Ресейдің Ұлттық кітапханасы: тарихы мен қазіргі жағдайы
National Library of Russia
Ресейдің ұлттық кітапханасы (Санкт-Петербург): тарихы, коллекциясы, мәдени мұрасы. Әлемдегі ірі кітапханалардың бірі, ақпараттық орталық. Кітаптарға тегін қол жеткізу.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Санкт-Петербург қаласындағы ұлттық қоғамдық кітапхана, Ресей
National public library in Saint Petersburg, Russia
Ресейдің Ұлттық кітапханасы (НЛР, Российская национальная библиотека, РНБ), Санкт-Петербург қаласында орналасқан, Ресейдегі алғашқы және үш ұлттық қоғамдық кітапхананың бірі. НЛР қазіргі таңда әлемдегі ірі кітапханалардың қатарында саналады. Бұл кітапхана Ресей Федерациясындағы екінші ең ірі кітап қорына ие, ұлттық мұраның қазынасы және жалпыресейлік ақпараттық, зерттеу және мәдени орталық болып табылады. Тарихы бойында кітапхана ұлттық баспа туындыларын толық жинауға және өз жинақтарына тегін қол жеткізуді қамтамасыз етуге ұмтылып келді. 1795-1917 жылдары Императорлық қоғамдық кітапхана, 1917-1925 жылдары Ресей қоғамдық кітапханасы, 1925-1992 жылдары Мемлекеттік қоғамдық кітапхана (1932 жылдан бастап М.Ю. Салтыков-Щедрин атында) және 1992 жылдан бері Ресейдің Ұлттық кітапханасы (НЛР) деп аталады.
The National Library of Russia (NLR, Российская национальная библиотека, РНБ), located in Saint Petersburg, is the first, and one of three national public libraries in Russia. The NLR is currently ranked among the world's major libraries. It has the second biggest library collection in the Russian Federation, a treasury of national heritage, and is the All Russian Information, Research and Cultural Center. Over the course of its history, the library has aimed for comprehensive acquisition of the national printed output and has provided free access to its collections. It was known as the Imperial Public Library from 1795 to 1917; Russian Public Library from 1917 to 1925; State Public Library from 1925 to 1992 (since 1932 named after M. Y. Saltykov Shchedrin); and since 1992 as the National Library of Russia (NLR).
Құру
Императорлық қоғамдық кітапхана 1795 жылы Ұлы Екатеринамен құрылды. Ол 1794 жылы Польшаның бөлінісінен кейін орыстар басып алған Варшавадағы епископ Залускийдің құрылысы болған, атақты Польша ұлттық кітапханасы – Залуский кітапханасы негізінде салынды. Ресейде қоғамдық кітапхана идеясы 18 ғасырдың басында пайда болды, бірақ Ресей сазбыршылдығының келуімен ғана қалыптасты. Ресейдің қоғамдық кітапханасының жоспары 1766 жылы Екатеринаға ұсынылды, бірақ императрица императорлық кітапхана жобасын 1795 жылдың 27 мамырында, яғни қайтыс болуына он сегіз ай қалғанда ғана бекітті. Ғимарат салуға арналған жер Ресей империясының астанасының ортасында, Невский даңғылы мен Садовая көшесінің қиылысында табылды. Құрылыс жұмыстары бірден басталды және шамамен он бес жылға созылды. Архитектор Егор Соколов (1796-1801 жылдар аралығында салынды) ғимаратты неоклассикалық стильде жобалады. Шетел тілдері кафедрасының негізі Польша-Литва одағынан келген Залуский кітапханасы (420 000 том) болды, оның бір бөлігі Польшаның бөлінісі кезінде орыс үкіметі басып алды, бірақ көптеген томдар ұрлыққа ұшырап, орыс әскерлері сатқандықтан жоғалып кетті. 1921 жылы кітапханадағы поляк тіліндегі кітаптардың (шамамен 55 000 атау) Ресей КСРО-сы Польшаға қайтарылды. Кітапхана құрылғаннан кейін бес жыл бойы граф Мари Габриэль Флорент Огюст де Шуазель Гуфье басқарды. Қорлар арнайы құрастырылған кітапханалық жіктеме бойынша ұйымдастырылды. 1810 жылы император Александр I Ресейдегі алғашқы кітапхана заңын бекітті, онда басқа нәрселермен қатар, Ресейде басылған барлық материалдардың екі данасы кітапханаға тапсырылуы тиіс еді. Кітапхана 1812 жылы көпшілікке ашылуы жоспарланған, бірақ Наполеонның басып кіруіне байланысты ең құнды жинақтарды эвакуациялау қажет болғандықтан, ашылу екі жылға кейінге шегерілді. 19 ғасырдың басында кітапхананы басқарған граф Александр Строгановтың кезінде Россика жобасы іске қосылды – Ресейге қатысты шетелдік кітаптардың кең жинағы. Остромир Евангелиясы – шіркеу славян тілінің көне шығыс славян диалектінде жазылған ең көне кітап (кейіннен орыс тіліне айналды) және орыс негізгі жылнамасының Гипатий кодексі сияқты кітапхананың ең құнды қазыналарын Строганов кітапханаға әкелді. Ол басқа библиофилдермен бірге Петр П. Дубровскийдің (1754-1816) әкелген қолжазбалар мен хаттар жинағын қарады, ол 20 жылдан астам уақыттан бері отанынан тыс жерде дипломатиялық қызметте болды. Осы шолу негізінде Строганов Александр I-ге қолжазбалар қоймасын құруды ұсынды. Александр 1805 жылдың 27 ақпанында осындай бөлім құру туралы жарлық шығарды және Дубровскийді қолжазбалар қоймасының алғашқы сақтаушысы етіп тағайындады.
