Кіріспе

Заң бойынша қамқорлықтағы адам – заңды қамқоршының немесе сот сияқты мемлекеттік органның қорғауына берілген кәмелетке толмаған немесе іс-қимылға қабілетсіз ересек адам. Мұндай адамды "сот қамқорлығындағы адам" деп атауға болады.

Шолу

Қорғаншылық юрисдикциясы – бұл британдық монархтың "ұлттың ата-анасы" (parens patriae) ретіндегі өз азаматтарын, әсіресе өзін-өзі күтіп ұстай алмайтындарын қорғау міндетінен туындаған ежелгі юрисдикция. Ұлыбритания және басқа да Достастық елдерінде монарх parens patriae ретінде өз мемлекеттеріндегі барлық балалардың қамқоршысы болып табылады, және судья олай шешсе, олар соттың қамқорлығына алынуы мүмкін. Алайда, Лордтар палатасы "Re F (Психикалық науқас: стерилизация)" ісінде монархтың психикалық мүмкіндігі шектеулі ересектерге қатысты parens patriae юрисдикциясы жоқ екенін анықтады. Сот, кәмелетке толмаған баламен қатар, әрекетке қабілетсіз адамды заңдық түрде қорғау жауапкершілігін өз мойнына алады, ал мұндай қамқорлыққа алынған адам соттың немесе мемлекеттің қамқорлығында болады. Австралия, Жаңа Зеландия және АҚШ-та бала соттың қамқорлығында болады. Ирландия мен Ұлыбританияда "the" сөзі қолданылмайды, сондықтан қамқорлыққа алынған адамды "сот қамқорлығындағы адам" деп атайды. Канадада заңдық термин – "тұрақты қамқорлық", бірақ Онтариода "корольдік қамқорлық" термині қолданылады.

Бала асырап алу

Мемлекеттік мекемелердің қамқорлығындағы балалар, сонымен қатар асырап алуға берілген балалар ретінде танылатын, тиісті мемлекеттік органның қамқорлығына өтеді, ал АҚШ-та олар тұратын штаттардың қамқорлығына өтеді. Мемлекет немесе штат балаға қатысты ата-ананың орнында болады, яғни оны күтіп-бағуға және баланың атынан медициналық және құқықтық мәселелер бойынша барлық заңды шешімдерді қабылдауға жауапты болады.

Канада

Канададағы түпкі халықтар Үндістан туралы заңнаманың салдарынан әлі де Корольдіктің қарауында. Кейбір ғалымдар мен саяси ұйымдар, мысалы, Бірінші халықтар ассамблеясы, мұның апартеид тәрізді басқару жүйесі екенін айтады.

Франция

Францияда мемлекеттік қамқорлыққа (pupille de l'État) алынған бала – мемлекеттің жауапкершілігіндегі кәмелетке толмаған адам. Мұндай қамқорлыққа себеп болуы мүмкін жағдайлар: анонимді туу ("né sous X"), тасталып қалған, тіркелмеген балалар, сот шешімімен v=sup (ASE) қамқорлығына берілген балалар немесе кез келген себеппен ата-анасыз қалған кәмелетке толмаған жетім балалар. Мемлекеттік қамқорлыққа алынған балалар асырап алуға құқылы және олар асырап алынғанға дейін мемлекеттік қамқорлықта болады. Францияда мемлекеттік қамқорлықтың құқықтық мәртебесі 224-ші заңның 4-бабында белгіленген.

Америка Құрама Штаттары

1831 жылы Жоғарғы Сотта «Чероки ұлты Грузияға қарсы» ісі бойынша жергілікті халықтар заңды түрде мемлекеттің қарауына алынды. Бұл салдарынан, олар тәуелді ұлт мәртебесіне ие болғандықтан АҚШ үкіметін сотқа шақыруға құқығы болмады. 1871 жылдың 3 наурызында «Үндістерге қаржы жұмсау туралы» заң қабылданды, оған енгізілген түзетулер тайпалық тануды және келісімдер жүйесін жойды. Барлық үндістер мемлекеттің қарауына алынды; осылайша АҚШ үкіметі енді тайпалармен мәміле жасауда олардың келісімін сұрау қажеттігінен босады. Калифорнияда, егер кәмелетке толмаған адам мемлекеттік заңды бұзса, комендант сағатын бұзса немесе мектептен көп рет қашса, сот оны соттың қарауына алуға бұйыруы мүмкін, себебі Калифорниядағы кәмелетке толмағандардың қылмыстық-процестік жүйесі жазалаудың орнына түзетуге бағытталған.