Кіріспе
Ашық ауада тамақтануға арналған үстелдер мен орындықтар
Пикник үстелі (немесе пикник орындығы) – ашық ауада жұмыс істеу және тамақтану үшін арналған, көбінесе біріктірілген орындықтары бар үстел. Бұл термин көбінесе А-тұғырлы құрылымды тікбұрышты үстелдермен байланысты. Мұндай үстелдер тек үй ішінде пайдаланылған жағдайда да «пикник үстелі» деп аталуы мүмкін. Тарих бойында ашық ауада тамақтану үшін әртүрлі үстелдер қолданылған, бірақ классикалық А-тұғырлы тікбұрышты пикник үстелі 20 ғасырдың басында АҚШ-та пайда болды. Осыған ұқсас алғашқы үстел 1903 жылы сипатталған және 18 ғасырғы пилорама үстеліне негізделген; ал ең көп таралған қазіргі заманғы дизайн, бастапқыда «Лассен үстелі» деп аталған, алғаш рет 1926 жылы қолданылған. Пикник үстелдерінің негізгі және ең көп таралған материалы – ағаш тақтайлар, бірақ олар бөлінген ағаштардан, бетоннан, қайта өңделген HDPE пластиктен де жасалуы мүмкін. Тұғыр, орындықтар мен платформа да әртүрлі материалдардан жасалуы мүмкін. Пикник үстелдері түрлі пішінде – шеңберден алтыбұрышқа дейін және әртүрлі өлшемдерде жасалады. Традициялық пикник үстелдері көбінесе қолжетімділік тұрғысынан қиындықтар туғызады, әсіресе коляскамен жүретін адамдар үшін, бірақ қолжетімді пикник үстелдерінің әртүрлі дизайндары да бар. Пикник үстелдерінің әдеттегі қарапайым және бейресми дизайны оларды саябақтар мен басқа да қоғамдық орындарда кең танымал етеді. Олар тамақтану, білім беру, демалыс және қоғамдық байланыс мақсатында кеңінен қолданылады. Олардың танымалдығы пикник үстелінің маңындағы флораға, фаунаға және топыраққа әртүрлі әсер етеді, себебі олар көбінесе адам тамағымен қызығушылық танытатын түрлі жануарларды тартады. Пикник үстелдері вандализмге де жиі ұшырайды.
Тарих
Пикник үстелдері Виктория дәуіріндегі пикниктер дәстүрінен пайда болды, онда көбінесе жерге жамылғы төсеу немесе үй ішіндегі асхана жиһазын толығымен сыртқа шығару қалыпты жағдай болған. Пикникке осылай дайындалудың ертедегі тәсілінің бір кемшілігі – үй жиһазын үйден алысқа тасымалдау қиын болды және ол сыртқы жағдайларға бейімделмеген. Нильсен үстелінің дизайны аяқтарының құрылымын 18-ғасырдың пилорама үстелінен алған, бірақ кіріктірілген орындықтары жаңашылдық тудырды.
Қолданылуы
Пикник үстелдері тамақтану, демалу, қолөнер жасау және басқа да іс-шаралар үшін қолданылады. Пикник үстелдерін көптеген қоғамдық саябақтарда, тұрғын үйлердің аулаларында, демалыс аймақтарында, кемпингтерде, ойын-сауық парктерінде және тағы басқа көптеген жерлерде кездестіруге болады. Үстелдерге қосылған отыру орындары қажет болған жағдайда пикник үстелдері үй ішінде де пайдаланылады.
Қалалық
Қалалық ортада пикник үстелдері көбінесе көше жиһазы ретінде пайдаланылады және көршілердің бір-бірімен әрекеттесуін жеңілдететін жағымды орта тудырады. Жер жетіспейтін аймақтарда адамдардың жеке алаңдарына қойылған пикник үстелдері де осы мақсатта қолданылған. Пикник үстелдері сондай-ақ, ішкі орындықтары жоқ тағамдық фургон мен басқа да шағын мейрамханалар үшін сыртқы аспаздық орындарды ұйымдастыруға пайдаланылады.
