Кіріспе
Мальтадағы Маноэль форты (немесе Фортицца Маноэль) – Мальтадағы Маноэль аралында орналасқан жұлдыз тәрізді форт. Ол 18 ғасырда Әулие Иоанн орденімен, Ұлы Мастер Антонио Маноэль де Вильенаның тұсында салынған, және оның құрметіне осылай аталған. Маноэль форты Валлеттаның солтүстік-батысында орналасқан және Марсамшетт портын және Слима шығанағының тұрақ орнын бақылайды. Форт барокко архитектурасының үлгісі болып табылады, ол функционалдылық және эстетикалық сұлулықты ескере отырып жобаланған. 1798 жылы басталған қысқа мерзімді француз оккупациясынан кейін, 1800 жылы британдық әскер фортты иеленді және 1964 жылға дейін пайдаланды. Форт Екінші дүниежүзілік соғыста ауыр зақымдарға ұшырады, бірақ 21 ғасырдың басында қайта жаңартылды және қазір жақсы күйде. Маноэль форты 1998 жылдан бері ЮНЕСКО Әлемдік мұра тізіміне енгізілген Мальтаның алдын ала тізімінде, Мальта порттары маңындағы рыцарь бекіністерінің бір бөлігі ретінде сақталуда.
the fort in Malta
Fort Manoel ( or Fortizza Manoel) is a star fort on Manoel Island in Gżira, Malta. It was built in the 18th century by the Order of Saint John, during the reign of Grand Master António Manoel de Vilhena, after whom it is named. Fort Manoel is located to the north west of Valletta, and commands Marsamxett Harbour and the anchorage of Sliema Creek. The fort is an example of Baroque architecture, and it was designed with both functionality and aesthetics in mind. After a brief French occupation which began in 1798, the British military took over the fort in 1800, and it remained in use by them until 1964. The fort was severely damaged in World War II, but it was restored in the early 21st century and it is now in good condition. Fort Manoel has been on Malta's tentative list of UNESCO World Heritage Sites since 1998, as part of the Knights' Fortifications around the Harbours of Malta.
Негізгі мәліметтер және сәтсіз ұсыныстар
XVI ғасырда Марсамксет порты Мальтадағы Валетта қаласындағы екі маңызды порттың бірі болды. Порттың ортасында бастапқыда l'Изолотто деп аталған, кейін қалаға қарап тұрған форттың атымен Маноэль аралы деп аталатын арал орналасқан. Валеттаның құрылысы аяқталғаннан кейін көп ұзамай, Сент-Джон ордені бұл қаланың қорғанысындағы әлсіздік болуы мүмкін екенін түсінді. 1569 жылы Isolotto-да жаудың аралды басып алуына және онда батареялар салуына жол бермеу үшін кавалері бар шағын форт салу ұсынылды. Бұл ұсынысты Франческо Коллиньон жасады. Бұл қауіпті 1577 жылы испандық әскери инженер Сципионе Кампи, ал 1582 жылы Джованни Баттиста тағы да атап көрсетті. Аралға бекініс салу туралы келесі ұсынысты 1670 жылы итальяндық әскери инженер Антонио Маурицио Вальперга енгізді. Ол голландтық фортификация стиліндегі, мүйіздік бөлігі бар алтыбұрышты фортты ұсынды. Орден инженерлері бұл ұсынысты сынға алды, ал үшінші ұсынысты 1687 жылы фламандтық әскери инженер Карлос де Груненберг жасады. Груненбургтің ұсынысы төрт бастионнан, равелинден, оларды қоршап тұрған бекіністен, арықтан, жасырын жолдан және фауссбрайеден тұрды. 1757 жылы Слиемадағы Тигне нүктесіне жақын Лемби батареясы салынды. Батарея Маноэль қорының қаржыландыруымен жасалды және ол Форт Маноэльдің қосымша құрылысы саналды, себебі ол жаудың форттың солтүстік жағын бомбалауына кедергі келтіруді мақсат еткен. 1795 жылы Тине форты салынғаннан кейін ол қолданыстан шығарылды. Аталған форттың құрылысына Маноэль қоры да ішінара қаржы жұмсады. 1761 жылға қарай Форт Маноэль ең жақсы салынған бекіністердің бірі саналды, ал граф де Бурламак фортты "күтіммен жасалған бекініс үлгісі" деп бағалады.
Француздық оккупация
Форт алғаш рет 1798 жылғы маусымда Мальтаға француз басқыншылығы кезінде қолданысқа енді, бұл Француз революциялық соғыстарының бір бөлігі болды. Сол кезде оған португалдық рыцарь Гуржо қолбасшылық еткен, ал оны ерікті жеңіл жаяу әскер полкі – Каччатори және Бирчиркара ополчениесінен бірнеше сарбаз қорғады. Ұлы Мастер Хомпеш Наполеонға ресми түрде капитуляциялағаннан кейін форт тапсырылды.
