Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голландияда туған орыс адмиралы (1773–1850)
Dutch born Russian admiral (1773–1850)
Лодевик Сигизмунд Винсент Густаф Райхсграф ван Хайден (Лудвиг Сигизмунд Винцент Густав Райхсграф ван Хайден; Логгин (Логин) Петрович Гейден; 6 қыркүйек 1773 – 17 қазан 1850) – Батавиялық Республикадан жер аударылған және Ресей теңіз флотында қызмет еткен голландиялық теңіз офицері және оранжист. Ол ақырында орыс адмиралы болды және 1827 жылғы Наварино шайқасында Ресей империясының теңіз флотының эскадрильясына қолбасшылық етті. Федор Логгинович ван Хайденнің әкесі.
Lodewijk Sigismund Vincent Gustaaf Reichsgraf van Heiden (Ludwig Sigismund Vinzent Gustav Reichsgraf van Heyden; Логгин (Логин) Петрович Гейден; 6 September 1773 – 17 October 1850) was a Dutch naval officer and Orangist who went into exile from the Batavian Republic and served in the Russian Navy. He ultimately became a Russian admiral and commanded a squadron of the Imperial Russian Navy in the Battle of Navarino (1827). He was the father of Fyodor Logginovich van Heiden.
Жеке өмір
Нидерландының солтүстік-шығысындағы Зюйдларен қаласында туған Ван Хайден, Рейнштейн мен Лаарвудтың лорды, Дренте аймағының дросты, Зигмунд Питер Александр Рейхсграф ван Хайден мен Мари Фредерика Фрейин ван Ридтің екінші ұлы болды. Ол – құрлықта орналасқан Дренте провинциясынан шыққан жалғыз голланд теңіз батыры. Ван Хайден, Данияда туған, бірақ Ресей қызметінде болған теңіз офицері капитан Йоханнес Акелейдің қызы Анн Мари Акелейге үйленді. Олардың төрт баласы болды, соның ішінде ұлдары Фридрих Мориц және Людвиг Генрих Зигмунд ван Хайден, болашақ Финляндия Ұлы Герцогтігінің генерал-губернаторы.
Born in Zuidlaren, in the northeast of the Netherlands, Van Heiden was the second son of Sigismund Pieter Alexander Reichsgraf van Heiden, Lord of Reinestein and Laarwoud, Drost of Drenthe, and Marie Frederique Freiin van Reede. He is the only Dutch naval hero to have come from the landlocked province of Drenthe. Van Heiden married Anne Marie Akeleye, daughter of Captain Johannes Akeleye, a Danish born sea officer in Russian service. They had four children, including their sons Friedrich Moritz and Ludwig Heinrich Sigismund van Heiden, the future Governor General of the Grand Duchy of Finland.
Теңіздегі алғашқы мансабы
Лодевик ван Хайден тоғыз жасында Голландия әскери-теңіз флотына қосылды және он алты жасында теңізде лейтенант болды. Алты жылдық қызметі барысында ол Голландияның теңіз арқылы байланысқан аумақтарына бірнеше сапар жасады. Ол адал оранжист болып қалды және Штатхолдер Вильгельм V-тің Схевенгеннен Англияға қашуына бірге ілесіп жүрді. Нидерландыға оралғаннан кейін тұтқындалып, Гаагадағы жаман атпен белгілі Гевангенпорт түрмесіне қамалды. Бірнеше рет қатаң сұраққа алынғанына қарамастан, ол Уильямның жолы туралы ешқандай мәлімет беруден әрқашан бас тартты. Екі айдан кейін француз генералы Пишегрюдің бастамасымен босатылды. Содан кейін ол қызметтен кетіп, Зюйдларенге оралды. 1795 жылы Ван Хайден, немесе Гейден, Ресейде танылғандай, Ресей императорына өзінің қызметін ұсынды. Ол жиырма екі жасында теңізде капитан-лейтенант болып тағайындалды және тез арада шендік сатыдан өсті. 1803 жылға дейін Қара теңізде қызмет етті; осы кезеңде ол 2-ші сыныпты теңіз капитаны болды. Ван Хайден үйленгеннен кейін Ресейдің Балтық провинцияларының бірі болған Эстонияға қоныстанды. 1808 жылы Ван Хайден 1-ші сыныпты капитан болып жоғарылатылды және 1807 жылғы Тильзит келісімінен кейін Ресейдің Наполеонмен одақтасуынан кейін Швецияға қарсы 1808-09 жылдары болған соғыста Виборгтағы орыс флотилиясына қолбасшы болып тағайындалды. Лейтенант-командир Петр Додтпен бірге Сандострём шайқасында шведтік галереялық флотын жеңді. Швед флотилиясы Аланд аралдарына шегінді, ал швед және британдық ашық теңіз флоттары Балтық теңізін бақылауын жалғастырды. Кейін ван Хайден Финляндияның Ұлы Герцогтігінде эскадрилья командирі болды. Данцигтің қоршауынан кейін (1813) Ван Хайден коммодор болып тағайындалды. Осы кезеңде бірнеше рет ордендермен марапатталды, бұл оның ресейлік қатарда қалуы үшін де жасалған болуы мүмкін.
