Кіріспе
Маршалл аралдарындағы бірнеше нысанның атауы 1946 жылдан бастап американдық ядролық сынақтар үшін пайдаланылды. Тынық мұхиты сынақ алаңы – 1946 және 1962 жылдар аралығында ядролық сынақтар жүргізген Маршалл аралдарындағы және Тынық мұхитындағы басқа бірнеше нысандарға АҚШ үкіметі берген атау. АҚШ 1946 жылдың 30 маусымында Бикини атоллында ядролық қаруды сынақтан өткізді. Одан кейін 1946 жылдың 24 шілдесінде Бейкер (күндері – әмбебап уақыт, жергілікті күндері – тиісінше 1 және 25 шілде) болды. 1947 жылдың 18 шілдесінде АҚШ Біріккен Ұлттар Ұйымымен Микронезия аралдарын Тынық мұхиты аралдарының сенімділік аумағы ретінде басқару туралы келісімге келді. Бұл Біріккен Ұлттар Ұйымының АҚШ-қа берген жалғыз сенімділік мәртебесі. Сенімділік аумақ Тынық мұхитының солтүстігінде 3 миллион шаршы мильге (7 769 970 км²) таралған шамамен 2000 аралдан тұрады. Бес күннен кейін АҚШ Атом энергиясы жөніндегі комиссиясы Тынық мұхиты сынақ алаңын құрды. АҚШ Тынық мұхитында 105 атмосфералық және су асты (яғни, жер асты емес) ядролық сынақ жүргізді, олардың көпшілігі өте жоғары қуаттылыққа ие болды. Маршалл аралдарындағы сынақтар АҚШ-тың барлық сынақтарының 14%-ын құраса, ол АҚШ-тың жарылғандарының жалпы қуаттылығының 80%-ын құрады, оның жалпы қуаттылығы шамамен 210 мегатоннаға жуық. Ең үлкені – 1954 жылғы 15 Мт Castle Bravo атуы, ол көптеген аралдарға, оның ішінде бірнеше тұрғындары бар және эвакуацияланбаған аралдарға айтарлықтай ядролық жауын-шашын таратты. Тынық мұхиты сынақ алаңының құрамына кірген көптеген аралдар әлі күнге дейін ядролық жауын-шашыннан зардап шегуде, ал сынақ кезінде аралдарда тұрғандардың көпшілігі әртүрлі денсаулық проблемаларының көбеюінен зардап шекті. 1990 жылғы Радиациялық әсерге ұшыраған жағдайда өтемақы төлеу туралы заң бойынша Маршалл аралдарының тұрғындарына АҚШ ядролық сынақтарына байланысты ұшыраған зиян үшін кем дегенде 759 миллион доллар өтемақы төленді. Castle Bravo апатынан кейін АҚШ Жапонияға 15,3 миллион доллар төледі. Ғалымдар Маршалл аралдарының тұрғындары өмір бойында 0,4%-дан 3,4%-ға дейінгі (90% сенімділік диапазоны) радиациялық әсерге байланысты пайда болған қатерлі ісіктермен диагноз қойылатынын есептеді. Қатерлі ісіктер – сынақ кезеңінде (1948–1958 жж.) және одан кейінгі 12 жыл ішінде (1959–1970 жж.) қалдық радиоактивті көздерден түскен қару сынағы кезінде пайда болған иондаушы сәулеленудің салдары.
The Pacific Proving Grounds was the name given by the United States government to a number of sites in the Marshall Islands and a few other sites in the Pacific Ocean at which it conducted nuclear testing between 1946 and 1962. The U. S. tested a nuclear weapon (codenamed Able) on Bikini Atoll on June 30, 1946. This was followed by Baker on July 24, 1946 (dates are Universal Time, local dates were July 1 and 25, respectively). On July 18, 1947, the United States secured an agreement with the United Nations to govern the islands of Micronesia as the Trust Territory of the Pacific Islands, a strategic trusteeship territory. This is the only such trusteeship ever granted by the United Nations to the United States. The Trust Territory comprised about 2,000 islands spread over 3000000 square miles (7,769,970 km2) of the North Pacific Ocean. Five days later, the United States Atomic Energy Commission established the Pacific Proving Grounds. The United States conducted 105 atmospheric and underwater (i. e., not underground) nuclear tests in the Pacific, many with extremely high yields. While the Marshall Islands testing composed 14% of all U. S. tests, it composed nearly 80% of the total yields of those detonated by the U. S., with an estimated total yield of around 210 megatons, with the largest being the 15 Mt Castle Bravo shot of 1954 which spread considerable nuclear fallout on many of the islands, including several that were inhabited and some that had not been evacuated. Many of the islands which were part of the Pacific Proving Grounds are still contaminated from the nuclear fallout, and many of those who were living on the islands at the time of testing have suffered from an increased incidence of various health problems. Through the Radiation Exposure Compensation Act of 1990, at least $759 million has been paid to Marshall Islanders as compensation for their exposure to U. S. nuclear testing. Following the Castle Bravo accident, the U. S. paid $15.3 million to Japan. Scientists have calculated that the residents of the Marshall Islands during their lifetimes will be diagnosed with an added 1.6% (with 90% uncertainty range 0.4% to 3.4%) cancers attributable to fallout related radiation exposures. The cancers are the consequence of exposure to ionizing radiation from weapons test fallout deposited during the testing period (1948–1958) and from residual radioactive sources during the subsequent 12 years (1959–1970).
