Кіріспе

Христиандық зерттеу институты (CRI) – евангелиялық христиандық апологетикалық миссия. Ол 1960 жылғы қазан айында Уолтер Мартин (1928–1989) құрған, ол Нью-Джерси штатында орналасқан. 1974 жылы Мартин миссияны Калифорния штатының Сан-Хуан Капистрано қаласына көшірді. 1990 жылдары миссия кеңсесі Ранчо Санта-Маргаританың жанына көшірілді. 2005 жылы ұйым қазіргі орнына Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласына көшті.

Өмірбаян

1960 жылы CRI-нің құрылуы Уолтер Мартинмен тығыз байланысты. Ол христиандық қарсы секта қозғалысының алғашқы ұйымдарының бірі болып табылады, сонымен қатар ХХ ғасырдың ортасындағы евангелистік христиан апологетикасының кең тарихымен байланысты. Мартин христиандық қарсы секталық апологетикаға маманданған алғашқы кәсіби апологеттердің бірі саналады. 1949 жылы Мартин Ехоба куәгерлері, Христиан ғылымы, мормонизм және спиритизм сияқты түрлі топтардың теологиялық талдауына кірісті. Оның осы алғашқы жұмыстарының көп бөлігі 1950 жылдары Шелтон колледжінде және Нью-Йорк университетінде оқыған кезімен бірге жүрді. 1953 жылы Мартин пресвитериандық радио арқылы Киелі кітапты оқытқан Дональд Грей Барнхаузбен танысты. Барнхаус 1950 жылдан бастап «Eternity» журналының негізін қалаушы редакторы болды. Стивен Борд евангелистік мерзімді басылымдар тарихын зерттеу барысында, «Eternity» журналының алғашқы он жылдығында Барнхаустың жеке тұлғасы мен оның жеке мақсаттарына негізделгенін атап өтті. 1954 жылы Барнхаус Мартинді «Eternity» журналына тілші ретінде шақырды, ал 1955-1960 жылдар аралығында Мартин тұрақты редактор болып жұмыс істеді. Мартин культтар туралы көптеген мақалалар жазды, олар оның жазған әртүрлі кітаптарының бастапқы мәтіндерін құрады. Дегенмен, Мартин кітаптарға рецензиялар жазды, жалпы апологетика және доктриналық мәселелерді зерттеді, сондай-ақ алкоголизм сияқты әлеуметтік мәселелерді де қарастырды. 1950 жылдардың басында Мартиннің бірнеше кітабы жарық көрді, олардың ішінде Норман Кланнмен бірлесіп жазған «Күзет мұнарасының Ехобасы» (1953), «Христиан ғылымының мифы» (1954), «Култтардың өрлеуі» (1955) және «Христиан және культтар» (1956) кітаптары бар. Барнхаус «Христиан ғылымының мифы» кітабына алғы сөз жазды, ал Мартиннің мінсіз қызметіне көрсеткен қолдауы кең шіркеу қауымдастығында қарсы секталық апологетиканы заңды етуде маңызды рөл атқарды. 1960 жылы Барнхаус ми ісігінен қайтыс болды, Мартин ресми түрде CRI-ді құруға бірнеше апта бұрын. Ол кезде Мартин американдық трактат қоғамы, евангелистік теологиялық қоғам, евангелистердің ұлттық қауымдастығы және ұлттық діни хабар таратушылар сияқты парацерковь ұйымдарында танымал бола бастаған апологет еді.