Сыртқы
Пикник үстелдері ашық ауада оқуда кеңінен қолданылады, себебі олар отыруға ыңғайлы орынмен және тегіс жұмыс бетінің үйлесімін ұсынады. Олар сонымен қатар ашық ауадағы білім беру саласын басқа жағынан да қалыптастырды: 1983 жылы Тәжірибелік Білім беру қауымдастығының мәжілісінде әйел педагогтар түн ортасында пикник үстелінің айналасында жиналып, ашық ауадағы білім беру саласындағы әйелдерге қатысты мәселелерді талқылады. Бұл пикник үстеліндегі әңгіме кейіннен кең ауқымды пікірталасқа және осы мәселелерге ашық ауадағы білім беруде көбірек назар аударуға әкелді. 2009 жылы Ақ үйдің ауласына 44 АҚШ президентінің есімдері жазылған ағаштан жасалған пикник үстелі бар ойын алаңы президенттің қыздары үшін орнатылды. Кейін сол жылы президент Обама, Генри Луис Гейтс және Кембридж қаласының полицей қызметкері арасындағы «Сыра саммиті» пикник үстелінде өтетіні туралы хабар тарады, бірақ кездесу Роза бағындағы дөңгелек ақ үстелде өтті. 2017 жылы Трамп әкімшілігі ойын алаңын қабылдаудан бас тартқаннан кейін, ол жергілікті коммерциялық емес ұйымға сыйланды. Пикник үстелдері көбінесе ашық ауада, кемпингтерде, көрнекті жерлерде немесе жалпы пайдалану аймақтарында қолданылады, бірақ олар әр жерде кездеспейді. Кейбір қосымша пикник үстелдерін пикаптың артына, кемпингке, балық аулауға, аң аулауға, спортпен айналысуға, барбекю жасауға, пикап үстеліне жиналуға немесе сыртқы компьютер үстелі ретінде орнатуға болады.
Пішіні
Ең дәстүрлі және көп таралған пикник үстелінің пішіні тіктөртбұрышты болып келеді, тіктөртбұрыштың екі ұзын қабырғасында тік қысқа орындықтар орналасқан. АҚШ-та осы тіктөртбұрышты пикник үстелі пикникпен настолько байланысты, сондықтан ол "Бірыңғай жол қозғалысын реттеу құралдары жөніндегі нұсқаулықта" пикник алаңдары мен пикникке арналған жабық орындарды белгілеу үшін қолданылатын символ ретінде пайдаланылады. Дегенмен, пикник үстелдері үшін түрлі пішіндер де қолданылған, оның ішінде дөңгелек, алтыбұрышты және сегізбұрышты үлгілер бар. Дөңгелек және сегізбұрышты пикник үстелдері 20 ғасырдың басында Калифорнияда карточка ойындарын ойнауға ыңғайлы болғандықтан танымал болды.
Орналасқан жері
Пикник үстелдерінің көпшілігі бекітілген немесе жиналмалы құрылымдар болып табылады, дербес тұрады немесе еденге орнатылады, және адамдар демалып, жиналуы үшін танымал орындарда, көрнекті көріністерде немесе қоғамдық жерлерде кездеседі. Ал жылжымалы пикник үстелінің нақты орны немесе мекенжайы болмайды, ол платформасымен бірге жылжып, түрлі мақсаттарда қолданылуы мүмкін.
Өлшемі
Пикник үстеліне әдетте алтыдан сегізге дейін адам отыра алады, бірақ кішкентайрақ және үлкен сыйымдылығы бар үстелдер де кездеседі. Атап айтқанда, кішкентай пикник үстелдері көбінесе балалар үшін жасалады. Парктерде қолданылатын тіктөртбұрышты пикник үстелдерінің ең көп таралған ұзындығы .
Материалдар
Пикник үстелдерін жасауға қолданылатын материалдар уақыт өте келе өзгеріп келді. 1969 жылы жасалған сауалнамада сол кезде пикник үстелдерінің 95%-ының құрамында ағаш болғаны, ал 81%-ы толығымен ағаштан жасалғаны көрсетілді. Бүгінгі таңда үстелдер көбінесе пластиктен, бетоннан немесе металдан жасалады. Сонымен қатар, кейде шыны талшық пен металлдың қоспасы да қолданылады.