Lodewijk van Heiden joined the Dutch Navy at the age of nine, and was promoted to Lieutenant at sea at sixteen. He made several journeys to the Dutch overseas territories during his six years in active duty. He remained a faithful Orangeist and accompanied Stadtholder William V on his flight from Scheveningen to England. Upon his return to the Netherlands, he was captured and locked up in the ill reputed Gevangenpoort prison in The Hague. Despite being questioned harshly several times he always refused to give any details on William's passage. He was set free after two months on the initiative of the French general Pichegru. He then resigned his commission and returned to Zuidlaren. In 1795, Van Heiden, or Geiden, as he became known in Russia, offered his services to the Russian Emperor. He was appointed Captain Lieutenant at sea at only twenty two and quickly rose through the ranks. He operated in the Black Sea until 1803; during that period, he was promoted to Captain at Sea 2nd class. After marrying van Heiden settled in Estonia, then one of the Russian Baltic provinces. In 1808, Van Heiden was promoted to Captain 1st class and was awarded command of the Russian flotilla in Viborg in the 1808 09 war against Sweden following Russia's alliance with Napoleon after the treaty at Tilsit in 1807. He defeated a Swedish galley fleet in the Battle of Sandöström together with Lieutenant Commander Pyotr Dodt. The Swedish flotilla retreated to Åland whereas the Swedish and British high sea fleets continued to control the Baltic Sea. Afterwards, van Heiden was made Squadron commander in the Grand Duchy of Finland. After the siege of Danzig (1813), Van Heiden was promoted to Commodore. He was decorated several times during this period, apparently partly in order to keep him in the Russian ranks.
Жерорта теңізіндегі қолбасшы
1826 жылы Ван Хейденге Жерорта теңізіндегі Ресей флотының басқаруы тапсырылды (Михаил Лазарев оның орынбасары болды). 1827 жылғы 27 қазанда ол Грек тәуелсіздік соғысы кезінде түріктерге қарсы Наварино шайқасында Ресей эскадрильясының қолбасшысы болды – бұл соғыстың ең маңызды теңіз шайқастарының бірі. Шайқас түрік-египет флотының жеңілісімен және Наварино бекінісіндегі қауіпті артиллерияның жойылғандығымен аяқталды. Ван Хейден тұрған палубаға ядро тиіп, ол өлімнен мүжілді. Жеңіс оған вице-адмирал шындығын берді және бірнеше марапаттармен марапатталды. Оның халықаралық беделі артып, гректер оны түріктерден азат етуші деп есептеді. Афинада Виктория алаңына дейінгі бір көше Ван Хейденнің есімімен аталады. Сондай-ақ, оның ескерткіші бар, ал 1927 жылы оның суреті грек пошта маркасында бейнеленді.
In 1826, Van Heiden was given command of the Russian fleet in the Mediterranean (with Mikhail Lazarev as deputy). On 27 October 1827, he was the commander of the Russian squadron in the Battle of Navarino against the Turks during the Greek War of Independence one of the most important sea battles of that war. It ended with the defeat of the Turko Egyptian fleet and the destruction of the feared artillery at the fortress of Navarino. Van Heiden narrowly escaped death when the quarterdeck where he was standing was shattered by a cannonball. The victory meant promotion to Vice Admiral and several more decorations. His international prestige grew: the Greeks considered him their redeemer from the Turks. In Athens one of the roads to Victoria Square is named after van Heiden. There is also a statue, and in 1927 his portrait was on a Greek stamp.
Кронштадт губернаторы
Даңқының шарықтаған шағында, барлық елде және барлық адамдар тарапынан құрметке ие болған, көптеген еуропалық медальдармен марапатталған ол патшаның шақыруымен Кронштадт (Фин шығанағындағы Котлин аралында, Эстония мен Санкт-Петербург арасында) және Ревал (қазіргі Эстонияның астанасы Таллин, сол кезде Эстония губернаторлығының астанасы) қалаларының әскери губернаторы болды. Халық оны жақсы көріп, гректер сияқты "баба" (әке) деп атады.
At the height of his fame, respected everywhere and by everyone, decorated with numerous European medals, he was summoned by the Tsar to become military governor of Kronstadt (on Kotlin Island in the Gulf of Finland between Estonia and Saint Petersburg) and Reval (Tallinn, now capital of Estonia, then capital of the Governorate of Estonia). The population loved him and, as the Greeks did, called him baba (Father).
Нидерландыға оралу
1832 жылы Ван Хайден Нидерландыға соңғы рет оралды. Ол монарх, король Вильгельм I-нің құшағына алды, ол оған бірнеше маңызды қалаларды, сондай-ақ туған қаласы Зюйдларенге бару үшін броньдалған бу кемесін берді. Оны құрмет сақшылары қала әкімдігіне сүйемелдеді, ал Лаарвудта үлкен банкет өткізілді. Ол біраз уақыт мұражайда тұрды, бірақ қайтадан бейімделе алмады және өзіне-өзі жұмылды. Ол тек Зюйладермэр көлінде жүзу үшін ғана жұртқа көрінді. Ол Жаңа дүниеге аттанды, бірақ көңілі толмады және ақырында Эстонияға қайтып келді. Таллинде ісігіп ауырып, 1850 жылы 77 жасында қайтыс болды. Ван Хайденнің Зюйдларенда жерлену тілегіне қарамастан, ол Таллиннің қазір бұзылған Копли зиратына жерленді.
In 1832, Van Heiden returned to the Netherlands for the last time. He was welcomed by the monarch, King William I, who lent him an armoured steamship to visit several important cities, as well as his home town, Zuidlaren. Guards of honour accompanied him to the town hall and a large banquet was held at Laarwoud. He stayed at the estate for some time, but couldn't reacclimatise and shrank into himself. He only appeared in public to sail the Zuidlaardermeer lake. He left for the New World, but was disappointed and eventually returned to Estonia. Back in Tallinn he fell ill from oedema and died there in 1850 at the age of 77. Contrary to his wish to be buried in Zuidlaren, Van Heiden was buried at the now destroyed Kopli cemetery in Tallinn.