Кіріспе

Жабдрунг (сондай-ақ Шабдрунг; "адамдар бағыныш көргенге дейін") – Тибеттегі ұлы ламаларды, әсіресе мұрагерлік шежіресі барларды атауға немесе оларға сөз тигізуге қолданылатын атақ. Бутанда бұл атау көбінесе Бутан мемлекетін құрған Нгаванг Намгьялға (1594–1651) немесе оның кейбір туған қайта жаралуларына қатысты айтылады.

Нгаванг Намгьял

Бұл әулет елдің негізін қалаушы, Тибеттен шыққан Друкпа әулетінің жоғары ламасы Нгаванг Намгьялға дейін жетеді. Ол соғысқан аңғарлық патшалықтарды біртұтас басқаруға бірінші болып біріктірді. Друкпа әулетінің Кагью мектебі Нгаванг Намгьялды Падмасамбхава мен Шакьямуни Буддадан кейінгі үшінші ең маңызды тұлға деп құрметтейді. Нгаванг Намгьял "Ұлы Ца Йиг" заң кодексі негізінде үкіметтің екі жүйелі құрылымын құрды. Бұл жүйе бойынша саяси билік әкімшілік басшы, Друк Дезиге, және жергілікті губернаторлар немесе министрлер деп аталатын пенлоптарға берілді. Ал діни басшы, Же Кенпо, монастырлық істерге билік етті. Жабдрунгтың кезекті туғандары екі саланың да басты құқығына ие болуға тиіс болды. Алайда, 1651 жылы Нгаванг Намгьял қайтыс болғаннан кейін, билік Жабдрунгтың мұрагеріне емес, пенлоптарға өтті. Әулеттік күрес пен соғыс басшылығының қайта оянуын болдырмау үшін олар Жабдрунгтың өлімін 54 жыл бойы құпия сақтауға тырысты. Осы уақыт ішінде олар оның атынан бұйрықтар шығарды, ол ұзақ үнсіздікке кеткенін түсіндірді. Бірінші Жабдрунгтың қазасы қазір Бутанның ұлттық мерекесі ретінде тойланады, ол Бутан күнтізбесінің үшінші айының 10-шы күніне сәйкес келеді.

Жабдрунг Тхуктрул

"Ақыл" – Жабдрунгтың қайта тууы. Өмір сүруі Аты-жөні Туған жері Билік мерзімі белгісіз қайта туу Гёюль, Оңтүстік Тибет 0. 1689—1713 Кунга Гьялчен Мерак Сактенг, Шығыс Бутан 1. 1724—1761 Джигме Дракапа I Дрананг, Тибет 2. 1762—1788 Чоки Гьялцен Ярлунг, Тибет 3. 1791—1830 Джигме Дракпа II Бумделинг, Шығыс Бутан (қазір Бумделинг қорығы) 4. 1831—1861 Джигме Норбу Драмце 5. 1862—1904 Джигме Чогьел Драмце, Шығыс Бутан 6. 1905—1931 Джигме Дорджи Дакпо Домкар, Шығыс Бутан 7. ?? Белгісіз 8. 1939—1953 Джигме Тендзин Чогайн/a 9. 1955—2003 Джигме Нгаванг Намгьял n/a 10. т. 2003 Джигме Жигдрел Намгьял n/a

Зхабдрунг Сунгтрүл

"Сөйлеу" Жабдрунгтың қайта тууы. Өмір сүру мерзіміАты-жөніТуған жеріТаққа отыруы1.1706—1734Чокле Намгьел Дагана, Оңтүстік Бутан 2. 1735—1775Шакия Тендзин Кабе, Батыс Бутан3.1781—1830Еше Гьелцен Тимпху, Батыс Бутан1807—18114.1831—1850Жигме Дорже Бумтанг, Орталық Бутан5.1851—1917Еше Нгодруп Бумтанг, Орталық Бутан6.1919—1949Жигме Тендзин 7.1986 Пасанг Ванди Тимпху, Тимпху ауданы

Жабдрунг биліктен шығарылды және жер аударылды

1907 жылы, бұзылған жүйені реформалауға тырысып, пенлоптар Бутан монархиясын құруды ұйымдастырды. Ұлыбританияның қолдауымен және Тибеттің қарсылығына қарамастан, Тронгсаның пенлопы Угьен Вангчук мұрагерлік король ретінде таққа отырды. Корольдік отбасы алғашқы жылдары заңдылық мәселелерімен күресті, әртүрлі Жабдрунгтардың қайта тууы қауіп тудырды. Друкпа деректерінің біріне сәйкес, Жабдрунгтың інісі Чхоки Гьелчен (Үндістанға барған) 1926 жылы король Джигме Вангчук таққа отырғанын сынады. Ол Махатма Гандимен кездесіп, корольға қарсы Жабдрунгқа қолдау көрсетуге тырысқан деген қауесет тарады. 7-ші Жабдрунг Джигме Дорджи кейін Тало монастырына «зейнетке» жіберілді және 1931 жылы қайтыс болды, оның өліміне қатысты улану туралы әңгімелер тарады. Ол Бутан таныған соңғы Жабдрунг болды, ал кейінгі қайта туғандар үкімет тарапынан мойындалмады. 1962 жылы Джигме Нгаванг Намгьял (жақтастары Жабдрунг Ринпоче деп білетін) Бутаннан Үндістанға қашып, өмірінің соңына дейін сонда тұрды. 2002 жылға дейін Бутаннан келген паломниктер оны көру үшін Бутанның оңтүстігіндегі Калимпонгқа баруға мүмкіндік алды. 2003 жылдың 5 сәуірінде Жабдрунг қайтыс болды. Оның жақтастарының кейбіреуі оны улағандықтан өлді деп санайды, ал Бутанның ұлттық газеті Kuensel оның ұзаққа созылған қатерлі ісіктен кейін қайтыс болғанын түсіндірді. Оның ізбасары Джигме Джигдрел Намгьел 2003 жылы дүниеге келді.