Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгр этникалық қауымы
Hungarian ethnic community
Буковинаның секелілері – күрделі тарихы бар шағын венгр этникалық қауымы. Олар бүгінде Венгрияның Толна және Баранья округтерінде, Трансильванияның Хунедоара округінде, Румыниядағы Буковинаның Сучава округінде, сондай-ақ Сербияның Воеводина провинциясында тұрады.
The Székelys of Bukovina are a small Hungarian ethnic community with a complex history. They live today in the Tolna and Baranya counties of Hungary, in Hunedoara County, Transylvania and Suceava County, Bukovina, both in Romania as well as in the Serbian province of Vojvodina.
Шығу тегі
Секелидің кейбір топтары 18-ші ғасырдың екінші жартысында Трансильваниядан Буковина провинциясына көшіп келіп, жаңа ауылдар құрды, онда олар 20-шы ғасырға дейін өзгеше мәдениеттері мен халықтық дәстүрлерін сақтап келді. Бұл көші-қон Габсбург монархиясының Секели шекаралық аймағын ұйымдастыруына жауап ретінде болды, ол Секелилердің ежелгі артықшылықтары мен құқықтарын қауіпке тікелей ұшыратты. Секелилер Мадефальвада (қазіргі Сикулени) әскери шақыруға қарсылық білдірді, бірақ 1764 жылдың 7 қаңтарында Австрия генералы Йозеф Сискович оларды күшпен таратып жіберді, бұл оқиға Сикулицидиум немесе Секелилердің қырғыны деп танылды. Одан астам 400 Секели қаза тапты. Осыдан кейін шамамен 1000 Секели Буковинаға көшіп кетті, ол кезде Молдавияның бір бөлігі болып, әлі де Осман империясының бағыныштылығында болған. 1774 жылы Австрияның Солтүстік Буковинаны басып алуы Секелилердің көші-қонының тағы бір толқынына әкелді: 1776 жылы әлі сирек қоныстанған аймаққа тағы 100 отбасы қоныс аударды, содан кейін 1784 және 1786 жылдары тағы 200 отбасы Австрия императоры Иосиф II және Трансильвания губернаторы граф Андраш Хадик көмегімен келді. Жаңа Буковина Секели ауылдары мынадай атаулар алды: Istensegíts ("Құдай көмектессін", қазір Ţibeni), Fogadjisten ("Құдай, қарсы алыңыз!", қазіргі ro), Йозеффальва (қазіргі Ворницени Мари), Хадикфальва (қазіргі Дорнешти) және Андрасфальва (қазіргі Манеути).
Some Székely groups migrated from Transylvania to the province of Bukovina in the second half of the 18th century and established new villages, where they retained their distinctive culture and folk traditions into the 20th century. The migration was a reaction to the organization by the Habsburg monarchy of the Székely Frontier Zone, which jeopardized certain of the Székelys' ancient privileges and rights. The Székelys protested specifically against the forced military conscription at a gathering at Madéfalva (today Siculeni), which was forcibly dispersed by the Austrian General Josef Siskovics on 7 January 1764, in what came to be known as the Siculicidium or Massacre of the Székelys. More than 400 Székelys died. Thereafter about 1,000 Székelys migrated to Bukovina, then part of Moldavia and still under the suzerainty of the Ottoman Empire. The occupation of northern Bukovina by Austria in 1774 brought a further wave of Székely immigration: another 100 families settled in the still sparsely populated territory in 1776, followed by a further 200 in 1784 and 1786, with assistance from Emperor Joseph II of Austria and Count András Hadik, governor of Transylvania. The new Bukovina Székely villages were named Istensegíts ("God help us", now Ţibeni), Fogadjisten ("God, welcome us! ", now ro), Józseffalva (now Vornicenii Mari), Hadikfalva (now Dornești) and Andrásfalva (now Măneuţi).
Мәдени дәстүр
Буковина секелілері оқшауланғандықтан ежелгі венгр халық мəдениетін сақтап келді.
The Székelys of Bukovina maintained an archaic Hungarian folklore because of their isolation.
Халықтың көптігі
Буковина секелілерінің саны 19 ғасырда үш есеге өсіп, 1880 жылы 9 887 адамға, ал 1930 жылдардың соңына қарай 16 000-ға жетті. Бұл жер тапшылығын тудырып, тұрмыс деңгейінің күрт төмендеуіне алып келді. Көптеген Буковина секелілері ауылдарды уақытша немесе толықтай тастап кетті, ал кейбіреулері мемлекеттік көмек алды. 1883 жылы Венгрия үкіметі осы жағдайы нашар секелілердің 4000-ын Төменгі Дунай бойындағы Гертелендифальва, Сандорегихаза және Секеликеве деген жаңа ауылдарға қоныстандырды. Бұл жер 1918 жылы Югославияға қосылған Банаттың бір бөлігі болды (қазір Сербияның құрамында). Осы кезеңде басқа секелі отбасылары Канадаға, АҚШ-қа, Бразилияға немесе Трансильванияның оңтүстік қалаларына эмиграциялады.