Британдық билік
1800 жылы Мальта британдық протекторатқа айналған кезде, Маноэль фортын британдық әскерлер қыркүйек айында ресми түрде иеленді. Маноэль фортының алаңы Мальтаның ең алғашқы суреттерінің нысаны болды, оларды 1840 жылы Хорас Вернет Лаззареттода карантинде болғанда түсірген, бірақ қазір жоғалып кеткен деп саналады. 19 ғасырдың соңында Валеттаға қарап тұрған бастиондардағы эшаугеттер қару орнату үшін бұзылды. Кейіннен, Сент-Энтони бастионында маңызды өзгерістер жасалды, оның оқ-дәрі қоймасы үш QF 12 фунттық зеңбірек батареясына орын беру үшін қиратылды. Форт Екінші дүниежүзілік соғыста қайта қолданылды, онда 3,7 дюймдік ауыр зениттік қарулар орналастырылды. Зеңбіректер бетонды орналасқан жерлерге орнатылып, форттың ішінде және айналасында жартылай шеңберге орналастырылды. Соғыс кезіндегі әуе шабуылынан форттың қабырғалары, казармалары және шіркеуі көп зақым көрді. 1964 жылы форт соңымен тоқтатылды.
Жақында болған тарих
Форт-Маноэль қолданыстан шығарылғаннан кейін тасталып, құлдырап кетті. Оның бір бөлігінде қиратушылық оқиғалар да болды. 1970 жылы Корольдік Мальта Яхт Клубы форттың бір бөлігін клуб үйі ретінде иеленді, және яхт клубы 2008 жылы Та' Ксиксте жаңа ғимарат алғанға дейін сонда орналасты. 2001 жылдың тамызында MIDI plc компаниясы фортты қалпына келтіру жұмыстарын бастады. Жобаның бірінші кезеңі, оның ішінде алаңды (piazza) қалпына келтіру және қираған шіркеуді қайта жаңарту 2009 жылы аяқталды. Екінші кезең, сыртқы бекіністер мен бастиондарды қалпына келтіруді қамтитын, 2012 жылы Мальтаның қоршаған ортаны қорғау және жоспарлау органы бекітті. Форт-Маноэльді және жақын орналасқан Тинь фортын қалпына келтіруге барлығы 30 миллион евро жұмсалды.
Орналасу
Маноэль форты шаршы пішінде салынған, әр бұрышында бесбұрышты бастион орналасқан, бұл оған жұлдызды форт пішінін береді. Төрт бастионның атауы – Сент-Елен, Сент-Антони, Сент-Джон және Нотр-Дам бастиондары. Сент-Елен және Сент-Антони бастиондары теңіз жағында, Валлеттаға қарай орналасқан. Бастапқыда оларда эшаугеттер мен оқ-дәрі қоймалары болған, бірақ 19-ғасырда екі бастиондағы эшаугеттер бұзылып, Сент-Антони бастионындағы қойма үш QF 12 фунттық зеңбірек орнату үшін қиратылды. Сент-Елен бастионындағы қойма әлі де сақталған. Осы екі бастионды байланыстыратын қабырғада Couvre Porte деп аталатын лунеткамен қорғалған басты қақпа орналасқан. Сент-Джон және Нотр-Дам бастиондары форттың құрлық жағында орналасқан. Әр бастионды төменгі кавалер қорғайды. Екі бастион арасындағы қабырғаны көбінесе тастан қашалған бесбұрышты равелин қосымша қорғайды. Форт ішінде Пьяцца орналасқан, онда қайта салынған Падуандық Әулие Антоний шіркеуі, бірнеше казарма блогы, қару-жарақ қоймасы және басқа да ғимараттар бар. Бір кезде алаңда Пьетро Паоло Тройси салған Ұлы Мастер Вильхенаның қола мүсіні тұрды, бірақ ол 19-ғасырда алынып Валлеттаға көшірілді. Кейіннен ол тағы бір рет көшіріліп, қазір Флорианада орналасқан.
Жігіттер туралы әңгіме
Қалдықтың, әрине, Қасиетті Иоанн орденінің қару-жарағы мен регалиясын киген және Ұлы магистр де Вильхеннаға ұқсайтын Қара рыцарь қоршап жүреді деп айтылады. 1940 жылдары, рыцарь Екінші дүниежүзілік соғыста бомбаланған Падуалық Антоний шіркеуінің қираған жерлерінің жанында көріне бастады. Бұл көріністі форттағы мальтийлік және ағылшын ерлері көргенін айтады. Шіркеудің қираған үйінділерін тазалау жұмыстары басталғанда, жұмысшылар рыцарь олардың жұмысын қадағалап отырғанын хабарлады. Шіркеудің төменгі крипті ашқанда, ол тоналып, онда жерленген рыцарьлардың сүйектері шашырап жатқаны анықталды. Крипт қайта жарақталғаннан және сүйектер қайта жерленгеннен кейін Қара рыцарь көрінуін тоқтатты. 1980 жылы крипт қайтадан тоналды, содан кейін Қара рыцарь қайтадан көріне бастады.
Танымал мәдениетте
Форт-Маноэль 2007 жылы Чарльз Зарбтың "Il Misteru tal Forti Manoel" ("Форт-Маноэль құпиясы") атты көркем әдебиет кітабында көрсетілген. 2011 жылы "Тақтар ойыны" телесериалының тоғызыншы бөлімі "Бейлордың" шешімді көрінісінің түсірілу орны ретінде форт пайдаланылды. Форт "The Amazing Race 25" жарысының сегізінші кезеңіндегі Pit Stop-тың орны болды. Сондай-ақ, форт 2016 жылғы "Risen" және "Assassin's Creed" фильмдерінің түсірілімінде қолданылды. "13 сағат: Бенгазидің құпия сарбаздары" (2016) фильмінде де фортты көруге болады. Аралдың шіркеуден Ласкариске берілуі және алғашқы құрылыстар. Мануэл және де Рохан дәуірі.