Кіріспе

Қылмыстық залал – жалпы құқық бойынша жарамсыз деп танылатын, нақты залал өтеуінен асып түсетін белгіленген залал өтеуі. Белгіленген залал өтеуі шарт бұзылған жағдайда бір тарапқа тиесілі күтілетін шығынның алдын ала келісілген мөлшерін белгілейді, ал қылмыстық залал бұзушы тарапты шарт бұзудан туындаған нақты шығыннан асып түсетін жазаға тартуға бағытталған. Көптеген шарттар, қылмыстық деп танылған ("жазалық шарттар") белгіленген залал өтеуі ретінде жазылған, бірақ соттар оларды артық деп танып, жарамсыз деп шешеді. Қылмыстық залалға сот тәсілі тұжырымдық тұрғыдан маңызды, себебі ол шарттық құқықтағы сот патернализмінің сирек кездесетін мысалдарының бірі. Егер екі тарап шын ниетпен және қысымсыз қылмыстық ережелерді қамтитын шартқа келіскім десе, олар мұны істей алмайды. АҚШ-та 1947 жылғы сот ісі (Priebe & Sons, Inc. v. United States), 1942 жылы Ресейге көмек ретінде берілуге тиіс құрғақ жұмыртқаны Федералдық артық тауарлар корпорациясына жеткізуге қатысты, келісімшартта өнімді кешіктіріп тексеру және сертификаттау үшін белгіленген залал өтеуінің орындалмаған жазалық шарт құралатынын анықтады. 2015 жылы Cavendish Square Holding BV v Talal El Makdessi ісінде Ұлыбританияның Жоғарғы соты жазалау ережелеріне (қылмыстық залалдан өзгеше) қарсы ағылшын құқығын кең ауқымда қарастырды.

Басқа зиян түрлерінен айырмашылығы

Қылмыстық айыппұлдар, талапкерге зиян келтірген іс-әрекеттер үшін белгілі бір азаматтық талаптарда төленетін жазалаушылық айыппұлдардан өзгеше. Қылмыстық айыппұлдар сондай-ақ, бәсекелестік және оған байланысты заңдардың бұзылуы үшін заңмен белгіленген үш еселенген айыппұлдардан да ерекшеленеді.