Қызметінің алғашқы кезеңдері

CRI-нің негізгі хартасы секталар, басқа діндер және христиан апологетикасы туралы ақпарат бюросы ретінде қызмет ету мақсатымен қабылданды. Уолтер Мартин кейіннен CRI туралы былай деп түйіндеді: «Институттың мақсаты – барлық секталар мен христиан емес миссионерлік қызмет туралы негізгі деректерді ұсыну, отандық және шетелдік деңгейде. Осы институттың міндеті – маңызды секталарды тізімдеу және олардың пайда болуы, тарихы мен ілімдері туралы мәліметтер беру, сондай-ақ олардың тұжырымдарын евангелизациялау және жоққа шығаруға бағытталған библиографиялық материалдар ұсыну». CRI жеке донорлардың және Pew Foundation сияқты ұйымдардың қайырымдылық гранттарының көмегімен жұмыс істеді. CRI-ді директорлар кеңесі басқарды, оның құрамында Мартиннің жеңешесі Эверетт Джейкобсон да болды. 1960 жылдардың басында CRI-нің көптеген қызметі Мартиннің шіркеулерде және парашіркеу ұйымдарымен уағыздау қызметіне бағытталды. Мартин Солтүстік Америкадағы шіркеулер мен миссионерлердің секталармен кездесетін мәселелері туралы семинарлар өткізді. Ол аудиокассеталардың пайда болуын пайдаланып, семинарларының бірнеше баяндамаларын жаздырып, алдымен New Jersey штатындағы Bible Voice Inc. және Pennsylvania штатындағы Audio Bible Society (кейін Vision House арқылы және соңында CRI-дің өзі) тарапынан таратты. Мартин радиода да танымал болды, алдымен Barnhouse-тың Киелі кітапты зерттеу сағатының қосымша жүргізушісі, содан кейін 1960 жылдары Лонг Джон Небель шоуында тұрақты қатысушы ретінде көзге түсті. Кейін Мартин өзінің The Bible Answer Man және Dateline Eternity шоуларының жүргізушісі болды. Шоулар ұлттық деңгейде таралып, министрлік Калифорнияға көшкеннен кейін танымалдылығы арта түсті. Мартин секталар мен апологетикаға қатысты ресурстар кітапханасын – кітаптарды, аудиожазбаларды және мерзімді басылымдарды дамытуға ұмтылды. Ол CRI-мен байланысты спикерлер бюросының дамуын ынталандырды, оның құрамына 1960 жылдары Уолтер Бьорк, Флойд Гамильтон, Джеймс Бьорнстад және Шилдс Джонсон кірді. CRI-мен байланысты танымал теологтардың қатарында Гарольд О. Дж. Браун және Джон Уорвик Монтгомери де болды. Мақсат – апологетикамен айналысатын ғалымдардың желісін сақтау еді. CRI мормондар мен Ехоба куәгерлері туралы түрлі трактаттар шығарды, Мартиннің жазбаларын, кітаптары мен буклеттерін таратты және 1961–1962 жылдары Religious Research Digest атты мерзімді басылымды жариялады. 1968 жылы министрлік 26 беттік UFO: Friend Foe or Fantasy кітапшасын шығарды. 1963 жылы Мартин апологетикалық ақпараттың компьютерлік дерекқорын құру идеясын ойлап тапты. Бұл тұжырымдама кейіннен SENT/EAST (Электрондық жауап іздеу технологиясы) аббревиатурасымен белгіленді. 1968 жылы Австрияда ғалымдардың симпозиумы өткізілді, онда Мартин мен Джон Уорвик Монтгомеридің баяндамаларында CRI-нің компьютерлік апологетика дерекқорына қатысты жоспарлар ұсынылды. Бұл мәліметтердің көп бөлігі Christianity Today журналында, содан кейін Монтгомеридің Computers, Cultural Change and the Christ кітабында жарияланды.