Стратегиялық сенімгерлік аумағы
1947 жылдың 18 шілдесінде АҚШ Біріккен Ұлттар Ұйымын Микронезия аралдарын Стратегиялық сенімгерлік аумақ деп жариялауға көндірді. Бұл БҰҰ-ның берген жалғыз сенімділік міндеттемесі болды.
"Тұрғындарды қорғау" уәдесіне қарамастан, 1946 жылдың шілдесінен 1947 жылдың шілдесіне дейін Роңгерік атоллына көшірілген Бикини атоллының тұрғындары азық-түлік тапшылығынан аштыққа ұшырады. 1947 жылдың соңында АҚШ тергеушілерінің тобы арал тұрғындарын дереу көшіру қажет деген қорытындыға келді. Әлемдік баспасөз АҚШ Әскери-теңіз күштерін халықтың жағдайын назарға алмағаны үшін қатты сынады. Гарольд Икс, синдикаттандырылған бағана авторы, "Тұрғындар шынымен және әдеби түрде аштықтан өліп жатыр" деп жазды. Сондай-ақ, ол ядролық сынақтар бағдарламасынан зардап шеккендерге және олардың отбасыларына өтемақы төлеуді қарауға міндеттелген Ядролық талаптар трибуналын құрды. Келісімнің 177-бабында Бикини аралдары мен басқа да солтүстік атолдардың тұрғындарына келтірілген залап үшін өтеу қарастырылған. Оған 2001 жылы аяқталатын 15 жылдық кезеңде төленетін 150 миллион доллар кірді. Осы кезеңде Бикини, Эневетак, Ронгелап және Утрик халқына медициналық және радиологиялық бақылау, сондай-ақ талаптар бойынша жылына шамамен 18 миллион доллар төленді. Төлемдер 1987 жылы басталды, оның ішінде Бикини халқының барлығына жылына 2,4 миллион доллар төленді, ал қалған 2,6 миллион доллар Бикини талаптар қорына аударылды. Бұл қор мәңгілікке жұмыс істеуге және арал тұрғындарына жыл сайын қордан 5% төлеуге арналған. Ядролық талаптар трибуналы бұрынғы төлемдерді ескере отырып, арал тұрғындарына барлығы 563 315 500 доллар өтемақы берді. Алайда, АҚШ Конгресі осы келісімді қаржыландыруға құлық танытпады. Бикини халқының жалғыз мүмкіндігі – АҚШ Конгресіне өтініш жолдап, төлемді қаржыландыруды және осы шешімді орындауды талап ету. АҚШ Жоғарғы Соты апелляциялық соттың үкіметті олардың талабын қаржыландыруға мәжбүрлеуден бас тартуына қарсы арал тұрғындарының шағымын қабылдаудан бас тартты. 2012 жылдың мәліметі бойынша, келісімнен қалған қорлар жыл сайын 6-8 миллион АҚШ долларын инвестициялық табыс түрінде әкелді және әр отбасыға жыл сайын шамамен 15 000 АҚШ доллары көлемінде жәрдемақы төленді.
"Кресторожный" операциясы (1946)
Тынық мұхиты полигонының алғашқы қолданылуы Хиросима мен Нагасакиға атом бомбасы тасталғаннан кейін жүргізілген алғашқы ядролық сынақ – "Крест жолы" операциясы кезінде болды. Бикини атоллында 21 килотонналық екі бөлінген бомба сынақтан өтті. "Абл" 1946 жылдың 1 шілдесінде 520 фут (158 м) биіктікте, ал "Бейкер" 25 шілдеде 90 фут (27 м) тереңдікте су астында жарылды. Екі сынақ та Екінші дүниежүзілік соғыстан қалған ескірген кемелерді пайдаланып, ядролық қарудың теңіз флотына тигізетін әсерін зерттеу мақсатында жүргізілді. "Бейкер" сынағы үлкен конденсация бұлтын құрып, кемелерге күтілгеннен әлдеқайда көп радиоактивті су шашыратып жіберді; көптеген сақталған кемелер пайдалануға немесе залалсыздандыруға тым "радиоактивті" болды және соңында суға батыруға тура келді.
at Bikini Atoll. "Able" was detonated at an altitude of 520 ft (158 m) on July 1, 1946, and "Baker" was detonated at a depth of 90 ft (27 m) underwater on July 25. Both tests used a flotilla of obsolete vessels from World War II with the intent of learning the effects of nuclear weapons on naval fleets. The "Baker" shot created a large condensation cloud and spread much more radioactive water onto the ships than was expected; many of the surviving ships became too "hot" to be used or decontaminated and eventually had to be sunk.