The Imperial Public Library was established in 1795 by Catherine the Great. It was based on the Załuski Library, the famous Polish national library built by Bishop Załuski in Warsaw, which had been seized by the Russians in 1794 after the Partitions of Poland. The idea of a public library in Russia emerged in the early 18th century but did not take shape until the arrival of the Russian Enlightenment. The plan of a Russian public library was submitted to Catherine in 1766 but the Empress did not approve the project for the imperial library until 27 May 1795 [O. S. 16 May 1795], eighteen months before her death. A site for the building was found at the corner of Nevsky Avenue and Sadovaya Street, right in the center of the Russian imperial capital. The construction work began immediately and lasted for almost fifteen years. The building was designed in a Neoclassical style by architect Yegor Sokolov (built between 1796 and 1801). The cornerstone of the foreign language department came from the Polish–Lithuanian Commonwealth in the form of Załuski's Library (420,000 volumes), seized in part by the Russian government at the time of the partitions, though many volumes were lost en route to theft by Russian soldiers who sold them for profit. The Polish language books from the library (numbering some 55,000 titles) were returned to Poland by the Russian SFSR in 1921. For five years after its foundation, the library was run by Comte Marie Gabriel Florent Auguste de Choiseul Gouffier. The stocks were arranged according to a specially compiled manual of library classification. In 1810, Emperor Alexander I approved Russia's first library law stipulating, among other things, that two legal copies of all printed matter in Russia be deposited in the library. The library was to be opened for the public in 1812 but, as the more valuable collections had to be evacuated because of Napoleon's invasion, the inauguration was postponed for two years. Under Count Alexander Stroganov, who managed the library during the first decade of the 19th century, the Rossica project was inaugurated, a vast collection of foreign books touching on Russia. It was Stroganov who secured for the library some of its most invaluable treasures, namely the Ostromir Gospel, the earliest book written in the Old East Slavic dialect of Church Slavonic (which was to eventually develop into the Russian language), and the Hypatian Codex of the Russian Primary Chronicle. He, along with other bibliophiles, also reviewed the collection of manuscripts and letters brought by Peter P. Dubrowsky (1754–1816) who had stayed in the diplomatic service for more than 20 years outside the fatherland. Based on the review, Stroganov recommended to Alexander I the creation of a manuscript depot. Alexander decreed the creation of such a department on February 27, 1805, and named Dubrowsky as the first keeper of the depot of manuscripts.
1814-1917 жылдар
Императорлық қоғамдық кітапхана 1814 жылғы 14 қаңтарда (ескі стиль бойынша 2 қаңтар 1814 жыл) Гаврила Державин мен Иван Крыловтың қатысуымен ашылды. Кітапхананың үшінші, және бәлкім ең танымал директоры – Алексей Оленин (1763–1843) болды. 1850 жылдары кітапхана ісі жаңа деңгейге көтерілді. Оқырман қауымы бірнеше есе өсті, қатардағы халық та оның қатарын толықтырды. Сонымен қатар, кітапханаға көптеген кітаптар сыйға тартылды. Осының нәтижесінде 1850 жылдары кітап қорының өсу қарқыны ғасырдың бірінші жартысында алынған бес мың жаңа кітаптың жылдық өсу қарқынынан бес есе жоғары болды. 1859 жылы Василий Соболщиков кітапхана үшін "Халық кітапханасы және каталогтастыру" атты кітаптану ғылымының алғашқы ұлттық оқулығын дайындады. Жаңа келушілердің көптігі жаңа ғимаратта үлкен оқу залды қажет етті, ол кітапхана ауласын периметр бойымен жапты (Соболщиков жобалаған, 1860–62 жылдары салынған). 1849 жылдан 1861 жылға дейін кітапхананы граф Модест фон Корф (1800–76) басқарды, ол Александр Пушкинмен бірге лицейде оқыған. Корф және оның ізбасары Иван Делянов кітапхана қорына Жаңа өсиеттің ең көне қолжазбаларын (340 жылдардағы Синай кодексі), Ескі өсиетті (Ленинград кодексі) және ең көне Құрандардың бірін (7 ғасырдың ортасынан бастап Усман Құран) қосты.