Калифорнияға көшіру

1974 жылы Мартин Нью-Джерсиден Калифорнияға көшіп барды, бұл CRI-ді де бірге көшіруді талап етті. Бастапқыда Мартинге Боб пен Гретхен Пассантино CRI қызметкерлері ретінде көмектесті. Мартин сондай-ақ Анахаймдағы жаңадан ашылған Мелодиленд теология мектебінің оқытушылар құрамына қабылданды, онда культтарға қарсы апологетика оқу жоспарына енгізілді және CRI кітапханасының 13 000 томы орналастырылды. Кейіннен миссия Эль-Торо қаласында кеңсе ашып, одан кейін Ирвайндегі кеңірек ғимаратқа көшті. Мартиннің еңбегіне және CRI-ға деген қызығушылықтың артуы 1970-ші жылдардағы «Иса адамдары» революциясы, контрмәдениет және жаңа культтарға байланысты әлеуметтік шиеленістермен бірге жүрді. 1970-ші және 1980-ші жылдары Мартин CRI арқылы көптеген жас апологеттерге кеңес берді, олардың ішінде Кал Бейснер, Тодд Эрренборг, Крейг Хокинс, Кароль Хаусман, Курт Ван Горден, Джон Уэлдон, Джордж Мэтер, Пол Карден, Рич Пол, Роберт М. Боуман-күлгі, Кеннет Сэмплс және Эллиот Миллер болды. Мартиннің «The Kingdom of the Cults» кітабының (қазірге дейін шамамен 750 000 дана сатылған), оның аудиотаспалар жинағы, радио эфирі және ұлттық телеарналардағы сұхбаттары CRI-ның беделін арттырды. Мартин сонымен қатар 1980 жылы Саймон Гринлиф құқық мектебінде (қазіргі Тринити құқық мектебі) апологетика бойынша магистратура бағдарламасын құруға қатысты. Мартин 1980-ші жылдар бойында онда культтар мен оккультизм туралы лекциялар оқыды, және Боб пен Гретхен Пассантино оған уақыт-уақыт көмектесті. 1977 жылы CRI «Христиандық зерттеу институтының бюллетені» деп аталған жаңа тоқсандық журналды жариялады, ол 1978 жылы «Forward» деп қайта аталды. Осы журналда Харе Кришна, Джонстаун, Раджниш, Жаңа дәуір және Сатанизм сияқты қозғалыстар туралы талдаулар жарияланды. 1983 жылы CRI Бразилияның Сан-Паулу қаласында Instituto Cristão de Pesquisas (ICP) атты серіктес миссияны құрды. Оны штаттағы зерттеуші Пол Карден құрды, ал кейін Мартиннің шәкірті Пауло Ромейро басқарды. 1987 жылы «Forward» журналы қайта құрылып, «Christian Research Journal» деп аталды. 1990 жылы журнал көлемі ұлғайтылып, тоқсан сайын шығатын басылымға айналды, содан бері ай сайын шығатын журналға айналды. «Christian Research Journal» журналы Евангелиелік баспасөз қауымдастығынан бірнеше үздік сыйлық алды. Журнал қазір культтардан басқа да, жалпы апологетика, этикалық апологетика, әлемдік діндер және теологиялық даулар сияқты көптеген мәселелерді қамтиды. Сондай-ақ, CRI қызметкерлері емес авторлардың мақалалары да жарияланады.

1989 жылдан кейінгі қызмет

1989 жылы 26 маусымда Мартин 60 жасында үйінде жүрек талмасынан қайтыс болды. Мартиннің қазасы туралы жаңалық әртүрлі христиандық журналдарда жарияланды. Ханк Ханеграфф Мартиннен кейін министрліктің президенті болды. Мартиннің қайтысымен бірге, содан кейінгі бірнеше жылда CRI-мен байланысты болған бірқатар ғылыми қызметкерлер түрлі культқа қарсы апологетикалық кітаптардың авторлары ретінде таныла бастады. Осы авторлардың қатарында Ричард Абенс, Роберт М. Боуман, Эрвин М. де Кастро, Крейг Хокинс, Роберт Дж. Лайл, Эллиот Миллер, Б. Дж. Оропеза, Рон Родс және Кеннет Сэмплс болды. Көптеген авторлар CRI-ден кетіп, өз ұйымдарын құрды немесе басқа ұйымдарға қосылды.