Құмтас операциясы (1948)
1948 жылы "Қомтастар" операциясы аясында Эневетак атолында үш құрал жарылысқа келтірildi.
"Жасыл үй" операциясы (1951)
1951 жылы «Жылыжай операциясы» аясында Эневетак атоллында төрт қару жарылды. Олардың екеуі ерекше атауға лайық: «Item» – күшейтілген ядролық бөлініс қаруының алғашқы қолданылуы, ал «George» – Теллер-Улам конструкциясының сутекті бомба жасау мүмкіндігін дәлелдеуге арналған термоядролық тәжірибе болды.
"Айви" операциясы (1952)
1952 жылы «Айви» операциясы аясында Эневетак атоллында екі құрылғы жарылды. Олардың бірі, «Айви Кинг», 500 килотонналық қуатымен таза ядролық бөлінудің ең ірі бомбасы болды, ал екіншісі, «Айви Майк», алғашқы сутекті бомба құрылғысы еді (ол нағыз қару ретінде қолдануға тым үлкен болғандықтан), оның қуаты 10,4 мегатоннаға тең болды.
"Қала" операциясы (1954)
1954 жылы «Қассаба» операциясы аясында Бикини атолы мен Эневетак атолында алты өте ірі ядролық сынақ жүргізілді. Ең әйгілісі – «Касл Браво» болды, ол АҚШ жасаған алғашқы (құрғақ отынды) сутекті бомба. Оның қуаты 15 мегатоннаны құрады, бұл күтілгеннен екі есе артық болды және АҚШ жарылған ең ірі қару болып табылады. Ол ядролық қалдықтарды кең аумаққа, соның ішінде Эневетак, Ронгерик, Айлингина және Ронгелап атолына таратып жіберді. АҚШ Әскери-теңіз күштері бірнеше күн ішінде арал тұрғындарын эвакуациялады, бірақ көптеген жергілікті тұрғындар эвакуацияға дейін радиацияға ұшырады. Жапондық «Дайго Фукурю Мару» балық аулау кемесіндегі балықшылар да радиацияға ұшырады, ал біреуі радиациялық аурудың салдарынан көп ұзамай қайтыс болды, бұл үлкен халықаралық резонанс тудырды.
Қызыл қанатты операция (1956)
1956 жылы "Қызыл қанат" операциясы аясында Бикини және Эневетак атолдарында 17 ядролық қару жарылды. Олардың көптегені әртүрлі термоядролық қару конструкцияларының тиімділігін көрсету мақсатымен жасалған, олардың қуаты шамамен 2-ден 5 мегатоннаға дейін болды.
"Хардтак" операциясы I (1958)
1958 жылы "Хардтак I" операциясы аясында Бикини атоллы, Эневетак атоллы және Джонстон аралында отыз бес қару-жарақ жарылысқа келтірілді.
Доминик операциясы (1962)
36 қару Тынық мұхитындағы Рождество аралы мен Джонстон атоллінің маңында "Доминик I" операциясы аясында жарылды. Бұл сынақтар Маршалл аралдарында өткізілмегенімен, ресми түрде Тынық мұхиты сынақ алаңдарының бір бөлігі деп есептеледі. "Доминик" сериясының жоғары биіктіктегі ядролық жарылыстардан тұратын бөлігі "Балық ыдысы" операциясы деп аталды, алайда барлығы сәтті аяқталмады (біреуі ұшыру платформасында жарылып, ауқымды плутониймен ластануға себеп болды). Екі сынақ операциялық қару жүйелерін қамтыды – ASROC суастына қарсы зымыран және Polaris SLBM (соңғы сынақ, "Фрегат Бёрд", АҚШ жасаған тірі оқпен баллистикалық зымыранды суастынан ұшырудың жалғыз операциялық тестісі болды).
Сынақтардың ішінара тыйым салынуы туралы шарт
1963 жылы жартылай сынақтарды тыйым салу шартына қол қойылғаннан кейін атмосферада және суда ядролық қару сынақтарына тыйым салынды, сол себепті АҚШ Тынық мұхиты сынақ алаңында одан әрі сынақтар жүргізбеді. Барлық сынақтардың оннан басқасы 1992 жылы сынақтар тоқтағанға дейін Невада сынақ алаңында өтті.