Ағаш
Ағаш үстелдер көбінесе ағаш тақталардан жасалады. Ағаштың жарылуына, бүкілуіне немесе ылғалдан шіруіне қарсы қорғау (лак, бояу немесе суды тебілетін ағаш қорғағыш) қажет. Үстелдің және орындықтың беткі жағы ағаш бұрандалары немесе шегелер арқылы фермаларға немесе қабырғаларға бекітіледі. Аяқтар шайбалар мен гайкалармен бекітілген кареткалық бұрандалармен бекітілуі мүмкін. Қоғамдық саябақтарда пикник үстелдері үшін жергілікті немесе коммерциялық ағаш қолдану туралы әртүрлі пікірлер болған. Кейбір жағдайларда, құрылымдық тіректер үшін жергілікті ағаштан жасалған қалың тақталар, ал орындықтар мен платформалар үшін коммерциялық тақталар пайдаланылған. 1930 жылдары Калифорнияда секвоя және шырша ағаштарының қималары кейде пикник үстелдеріне қолданылған, бірақ олар жеткілікті төзімді емес екені дәлелденді.
Тас немесе бетон
Тас немесе бетоннан жасалған пікник үстелдері берік, бірақ қымбат. Оларды жылжыту қиын немесе мүмкін емес, бұл кейбір жағдайларда кемшілік, ал басқаларында артықшылық болып табылуы мүмкін. Мұндай үстелдер алғаш рет 1930 жылдары АҚШ-та Азаматтық консервациялық корпус жобалары аясында кеңінен қолданысқа енді. Дегенмен, тас үстелдер қанағаттандырмайтындықтан, пикник орнының барлығын бір жерден екінші жерге көшіру қажет болғанда да оларды жылжыту мүмкін болмады.
Пластик
Пластмассадан жасалған пикник үстелдері ағаш үстелдерге қарағанда жеңіл, мықтырақ және арзан болғандықтан, сондай-ақ күтімге азырақ талапты болғандықтан танымал болып келеді. Пикник үстелдеріндегі пластикалық "ағаш" көзі көбінесе қайта өңделген HDPE болып табылады, оны күшейту үшін ағаш ұны сияқты басқа материалдармен қосуға болады.
Металл
Металл пикник үстелдері қоғамдық саябақтарда жиі қолданылатын болып келеді, себебі олар ауыр, берік және аз күтімді қажет етеді. Ұрлықтан сақтану үшін металл үстелдерді кейде бетонды негіздерге бекітеді. Сыртқы қолдануда беріктігін арттыру үшін термопластикалық қаптамасы бар болат жиі пайдаланылады. Бұған қоса, түрмелердегі ішкі пайдалану үшін де ауыр металл пикник үстелдері қолданылады.
Қолжетімділік
Пикник үстелдері, әсіресе, коляскада отыратын адамдар үшін қолжетімділік тұрғысынан бірқатар қиындықтар туғызады. АҚШ-тағы федералды демалыс орындарында мүгедектерге арналған қолжетімді пикник үстелдері болуы міндетті. Пикник үстелдерінің кем дегенде 20 пайызы қолжетімді болуы керек, ал егер бір немесе екі үстел ғана болса, олардың барлығы қолжетімді болуы тиіс. Шартты түрде қолжетімді пикник үстелдері де мүгедектер үшін елеулі кедергілер туғызуы мүмкін. Жиі кездесетін қиындық – пикник үстелінің маңындағы жұмсақ немесе тұрақсыз жер, бұл колясканы пайдалануды қиындатады.
