Кіріспе
1989 жылы Джон Милиус түсірген фильм
"Өмір мен өлім туралы ұлы симфониялық туынды жасағым келді: адам қалай үмітсіздік пен себепсіздікке қарамастан, тірі қалу үшін соңғы деміне дейін күресе алатынын, тіпті жартылай өлгендей болса да, қатты қиналып, өмірдің өте күшті болғандықтан, азап тарта алатынын көрсетуді қаладым. Бірақ, екінші жағынан, егер адам өзінің арманына жете алмайтынын бірден түсінсе, онда ол енді өмір сүргісі келмейді".
Даму
Фильм 1972 жылы түсірілуге жоспарланған, режиссері – Шендорфер, продюсері – Роберт Дорфман, басты рөлді Дональд Сазерленд ойнауға тиіс болған. Бірақ, ол түсірілмеді. Джон Милиус кітаптың тақырыптарына қызығушылық танытты. 1976 жылы ол былай деді:
Менің ең үлкен арманым – шет елге барып, «Патша болғысы келген адам» немесе «Жүректің қараңғылығы» сияқты бір аңызға айналу. Менің сүйікті фильмдерімнің бірі – Марк Робсонның Гари Купермен бірге түсірген «Жәннатқа оралу» фильмі. Бұл фильм – менің ең үлкен қиялым. Судья Рой Биннің тақырыбы да осыған ұқсас: бір адам примитивті мәдениетке барып, аңызға, құдайға айналу идеясы. «Азамат Кейн» фильмінде айтылғандай, «Мәйімдердің үстінен билік ету». «Маған бұл оқиға ұнады, өйткені ол Киплингке ұқсас керемет шытырман оқиға», – деді Милиус кейін. «Бұл менің әрқашан жауап беретін тақырыбым еді, жабайы табиғатта еркін өмір сүретін адам, ал әлем оны қуып жетеді. Ол көп жағынан Джеремая Джонсонға ұқсас. Мен егер осыған табандылықпен ұмтылсам, ерте не кеш оны іске асыра аламын деп ойладым». Милиус фильмді өзінің «15 жылдан бері жасағым келген ең амбициялы жұмысы» деп сипаттады. Бұл – адалдықты, бостандық және әділдік ұғымдарын зерттейтін оқиға. Ол, бір жағынан, сырт көрінісі қатыгез, бірақ өте таза қоғамды, екінші жағынан – ең бұзылған қоғамды, сыртқы әлемді салыстырады. «Мен әрқашан осы оқиғаны жазуды қаладым», – деп қосты Милиус. «Лиройд – 50-ші жылдардағы шаштараздық журналдардың бірінен шыққан кейіпкер сияқты: «Мен (жапондықтармен) Борнеодағы бас аулаушылармен соғыстым, онда мен патша болдым». Ол тақтада отыр, айналасында сұлу көзді әйелдер, бір қолында май тай, екіншісінде Томпсон автоматтары. Бұл біздің барлығымызға да қызықты. Бірақ студиялар бұл туралы ешқашан қызығушылық танытқан жоқ. Қазір олай бола ма, жоқ па, менің білуім жоқ». «Мен – оқиға айтушымын», – деді Милиус. «Мен – Борнео тайпалық оқиға айтушының заманауи технологиялық нұсқасымын, ол ұзын үйдің жанындағы оттың басында отырып, өз оқиғасын айтады. Біз бәріміз бір оқиғаны айтып жүрміз. Бұл адамдардың өмір сүру үшін күресі және, ең бастысы, еркін болу туралы. Бұл моральдық таңдау жасаудың қажеттілігі және оның құны туралы. Бірақ бұл оқиғаның қай жерде және кіммен болғанын көрген кезде, ол шынайырақ сезіледі. Бұл 1940 жылдары болған, көптеген адамдар 1940 жылдары өз бостандықтарынан айырылып, оны қайтару үшін әрекет етіп, оқиғалар жасады. Адамдар қалай аман қалғандары және еркіндікке қол жеткізгендері туралы оқиғаларды тыңдағанды жақсы көреді».
My greatest fantasy is to go off to some foreign land and become a legend of some sort, like The Man Who Would Be King or Heart of Darkness. One of my favorite movies is Return to Paradise, Mark Robson's film with Gary Cooper. That film is my ultimate fantasy. Judge Roy Bean is very similar to it: the idea of a man going off to a primitive culture and becoming a legend and a god. As they say in Citizen Kane, "Lording it over the monkeys." "I liked the story because it was such a wonderful Kiplingesque adventure tale," Milius later said. "It was a theme I always respond to, a guy living free in the wild, and the world catching up to him. In many ways it's similar to Jeremiah Johnson. I thought if I kept plugging away at it, sooner or later I'd get to do it." Milius described the film as his "most ambitious work something I've wanted to do for 15 years It's a story that explores loyalties, concepts of freedom and justice. And contrasts a seemingly violent but also very innocent society with the most corrupt society of them all, the outside world. "I have always wanted to write this story," Milius added. "Learoyd is a character who could have come out of one of those barbershop magazines of the '50s: 'I fought the (Japanese) with the headhunters in Borneo where I was king.' He's sitting on a throne with sloe eyed beauties all around—a mai tai in one hand, a Thompson submachine gun in the other. There is some sort of primitive appeal in that to all of us. But the studios were never very excited about it. I don't know if they are now." "I'm a story teller," said Milius. "I'm a modern technology version of the Borneo tribal storyteller who squats near the fire in the long house and tells his tale. We're all telling the same tale. It's about the struggle of people to survive and, more important, to be free. It's about the necessity of making moral choices and their costs. But it seems more real when you see where it really happened and the people it really happened to. It's set in the 1940s and many people lost their freedom in the 1940s and were taking action and having adventures to get it back. Human beings like to hear stories about how they've survived and stayed free."
Қабылдау
Rotten Tomatoes сайты 11 сыншының пікірін жинап, фильмге 55% баға берді, орташа бағасы 10 балдық шкала бойынша 5,5 балды құрады. Роджер Эберт фильмге 3/4 жұлдыз қойды. Эберт Нолттің актерлік шеберлігін және рөлге толық ену қабілетін, жай ғана ойнап шығу емес, жоғары бағалады. Милиус кейіннен өзі "тамаша фильм" жасағанын айтты.
DVD дискісі
Farewell to the King MGM Home Entertainment компаниясымен 2006 жылдың 6 маусымында DVD форматында жарық көрді.