The population of the Bukovina Székelys tripled during the 19th century, reaching 9,887 in 1880 and about 16,000 by the end of the 1930s. This caused an acute shortage of farmland and a sharp fall in standards of living. Many Bukovina Székelys left the villages temporarily or permanently, some with official assistance. The Hungarian government settled 4,000 of these impoverished Székelys along the Lower Danube in the new villages of Hertelendyfalva, Sándoregyháza and Székelykeve in 1883, in a part of the Banat that was annexed by Yugoslavia in 1918 (nowadays belonging to Serbia). Other Székely families emigrated in that period to Canada, United States, Brazil, or cities in southern Transylvania.
Қайта қоныс аудару
Буковина 1920 жылғы Трианон келісім-шарты бойынша Румынияның құрамына кірді, ал кедейленген Секелилер көп ұзамай мәдени және экономикалық тұрғыдан қысымға ұшырады, мектептерінде венгр тілінде оқыту тоқтатылды. "Ана елінен" көмек күту болды, ал 1940 жылғы Екінші Вена шешімі Буковинада мажарларға қарсы сезімді күшейткеннен кейін бұл күту жеделдеді. 1941 жылы Венгрияның Солтүстік-Батыс Воеводинадағы Бачкаға (Бацка) басып кіргенінен кейін, соғыстан кейінгі серб қоныс аударушылары қуылды және Буковина Секелилерін аймаққа қоныстандыруды қоса, мәжбүрлі мажарландыру шаралары жүзеге асырылды. 13 200 адамнан тұратын бүкіл қауым Венгрия мен Румыния арасында жасалған келісім бойынша Румыниядан шықты, осы келісімге сәйкес Буковина Секелилері румын азаматтығынан және барлық мүлкінен айырылды, ал олардың орнына Бачкадағы қуылған сербтердің мүлкі мен кейбір қайырымдылық көмек алды. Олар күткендей, бастапқы ауылдық қауымдастықтарына қайта қоныстандырылмады, керісінше 14 ауыл мен шағын елді мекендерде шағын топтарға тарады. Мысалы, Андрашфалвадан келгендер Реформаттық шіркеуге, ал қалғандары Рим-католик шіркеуіне жатты. Бұл қоныс аудару ұзаққа созылмады. Соғыстың бағыты өзгерді және Венгрия 1944 жылдың 8 қазанында Бачкадан асыққан түрде эвакуацияланды. Буковина Секелилерінің көпшілігі кекшіл югослав партизандық күштері келгенге дейін Трансдунайға қашып үлкерді, бірақ олар да барлық мүлкін жоғалтты. Көпшілігі 1945-1946 жылдары Толна облысының Вельгес ауданындағы және іргелес аудандардағы қуылған немістердің (Дунай швабтарының) үйлеріне қоныстандырылды. Олар мен қалған неміс халқы арасындағы шиеленіс соңғы онжылдықтарда азайды. Толнаның Секелилері өз тарихы мен халықтық салт-дәстүрлерімен мақтанады.
Bukovina became part of Romania under the 1920 Treaty of Trianon, and the impoverished Székelys soon found themselves oppressed culturally as well as economically, with no teaching in or of Hungarian in their schools. There was a general expectation of assistance from the "mother country" and increasing urgency after the Second Vienna Award of 1940 had caused widespread anti Hungarian feeling in Bukovina. Hungary's 1941 invasion of Bačka (Bácska) in northwestern Vojvodina was followed quickly by the expulsion of postwar Serbian settlers and other measures of forced Magyarization, including resettlement of the Bukovina Székelys to the region. The whole community of 13,200 people left Romania under a treaty concluded between Hungary and Romania, by which the Bukovina Székelys lost their Romanian citizenship and almost all their possessions, receiving the confiscated possessions of displaced Serbs in Bačka and some charitable assistance in exchange. They were not resettled in their original village communities as they had expected, but spread about in small groups among 14 villages and hamlets. Those from Andrásfalva, for example, belonged to the Reformed Church, while the others were Roman Catholics. The resettlement was short lived. The tide of war turned and Hungary hurriedly evacuated Bačka on 8 October 1944. Most of the Bukovina Székelys managed to flee to Transdanubia before the vengeful Yugoslav partisan forces arrived, but again, they lost all of their property. Most were resettled in 1945–46 in the homes of expelled Germans (Danube Swabians) in villages in the Völgység district of Tolna and adjacent counties. Tensions between them and the residual German population have eased over the decades. The Székelys of Tolna remain proud of their history and folk customs.