Басқа құрылғылармен біріктіру
Пикник үстелдері көбінесе басқа саябақ құрылғыларымен, мысалы, жабыншалар мен барбекю грильдерімен үйлестіріледі, олардың барлығы бір пикник алаңына орнатылуы мүмкін. Пикник үстелінің жиегіне бөтелке ашатын құрал орнатылуы мүмкін, бұл пикникке келгендерді үстел бетін зақымдаудан, бөтелке ашу арқылы сақтандыру үшін жасалған. АҚШ Орман шаруашылығы қызметінің алғашқы пикник үстелдері жиі пайдаланушыларға қолайлы болу үшін сөрелер мен шкафтармен жабдықталған, бірақ оларды күтіп ұстау қиын болды және 1941 жылдан кейін олар енді салынбады. Жаңа технологиялармен интеграция да жасалды: Сонома мемлекеттік университеті пикник үстелімен, күннен қорғайтын шатырмен және ауа райы станциясымен біріктірілген күн энергиясын жинақтайтын станцияны жасады, ол "Ақылды үстел" деп аталады.
Қиындықтар
Пикник үстелдеріне граффити салу, ойып немесе белгілеп жазу арқылы жасалатын, демалыс аймақтарындағы вандализмнің жиі кездесетін түрі болып табылады. АҚШ және Тайваньда жүргізілген зерттеулер пикник үстелінің бұрыннан зақымдалған болса, оған вандализм жасау ықтималдығы артатынын көрсетті. Бұл құбылыс экологиялық психология негізінде, бұрынғы вандализм жаңа вандалдар үшін ынталандырушы сигнал ретінде әрекет етеді деп түсіндіріледі. АҚШ-та CCA (хром-мырыш арсенаты) өңделген ағаш 1940 жылдан 2003 жылға дейін сыртқы қолдануда кеңінен пайдаланылды, содан кейін Қоршаған ортаны қорғау агенттігі мен өңделген ағаш өндірушілері арасындағы келісім осы химиялық заттың қолданылуын тоқтатты. CCA өңделген ағаштан арсеник пикник үстелінің қызмет ету мерзімі бойы, яғни 20 жылға дейін үздіксіз шығып тұрады.
Қоршаған ортаға әсері
Пикник үстелдері – паркті пайдаланушылардың демалыс сапасына және белгілі бір паркті пайдалануға деген қызығушылықтарына әсер ететін маңызды жабдық. Бұл оң және теріс нәтижелерге алып келуі мүмкін. Көбінесе пикник үстелінің тікелей маңындағы жер қатты тапталып, зардап шегеді, бірақ бұл зардаптар көбінесе шектеулі аумақта болады. Дегенмен, жаңбырлы аймақтарда тапталған жердің зардабы пикник орнын эрозияға ұшыратуы мүмкін. Пикник маусымында пикник үстелдері адамдармен немесе олардың тағамымен байланысуға тырысатын жануарлардың назарын өзіне тартады. Батыс қара аяқты кенесінің (Ixodes pacificus) дернәсілдері пикник үстелдерінде жапырақ тіндісіндегідей жиі кездеседі. Шыршалар мен басқа да былдырықтар пикник үстелінің астында немесе орындықтарында ұя салады, себебі ол тамаққа қол жеткізуге ыңғайлы, қорғалған орынды ұсынады. Адамдардан тамақ көмегінің көзі ретінде пикник үстелдері қарғалардың белсенділігіне әсер етеді, себебі бұл құстар пикник үстелдеріне жақын жерлерді іздейді және орманның тереңінен азық іздеуден бас тартады. Әсіресе, Стеллер қарғасының еркектері пикник үстелдерінің жанындағы аумақты іздейді, себебі онда тамақтануға жақсы мүмкіндіктер бар.
Басқа тәсілдер
Пикник үстелдері ғана емес, ауада тамақтану үшін арнайы қолданылатын үстелдердің бірі. Мысалы, Кореяда тамақ ішкенде жерге отыру дәстүрлі, сондықтан ауадағы тамақтар көбінесе пионсанг деп аталатын төменгі ағаш платформаларда ұйымдастырылады, ал адамдар үстелдің қасына емес, тікелей үстіне отырады. Кейде "көшімді ағаш террасалар" деп те аталатын пионсанг, көше жиһазы ретінде қолданылғанда, адамдар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға көмектеседі. Сонымен қатар, Корея мен Жапонияда пікник кілемдері немесе жаймалары жиі қолданылып, ыңғайлы және көшіруге оңай тамақтану орнын құруға мүмкіндік береді.