The Imperial Public Library was inaugurated on 14 January 1814 [O. S. 2 January 1814] in the presence of Gavrila Derzhavin and Ivan Krylov. The library's third, and arguably most famous, director was Aleksey Olenin (1763–1843). Librarianship progressed to a new level in the 1850s. The reader community grew several times, enlarged by common people. At the same time, many gifts of books were offered to the library. Consequently, collection growth rates in the 1850s were five times higher than the annual growth rate of five thousand new acquired during the first part of the century. In 1859, Vasily Sobolshchikov prepared the first national manual of library science for the library entitled Public Library Facilities and Cataloguing. The influx of new visitors required a larger reading room in the new building closing the library court along the perimeter (designed by Sobolshchikov, built in 1860–62). From 1849 to 1861 the library was managed by Count Modest von Korff (1800–76), who had been Alexander Pushkin's school fellow at the Lyceum. Korff and his successor, Ivan Delyanov, added to the library's collections some of the earliest manuscripts of the New Testament (the Codex Sinaiticus from the 340s), the Old Testament (the so called Leningrad Codex), and one of the earliest Qur'ans (the Uthman Qur'an from the mid 7th century).
20 ғасыр
Ресей революциясынан кейін бұл мекеме Эрнест Радлов пен Николай Маррдың басқаруына берілді, алайда оның ұлттық жетекшілігі Мәскеудегі Ленин атындағы мемлекеттік кітапханаға көшті. Кітапхана 1939 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды және Ленинград қоршауы кезінде жұмысын тоқтатпады. Ұлттық кітапхана 20-ғасырдың соңында АҚШ Конгресі кітапханасының «Шекаралардағы кездесу» жобасына қатысып, кең ауқымды цифрландыру жобасын бастады. 2012 жылға қарай кітапхана, Мәскеудегі әріптесімен бірге, электронды форматта 80 000-ға жуық атауға ие болды.
In the aftermath of the Russian Revolution, the institution was placed under the management of Ernest Radlov and Nicholas Marr, although its national preeminence was relinquished to the Lenin State Library in Moscow. The library was awarded the Order of the Red Banner of Labour in 1939 and remained open during the Siege of Leningrad. The National Library began a large scale digitization project at the end of the 20th century by taking part in the Library of Congress project Meeting on Frontiers. By 2012 the library, along with its counterpart in Moscow, had around 80,000 titles available electronically.
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тонау
Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін миллиондаған неміс өнер туындылары, кітаптары мен архивтік материалдары Кеңес Одағына әкелінді. Осы мәдени мүліктердің бір бөлігі 1950 жылдары бұрынғы ГДР-ға қайтарылды. Бірақ, бүгінгі күнге дейін Ресейде 200 мыңнан астам өнер туындысы, үш миллион кітап және үш шақырымдық архивтік материалдар неміс шығуымен сақтаулы тұр.
After the end of the Second World War, millions of German art objects, books and archival materials were brought to the Soviet Union. Some of these cultural assets were returned to the former GDR in the 1950s. However, to this day, among other things, there are still more than 200,000 works of art, three million books and archival material with a length of three shelf kilometers in German provenance in Russia.
Орыс тілінде
М.Е. Салтыков-Щедрин атындағы Мемлекеттік Еңбек Қызыл Ту ордендік Республикалық кітапхананың тарихы. – Ленинград: Лениздат, 1963. – 435 б., [15] л. сурет. Кітапхана тарихы директорларының өмірбаяны арқылы, 1795–2005 / Ресей ұлттық кітапханасы. – Санкт-Петербург, 2006. – 503, [1] б.: сурет. – .
История Государственной ордена Трудового Красного Знамени Публичной библиотеки имени М. Е. Салтыкова Щедрина. — Ленинград: Лениздат, 1963. — 435 с., [15] л. ил. История Библиотеки в биографиях её директоров, 1795—2005 / Российская национальная библиотека. — Санкт Петербург, 2006. — 503, [1] с.: ил. — .