Кіріспе
Памбамарка (басқаша, Пимбамарка) – Эквадордың солтүстік Анд тауларының орталық Кордильерасында, Пичинча провинциясындағы эрозияға ұшыраған стратовулкан. Ол Кито қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 40 шақырым қашықтықта орналасқан. Эквадордың Анд таулы аймағындағы Памбамарка тауларында испандықтар келгенге дейін салынған көптеген Колумбияға дейінгі бекіністер бар; Памбамаркада осы бекіністердің ең көп шоғырланған жері осы. Памбамарка бекініс кешені мәдени ландшафттарды, оның тарихи және қазіргі заманғы мәдениеттерін, әсіресе Эквадордың маңызды Колумбияға дейінгі мәдени мұрасын зерттеу мақсатында көптеген халықаралық ұйымдар, университеттер және Эквадор үкіметінің қатысуымен зерттелді. 1998 жылы Памбамарка ЮНЕСКО Дүниежүзілік мұра орындарының алдын ала тізіміне енгізілді.
The mountains of the Pambamarca in the Andean Highlands of Ecuador has many Pre Columbian fortresses that predate the arrival of the Spanish in the region; Pambamarca has the greatest concentration of these forts. The Pambamarca Fortress Complex has been studied with participation by many international organizations, universities, and the Government of Ecuador with the objective of exploring the cultural landscapes, its prehistoric, historic and contemporary cultures, particularly of Ecuador's important Pre Columbian cultural heritage. In 1998, Pambamarca was placed on the tentative List of UNESCO World Heritage Sites.
Тарих
Қабырғалар Инка империясының Эквадорды оңай басып алуымен және Китода орналасуымен бастау алды. Памбамаркадағы жергілікті тайпалар мойынсұнғыш болғандықтан, инкалар Китодан тыс жерлерді иеленуге көше алады деп ойлады. Бірақ олар күшті қарсылыққа тап болды, соғыс 17 жылға созылды, содан кейін 1500 жылдары инкалар Эквадорды, қамалдардың құлауымен бірге басып алды. Осыдан кейін инкалар көптеген бекіністер салып, онда тұрды. Китоның солтүстігіндегі провинциялардағы испандықтар келгенге дейінгі бекіністер Памбамарка тау тізбегінде шоғырланған. Аймақта қолданылған Каямбе керамикасын зерттеген археологтар, кейбір халықтар көп жылдық қарсылық пен соғыстан кейін қаруларын тастап немесе инкалармен одақтасқан деген пікірде. Дегенмен, инкалар Каямбе тайпаларын жеңіп, оларды Яваркуча көлінің жағалауына кері шегіндірді. Сондай-ақ, инкалар өз жауларының тамақтарын кесіп, көлге лақтырған, нәтижесінде көл қанға боялған, осылайша көл "Яваркуча" – "қан көлі" деген атқа ие болды. Археологтардың аймақты қосымша зерттеулері осы аңыздың осы бөлігін растауы керек. Эквадордағы ең ірі бекіністердің бірі (жергілікті жерде пукара деп аталатын төбеде) – солтүстік-оңтүстік бағытта созылған қырат бойында орналасқан Памбамарка тобы. Бұл әскери құрылымдар Кито бекінісіне және Джамбимачи, Памбамарка, Пача, Кампана, Олачан Табларуми, Ачупалас, Гуачала және Браво сияқты басқа бекіністерге қауіпсіздік қамтамасыз етті.
Бұлтұмсық
Памбармарка тауының шаңырағынан Дон Хорхе Хуан мен Антонио де Улоа, сондай-ақ зерттеулер үшін сигнал тіректерін орнатуға барған бірнеше альпинистлер ерекше ауа райы құбылысын байқады. Күн шығысымен бұлттар мен қыраудан арылған төбелердегі әр адам өз бейнесін шамамен 10 миль қашықтықта, Күнге қарама-қарсы бағытта көріп қалды. Әрбір адамның басы үш концентрлі дөңгелектің (түстері бірігіп жатқан) ортасында жеке-жеке көрінді, әрқайсысы өз айнадағы бейнесін көріп тұрғандай; бұл дөңгелектер көкжиекке перпендикуляр болды. Үш дөңгелектен алшақтап, ақ түсті доға оларды айналдырып тұрды. Бастапқыда орталық дөңгелек 5,5 градус, ал дөңгелектердің айналасындағы доға 57 градусқа тең деп өлшенді. Доғалар бастапқыда сопақ пішінде көрінді, ал Күн көкжиектен жоғары көтерілгенде күн дискісі сияқты толық дөңгелек пішінге айналды. Доғалар қызыл түспен, одан кейін қызғылт сары, ашық сары, күйдірілген сары және соңында жасыл түспен боялды. Дегенмен, сыртқы доғаның барлық бөлігі тек қызыл түсті болды. Ай көтерілгенде де осындай доғалар байқалды. Зерттеу тобы мұндай құбылысты бұл тауларда жиі кездестірді. Бұрын осы құбылысты көргендер оны "мұздық доға" немесе "бұлт доғасы" деп атаған, себебі бұлт күн шыққанда буланып кететін. Олар оны жаңбырдан кейін пайда болатын қалыпты доғалардан өзгеше, "ақ доға" деп те атады.
Мәдениет
Памбамарка бекінісі кешені – көптеген инка пукараларынан тұратын ірі құрылыс. Сайыпқырандар Памбамарканың іргесінде инкаларға дейінгі бекіністерді қазды. Екі түрлі бекіністің болуы және көптеген қару-жарақтардың табылуы Колумбтан бұрынғы шекаралық аймақты көрсетеді, бұл Жаңа әлем археологиясындағы маңызды және сирек кездесетін жаңалық. Инкаларды осы аймаққа тартқан тағы бір маңызды мәдениет – таулардың экватор сызығында орналасқандығы. Бұл әлемде басқа еш жерде кездеспейтін бірегей ерекшелік және мәдениеттің бөліну сызығын құрайды. Жергілікті үндістер мұндағы үйінділерді күн мен жұлдыздардың орнын анықтау үшін бағдаршам ретінде пайдаланған.
Археологиялық табылған жерлер
Памбамарканың сөнген жанартауы аймағында табылған инка бекіністерінің саны 20-ға жетеді, бұл Эквадор халқының этникалық тобы – Кайамбелер салған екі бекіністен басқа. Бұл бекіністердің шамамен 500 жылдық екені анықталды. Археологиялық жоба директорының сөзіне қарағанда, бұл эквадорлықтар мен инкалар салған бекіністер арасындағы шекара аймағын көрсетеді. Эквадордың солтүстік аймағында тағы да көп бекіністер болуы мүмкін, оларды қосымша зерттеу қажет. Шамамен 3048 метр биіктіктегі тау тізбектерінде орналасқан инка бекіністері "ушну" деп аталатын негіздерге қаланған тастардан салынған. Археологтар бұл бекіністерде адамдар тұрған және олар қолдарындағы тас лақтырғыштармен күреске дайын болған деп санайды. Қайамбелер салған екі бекініс, жергілікті тұрғындар "кангауа" деп атаған берік жанартау материалынан тұрғызылған, үлкен өлшемде және тұруға жарамды болған. Бұл бекіністерде екі түрлі оқ-дәрі – тас лақтырғыштарға арналған тастар мен "бола" тастары да жеткілікті мөлшерде сақталған.