Кіріспе

Шииттер ислам дініндегі Илаһи әділдік ұғымы

діни принцип

Адала (عدالة) – әділдік деген мағынаны білдіреді және Алланың әділдігін көрсетеді. Бұл Шииттердің дінінің бес негізгі қағидасының бірі. Шиит мұсылмандары барлық нәрсенің ішінде жақсылық пен жамандық табиғи түрде бар екеніне, ал Алла оларға жақсылықты істеуге және жамандықтан қашықтауға бұйырады деп сенеді. Олар Алланың белгілі бір мақсат пен жоспармен әрекет ететініне, ал адам ақылы осы мақсатты толыққанды түсіне алмайтынына (дегенмен, адам өз білімін арттыруға үнемі тырысуы керек) сенеді. Ал Сунниттік діни мектебі керісінше, ешбір нәрсе өздігінен жақсы немесе жаман емес деген пікірде, және Алланың бұйырған нәрсесі оның бұйрығы арқасында жақсыға айналады, ал тыйым салған нәрсесі жаман болады.

Құран

Құранда әділдікті сипаттау үшін "адл" және "қист" екі сөз қолданылады. "Адл" – өмірді қоса, барлық нәрсеге қатысты тепе-теңдік сақтау, жан-жақты қарау. Сондықтан, егер адам "адил" болса, ол моральдық, мінез-құлық және рухани тұрғыдан тепе-тең болады. Ал "қист" – адам мен адам, немесе адам мен Құдай арасындағы қарым-қатынасты реттейтін тәсіл ретінде анықталады.

Шии теологиясының қағидасы

Адал – он екілік шиа теологиясының қағидаларының бірі. Алла Тағала көптеген сипаттармен сипатталған, бірақ шииттік он екілік теологияның басты қағидасы ретінде Адал мына себептерге байланысты таңдалды:

1. Адалдың маңызы зор, себебі Алланың басқа да сипаттары одан мәнін алады. Яғни, Адал – барлық нәрсені өз орнына қою, әділдікті орнату сияқты кең мағынаны білдіреді. Сондықтан, Рахымды немесе Жаратқан сипаттары Адал арқылы түсіндіріледі. 2. Эсхатология, Пайғамбарлық және Имамдық – шииттік теологияның қағидалары ретінде Адалмен тығыз байланысты. 3. Исламның бастапқы кезеңдерінде әділдік мәселесіне қатысты пікір қақтығыстары болған. Сондықтан шииттер оны діннің негізгі қағидаларының бірі ретінде бекітті, әділдіктің маңыздылығын көрсету үшін. 4. Адал адамзат қоғамында әлеуметтік әділдіктің маңызды құралы болып табылады. Шиит мұсылмандары оны басты принцип ретінде таңдап, қоғамда әділдік орнатуға ұмтылады.