Кіріспе

Италиялық философ, тарихшы және заңгер Пьетро Джанноне (7 мамыр 1676 – 17 наурыз 1748) – Италияда туған философ, тарихшы және заңгер. Ол Неапольдегі папалық ықпалға қарсы шықты, осының салдарынан ол айыпталып, өмірінің соңына дейін он екі жыл түрмеде отырды.

Ерте өмір

Сегіз жасында Неаполь қаласына келген ол заңды оқуға берілді, бірақ оның заңдық ізденістерінен гөрі әдеби еңбектері әлдеқайда маңыздырақ болды. Ол өзінің зор еңбегі – "Storia civile del regno di Napoli" (Неаполь Корольдігінің тарихы) атты шығармасын жазуға жиырма жыл жұмсады және ол 1723 жылы жарияланды. Неаполь заңдары мен үкіметінің қалыптасуы мен дамуы туралы баяндамасында ол Рим католик шіркеуінің иерархиясымен болған қақтығыста азаматтық биліктің жағын қызу қолдады.

Чиркенемен қақтығыс

Джаннон алғаш рет Шіркеу мен мемлекет мәселесін жүйелі түрде зерттеді, ал оның ұстанымы мен осы ұстанымды қабылдау тәсілі Джаннон мен Рим католик шіркеуі арасында өмір бойына дау тудырды. Неаполь халқының наразылығына ұшырап, архиепископ сотынан анафемаға ұшыраған ол Неапольді тастап, Австрияның Вена қаласына қоныстанды. Осы аралықта Рим инквизициясы оның тарихын "Тыйым салынған кітаптар тізіміне" енгізу арқылы оның маңыздылығын мойындады.

Вена

Венада император Карл VI және австриялық сарайдың көптеген көрнекті тұлғаларының қолдауына ие болды, бұл оған зейнетақы мен тарихи зерттеулерін жалғастыруға қажетті басқа да жағдайлар жасады. Осы зерттеулердің ең маңызды нәтижесі – «Il Triregno, ossia del regno del cielo, della terra, e del papa» еңбегі болды.

Венеция

Неаполитандық тәжді Шарль Бурбонға берген кезде Джанноне австриялық зейнетақысынан бас тартып, жаңа неаполитандық монархияда қызмет етуді үмітпен Венецияға көшті. Бірақ Неапольге баруға рұқсат алмай, ол Венецияда қалды, онда бастапқыда оны жақсы қарсы алды. Оған бұрынғы ғасырларда Фра Паоло Сарпи көрсеткендей қызметті жалғастыруға мүмкіндік беретін республиканың кеңесші заңгері лауазымы, сондай-ақ Падуадағы мемлекеттік құқық профессоры қызметі ұсынылды. Ол екі ұсыныстан да бас тартты. Айынышты жағдай, оның теңіз құқығына қатысты пікірлері Венецияның мүдделеріне қайшы келеді деген күдік туды. Ол бұл күдікті сейілтуге барлық күшін салса да, Джаннонеге деген сенімсіздік және дін қызметкерлерінің араздасулары оның республикадан қуылтуына әкелді.

Женева

1735 жылы 23 қыркүйекте Джанноне тұтқындалып, Феррараға жеткізілді. Ол үш ай бойы Модена, Милан және Турин қалаларында жалған атпен саяхаттады, соңында Женеваға жетті, онда ол ең белгілі азаматтардың достығын қуып, ірі баспа үйлерімен жақсы қарым-қатынаста болды. Бірақ ол Пасха күні миссаға қатысу үшін Сардиния территориясындағы католик ауылына баруға көндірілді. Джанноне Сардиния үкіметінің агенттері тарапынан соққыға ұшырап, Миолан қамалына жеткізіліп, содан кейін Сева және Туринге ауыстырылды.

Турин

Турин бекінісінде ол өмірінің соңғы он екі жылында түрмеде отырды, бірақ осы уақыттың бір бөлігін папалықтың мүдделеріне қарсы Сардинияның мүдделерін қорғауға арнады. Ол сондай-ақ Ватиканға ең ұнамаған кітаптарындағы мәлімдемелерінен бас тартуға мәжбүр болды. Оның бас тартуынан кейін қамаудағы жағдайы жеңілдеп, оған көптеген жеңілдіктер берілді. Турин түрмесінде болса да, ол өзінің тарихи шындық деп есептеген нәрсе үшін куәгер және шейіт секілді азап шекті. 1905 жылы Неапольде жарық көрген, бірақ көбінесе тек өмірбаян екендігі айтылатын автобиографиялық шығармаға Фаусто Никколини түсініктеме берді, ал Луиджи Пьерро редактор болды.

Стиль

Джанноне стилі заманауи әдеби стиль стандарттарына жетпей қалды; ол фактілерді жиі дұрыс көрсетпеген, себебі түпнұсқа құжаттарды өте сирек пайдаланған (А. Манцонидің "Storia della colonna infame" еңбегін қараңыз), сондай-ақ ол көбінесе адалдықтан шеткен плагиат жасаған. Бірақ оның бейтараптыққа қарсы тұруы Ағарту дәуіріндегі көптеген құнды еңбектерден гөрі оның кітаптарын одан да танымал етті. Англияда Эдвард Гиббонның оның еңбегін бағалауы және "Рим империясының құлдырауы мен зымырауы" кітабының кейінгі томдарында оны кеңінен пайдалануы, оған ағылшын ғалымдары тарапынан лайықсыз құрмет әкелді.