Контркульттік апологетика

Христиандық қарсы-культ қозғалысының даулы сипатынан туындап, Мартин де, CRI да түрлі теологиялық және әлеуметтік қақтығыстарға тартылды. Мартиннің өмірінде әртүрлі діни топтардың басшыларымен, әсіресе мормондармен көптеген қақтығыстар болды. Бұл қақтығыстар кейде ашық пікірталастарға, тіпті Мартиннің жала жабу айыбымен сотқа жүгінуіне әкелді. 1970 жылдардың соңында CRI мен Мартин апологеттер Мормон кітабының қолжазбасының бір бөлігі табылған деген мәлімдемеге байланысты дауға түсті, бұл мәлімдеме бойынша, ол Соломон Сполдингтің романынан көшірілген. Бұл мәселе Уэйн Коудри, Говард Дэвис және Дональд Скейлс жазған «Мормон кітабын шын мәнінде кім жазды?» атты кітапта талқыланды. Алайда, христиан апологеттері және мормондықтерді сынаушылар Джеральд пен Сандра Таннерлер «Сполдинг Мормон кітабын жазды ма?» еңбегінде бұл жағдайға күмән келтірді. Мормондық ақтаушылар Роберт пен Розмари Браун «Олар алдауға күтіп өтірік айтады» кітабының екінші томында бұл пікірді жоққа шығарды. Эдвард Плоуман 1977 жылдың шілдесінде «Christianity Today» журналында CRI-дың мәлімдемелері туралы хабарлады, ал 1977 жылдың қазанында мәлімдемелердің сенімділігіне нұқсан келтіретін дәлелдермен хабарын жаңартты. «Мормон кітабын шын мәнінде кім жазды? – Сполдинг жұмбағы» (Concordia Publishing House, 2005 жылдың шілдесі) атты кітап түпкілікті аргументті қайта жаңғыртуға тырысады. Авторлар Коудри, Дэвис және Вэник Сидни Ригдонның 1820 жылға дейін Сполдингтің соңғы тұрақты жері Питтсбургке келгенін көрсетуге тырысады. LDS-ке байланысты зерттеу тобы Foundation for Ancient Research and Mormon Studies (FARMS) 2005 жылғы кітап пен оның мәлімдемелерін қарастыруға шамамен 130 бет арнады. CRI жаңалықтары редакторы Уильям Алнордың жесірі Джеки Алнор «Екі бауырдың пікір таласы» атты еңбегінің 1 және 2-бөліктерінде Уолтер Мартин мен Хэнк Ханеграафты қамтитын даулар туралы айтады.

Қаржылық есеп беру

"CRI есептілігі тобы", құрамында жұмыстан босатылған қызметкерлер болған, CRI-дың 1992 жылы Евангелистік қаржылық есептілік кеңесінен (ECFA) шығуының себебі, бас атқарушы директоры Хэнк Ханеграафпен қаржылық байланыстарға қатысты шектеулерден қашу болды деп мәлімдеді. Кейіннен қайта қосылғаннан кейін, 2003 жылғы ECFA аудиті CRI-дың бірнеше қаржылық стандарттарға сәйкес келмейтінін көрсетті. Бұл нәтижесінде "директорлар кеңесін нығайтуды" және CRI-ға "маңызды сомада өтемақы" төлеуді талап ететін санкциялар салынды. 2004 жылы Ministry Watch CRI-дың жауапты басқарудың жеті стандартының үш ережесін бұзғаны туралы анықталған мәселелерді түсіндіру жөніндегі бірнеше талаптарға жауап бермегені туралы донорларға ескерту жасады.

Ханк Ханеграфтың православиеге көшуі

CRI президенті Хэнк Ханеграфф 2017 жылдың 9 сәуірінде құрма жексенбісінде Шығыс православие шіркеуінде крещение рәсімінен өтті. Соңғы хабарламасында Ханеграфф, протестанттық христиандықтан кеткендігі үшін "христиандық сенімнен бас тартты" деген айыптамаларға жауап берді. "Егер мен біреуді қинаған болсам, адал ниетпен кешірім сұраймын. Менің бұл мәлімдеме жасауымның мақсаты ешкімге жауап беру емес, Иеміз Иса Мәсіхке және оның денесі – шіркеуге бұрынғыдан да терең махаббатпен толы екенімді сендіру." CRI өз веб-сайтындағы бейне арқылы Шығыс православиелік тәлімді қорғады. Ханеграффтың дінге өтуі евангелистер арасында сұрақтар тудырды, олар Шығыс православиесі мен евангелистік протестантизм арасындағы маңызды айырмашылықтарға тоқталды.