Кіріспе

Бели Манастыр (Pélmonostor) – Хорватияның шығысындағы қала. Ол Бараньяның хорватиялық бөлігінің орталық қаласы, Осиек-Баранья жуында орналасқан.

Атауы

Атауы серб-хорват тілінде "ақ монастырь" дегенді білдіреді. Бастапқыда Моноштор деп аталған, қазіргі атауы 1923 жылы қабылданды. Мажар тілінде Pélmonostor, ал неміс тілінде Manoster деп те аталады. Бели-Манастир атауы алғаш рет 1227 жылы, венгр палатині Мойс де Даро Пелудағы өз иелігінде монастырь салғанда айтылған. Бұрын қаланың қолданылған басқа да атаулары: Пель, Белл және Моностор. Барлық атаулар осы жерде тарихта болған монастырлармен байланысты. Алғашқы монастырь 9 ғасырда славян князі Коцель билігінде салынған, бірақ кейіннен қиратылып, одан қалған жалғыз нәрсе пил (обelisk) болды, содан кейін мажар тілінде Pél атауы пайда болды, ол славян сөзінің бір түрі.

Тарих

9 ғасырда бұл аймақ Төменгі Паннонияның славян княздығының бір бөлігі болды және мұнда славян монастыры орналасқан. Монастырь славяндар арасында христиан дінін таратуға келген Кирилл мен Мефодийдің сапары кезінде құрылды. Мефодий қайтыс болғаннан кейін оның шәкірттері қуылды, ал монастырь қиратылды. 10 ғасырда мажарлар келгеннен кейін бұл аймақ жаңа құрылған Мажар мемлекетіне енді және осы жерде елді мекен пайда болды. Қала алғаш рет 1212 жылы Пель деген атпен тарихқа енді. Мажар билігі тұсында мұнда тағы бір монастырь салынды (13 ғасырда), бірақ ол 1241 жылы моңғолдар шапқанда қиратылды. Кейіннен қайта жаңартылған, алайда 16 ғасырда Осман империясы басып алғанда тағы да қирады. 11-16 ғасырлар аралығында аймақ әкімшілік тұрғыдан Баранья округіне қарады. 16-17 ғасырларда бұл аймақ Осман империясының құрамына кірді және әкімшілік жағынан Мохач санджағына бағынды. 17 ғасырдың соңынан бастап аймақ Габсбург монархиясының бөлігі болды және әкімшілік тұрғыдан Габсбург Венгрия Корольдігінің құрамындағы Баранья графтығына қарады. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін жергілікті тұрғындар Дунай швабтары болды, оларды жергілікті жұртшылық Стифолдер деп атады, себебі олардың ата-бабалары шамамен 1720 жылы Фулда (ауданы) аймағынан келген. 1945-1948 жылдары Потсдам келісіміне сәйкес, көптеген бұрынғы неміс қоныс аударушылары одақтас әскерлер бақылауындағы Германия мен Австрияға күштеп шығарылды. 1918 жылдан бастап қала Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (кейін Югославия деп аталды) құрамына кірді. 1918-1922 жылдары Нови-Сад округіне, 1922-1929 жылдары Бачка облысына, ал 1929-1941 жылдары Дунай бановинасына қарады. 1941-1944 жылдары Венгрияның билігінде болды және әкімшілік тұрғыдан Баранья округіне енді. 1944 жылы Югославияның бақылауына қайтарылды және 1945 жылға дейін Воеводинаның әкімшілік бөлігі болды, содан кейін Хорватия Халық Республикасына берілді. Хорватияның тәуелсіздік соғысы (1991-1995) кезінде Бели Манастырды серб жартылай әскери топтары басып алды және оны басқа бірнеше қалалармен бірге Серб Крайина Республикасының құрамына қосты. Соғыс аяқталғаннан кейін, БҰҰ-ның қысқа мерзімді әкімшілігінен кейін (1996-1998), қала Хорватияның бақылауына қайтарылды. Бели Манастыр – Хорватия үкіметінің статистикалық деректері бойынша ерекше мемлекеттік қамқорлықты қажет ететін бірінші санаттағы аймақ ретінде жіктелетін дамымаған муниципалитет.

2001 жыл

Қаланың халқы 8 671 адамды құрады, ал муниципалитеттің жалпы халқы 10 986 адамды құрады. 2001 жылғы халық санауы бойынша Бели Манастыр муниципалитетінің этникалық құрамы:
Хорваттар = 6 085 (55,39%)
Сербтер = 2 920 (26,58%)
Венгрлер = 933 (8,49%)
Ромалар = 153 (1,39%)
Немістер = 122 (1,11%)

Ғимараттар мен құрылыстар

1966 жылы 202 метр биіктіктегі хабар тарату мачтасы тігілді.

Экономика

Бели Манастырда STARCO Бели болат доңғалағын жасау фабрикасы орналасқан.

Азшылық кеңестері

Тікелей сайланған азшылық кеңестері мен өкілдері жергілікті немесе аймақтық билік органдарымен кеңес беруге міндетті, олар азшылықтардың құқықтары мен мүдделерін қорғау, қоғамдық өмірге интеграциялану және жергілікті істерді басқаруға қатысу мәселелері бойынша жұмыс істейді. 2023 жылғы Хорватияның ұлттық азшылықтар кеңестері мен өкілдерінің сайлауында венгрлер, Хорватия ромалары және сербтер Бели Манастыр қаласының 15 мүшеден тұратын азшылық кеңестерін сайлау үшін қажетті заң талаптарын орындады.

Елді мекендердің бөліктері (ауылдықтар)

Бели Манастыр, Бели Манастыр Планинасы, Халево және Палача. 1991 жылға дейін Судараж да осы елді мекеннің бір бөлігі болған, қазір жеке елді мекенге айналды.