасқан. Монастырь славяндар арасында христиан дінін таратуға келген Кирилл мен Мефодийдің сапары кезінде құрылды. Мефодий қайтыс болғаннан кейін оның шәкірттері қуылды, ал монастырь қиратылды. 10 ғасырда мажарлар келгеннен кейін бұл аймақ жаңа құрылған Мажар мемлекетіне енді және осы жерде елді мекен пайда болды. Қала алғаш рет 1212 жылы Пель деген атпен тарихқа енді. Мажар билігі тұсында мұнда тағы бір монастырь салынды (13 ғасырда), бірақ ол 1241 жылы моңғолдар шапқанда қиратылды. Кейіннен қайта жаңартылған, алайда 16 ғасырда Осман империясы басып алғанда тағы да қирады. 11-16 ғасырлар аралығында аймақ әкімшілік тұрғыдан Баранья округіне қарады. 16-17 ғасырларда бұл аймақ Осман империясының құрамына кірді және әкімшілік жағынан Мохач санджағына бағынды. 17 ғасырдың соңынан бастап аймақ Габсбург монархиясының бөлігі болды және әкімшілік тұрғыдан Габсбург Венгрия Корольдігінің құрамындағы Баранья графтығына қарады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жергілікті тұрғындар Дунай швабтары болды, оларды жергілікті жұртшылық Стифолдер деп атады, себебі олардың ата-бабалары шамамен 1720 жылы Фулда (ауданы) аймағынан келген. 1945-1948 жылдары Потсдам келісіміне сәйкес, көптеген бұрынғы неміс қоныс аударушылары одақтас әскерлер бақылауындағы Германия мен Австрияға күштеп шығарылды. 1918 жылдан бастап қала Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) құрамына кірді. 1918-1922 жылдары Нови-Сад округіне, 1922-1929 жылдары Бачка облысына, ал 1929-1941 жылдары Дунай бановинасына қарады. 1941-1944 жылдары Венгрияның билігінде болды және әкімшілік тұрғыдан Баранья округіне енді. 1944 жылы Югославияның бақылауына қайтарылды және 1945 жылға дейін Воеводинаның әкімшілік бөлігі болды, содан кейін Хорватия Халық Республикасына берілді. Хорватияның тәуелсіздік соғысы (1991-1995) кезінде Бели Манастырды серб жартылай әскери топтары басып алды және оны басқа бірнеше қалалармен бірге Серб Крайина Республикасының құрамына қосты. Соғыс аяқталғаннан кейін, БҰҰ-ның қысқа мерзімді әкімшілігінен кейін (1996-1998), қала Хорватияның бақылауына қайтарылды. Бели Манастыр – Хорватия үкіметінің статистикалық деректері бойынша ерекше мемлекеттік қамқорлықты қажет ететін бірінші санаттағы аймақ ретінде жіктелетін дамымаған муниципалитет.
In the 9th century, this area was part of the Slavic Principality of Lower Pannonia and a Slavic monastery was situated here. The monastery was founded during the visit of Cyril and Methodius, who spread Christianity among Slavs. After Methodius died, his students were expelled and the monastery was razed. After the arrival of the Hungarians in the 10th century, this area was included in the newly founded Hungarian state and the settlement was built at this locality. The town was first mentioned in 1212 under name Pél. During Hungarian administration, another monastery was built here (in the 13th century), but it was destroyed by the Mongols in 1241. It was later rebuilt, but was again destroyed during the Ottoman conquest in the 16th century. Between 11th and 16th centuries, the area administratively belonged to the Baranya county. In the 16th–17th century, the area was part of the Ottoman Empire and administratively belonged to the Sanjak of Mohaç. Since the end of the 17th century, the area was part of the Habsburg monarchy and administratively belonged to the Baranya county, which was part of the Habsburg Kingdom of Hungary. Until the end of World War II, the inhabitants were Danube Swabians, also called locally as Stifolder, because their ancestors arrived around 1720 from Fulda (district). Most of the former German settlers were expelled to Allied occupied Germany and Allied occupied Austria in 1945 1948, consequent to the Potsdam Agreement. Since 1918, the town was part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes (later renamed to Yugoslavia). From 1918 to 1922, it was part of the Novi Sad county, from 1922 to 1929 part of the Bačka Oblast, and from 1929 to 1941 part of the Danube Banovina. From 1941 to 1944, it was occupied by Hungary and was administratively included into Baranya county. It was returned to Yugoslav control in 1944 and was administratively part of Vojvodina until 1945, when it was transferred to the People's Republic of Croatia. During the Croatian War of Independence (1991–1995), Beli Manastir was occupied by Serbian paramilitaries and incorporated along with some other towns into the Republic of Serbian Krajina. It was returned to Croatian control after the war, following the short period of UN administration (1996–1998). Beli Manastir is an underdeveloped municipality which is statistically classified as the First Category Area of Special State Concern by the Government of Croatia.
2001 жыл
Қаланың халқы 8 671 адамды құрады, ал муниципалитеттің жалпы халқы 10 986 адамды құрады. 2001 жылғы халық санауы бойынша Бели Манастыр муниципалитетінің этникалық құрамы:
Хорваттар = 6 085 (55,39%)
Сербтер = 2 920 (26,58%)
Венгрлер = 933 (8,49%)
Ромалар = 153 (1,39%)
Немістер = 122 (1,11%)
The town had a population of 8,671, while total municipality population was 10,986. Ethnic composition of Beli Manastir municipality by 2001 census was:
Croats = 6,085 (55.39%)
Serbs = 2,920 (26.58%)
Hungarians = 933 (8.49%)
Romani = 153 (1.39%)
Germans = 122 (1.11%)
Ғимараттар мен құрылыстар
1966 жылы 202 метр биіктіктегі хабар тарату мачтасы тігілді.
In 1966, a broadcasting mast standing 202 metres high was erected.
Экономика
Бели Манастырда STARCO Бели болат доңғалағын жасау фабрикасы орналасқан.
Beli Manastir is home to the STARCO Beli steel wheel factory.
Азшылық кеңестері
Тікелей сайланған азшылық кеңестері мен өкілдері жергілікті немесе аймақтық билік органдарымен кеңес беруге міндетті, олар азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, қоғамдық өмірге интеграциялану және жергілікті істерді басқаруға қатысу мәселелері бойынша жұмыс істейді. 2023 жылғы Хорватияның ұлттық азшылықтар кеңестері мен өкілдерінің сайлауында венгрлер, Хорватия ромалары және сербтер Бели Манастыр қаласының 15 мүшеден тұратын азшылық кеңестерін сайлау үшін қажетті заң талаптарын орындады.
Directly elected minority councils and representatives are tasked with consulting tasks for the local or regional authorities in which they are advocating for minority rights and interests, integration into public life and participation in the management of local affairs. At the 2023 Croatian national minorities councils and representatives elections Hungarians, Roma and Serbs of Croatia each fulfilled legal requirements to elect 15 members minority councils of the Town of Beli Manastir.
Елді мекендердің бөліктері (ауылдықтар)
Бели Манастыр, Бели Манастыр Планинасы, Халево және Палача. 1991 жылға дейін Судараж да осы елді мекеннің бір бөлігі болған, қазір жеке елді мекенге айналды.
Beli Manastir, Beli Manastir Planina, Haljevo and Palača. Till 1991. part of settlement was also Sudaraž which is now independent settlement.