Копан билеушісі Уашаклахуун Убаʼах Каʼвииль тарихы
Uaxaclajuun Ubʼaah Kʼawiil
Уаксаклахуун Убаʼах Каʼвииль – Копан қаласын билеген маңызды Майя әміршісі (695-738 жж.). Өмірі, билігі және Smoke Imix-тің құрметіне салынған құрылыстар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Uaxaclajuun Ubʼaah Kʼawiil (сонымен қатар "Он сегіз қоян" немесе "Waxaklajuun Ubʼaah Kʼawiil" деп те аталады) – қазіргі Гондурас аумағындағы Копан қаласымен байланысты болған қуатты Майя мемлекетінің 13-ші ajaw немесе билеушісі (оның классикалық Майя атауы, мүмкін, Oxwitik болған). Ол 695 жылдың 2 қаңтарынан 738 жылдың 3 мамырына дейін билік етті.
Uaxaclajuun Ubʼaah Kʼawiil (also known as "Eighteen Rabbit" or "Waxaklajuun Ub'aah K'awiil"), was the 13th ajaw or ruler of the powerful Maya polity associated with the site of Copán in modern Honduras (its Classic Maya name was probably Oxwitik). He ruled from January 2, 695, to May 3, 738.
Тарих
Уаксаклаюн Убаа Кавиль 695 жылы негізін қалаушы Смоук Имикстің 12-ші билеушісі қайтыс болғаннан кейін Копан тағына көтерілді. Ол билік етуін Смоук Имикстің мәйітін жерлеу үшін Эсмеральда құрылысын салумен бастады. Бұл рәсім арқылы 250 жыл бұрын Кʼинич Якс Кʼукʼ Моның ұлы, атақты 2-ші билеуші салған Папагайоның жанындағы ежелгі ғибадатхана тоқтатылды. Кейіннен ол Эсмеральда құрылысының шығыс жағында алғашқы иероглифтік баспалдақты тұрғызды. Баспалдақтағы жазу Смоук Имикс қайтыс болғаннан кейін 15 жыл өткен соң оның салынуын еске алады.
Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil ascended to the throne of Copan upon the death of the 12th ruler in the line of the founder, Smoke Imix, in 695. He began his reign with the construction of the Esmeralda Structure in order to entomb the remains of Smoke Imix. This ritually terminated the adjacent ancient temple of Papagayo constructed 250 years earlier by the celebrated Ruler 2, son of Kʼinich Yax Kʼukʼ Moʼ. He later constructed the original hieroglyphic stairway on the east side of the Esmeralda Structure. A passage on the stairway commemorates its construction 15 years after the death of Smoke Imix.
Сәулет
Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil-дің сәулет өнеріндегі соңғы жетістігі Ballcourt A III болды. Бұл аймақтағы ең әсерлі мезоамерикалық доп алаңдарының бірі, одан тек Чичен-Ица ғана басым. Ол ойыншылар қолданған еңіс жақтауларымен және алты ара белгісімен ерекшеленеді, олардың мақсаты толыққанды анықталмаған. Доп алаңымен байланысты көптеген тас аралардың құйрықтарында қараңғылықты білдіретін "акбал" белгісі бейнеленген. Ара көбінесе күннің символы болып табылады, сондықтан бұл "акбал" аралары жер астындағы күннің символы болуы мүмкін. Бұл жағдай ойыншыларды жарық пен қараңғылық арасындағы шайқастағы символдық күрескерлерге айналдыруы мүмкін. Әрбір стела Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil-ді ритуалдық позада, екі басты жәндік арқалықты кеудесіне қысып тұрған күйде бейнелейді. А стеласының мәтіні Копанның Калакмул, Паленке және Тикальмен бірге Майя әлемінің төрт ірі мемлекетінің бірі екенін жариялайды.
The final architectural achievement of Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil was Ballcourt A III. It is one of the most imposing Mesoamerican ballcourts in the region, surpassed only by that of Chichen Itza. It is remarkable for the sloping benches used by players of the game, and by six macaw markers, the function of which is not completely resolved. Many of the stone macaws associated with the ballcourt wear the sign for darkness, akbal, on their tails. The macaw is typically symbolic of the sun, so these akbal macaws may be symbolic of sun in the Underworld. This could make the players symbolic combatants in the battle between light and dark. Each stela depicts Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil in ritual pose, with a two headed centipede bar clasped to his chest. The text of Stela A proclaims that Copan ranked with three other kingdoms, Calakmul, Palenque, and Tikal, as the four great polities of the Maya World.
Бас кесу
Уаксаклаюн Убаа Кавиль 738 жылдың 3 мамырында Киригуаның кішігірім мемлекетінің билеушісі Как Тилиу Чан Йопааттың қолына түсіп, басы кесілді. Киригуа, 426 жылы Кʼиних Якс Кʼукʼ Моʼдың қарауындағы адам құрған Копанның вассалы еді. Копанға қарағанда он еседей кішкентай болса да, ол Мотагуа өзені арқылы өтетін сауда жолында маңызды орынға ие болды. Өкім сүргеніне шамамен 35 жыл өткен соң, Уаксаклаюн Убаа Кавиль Копан билігіне бағынышты Как Тилиу Чан Йопааттың таққа отыру рәсімін қадағалады. 734 жылы Киригуадағы М алтарында Как Тилиу Чан Йопаат өзіне кʼухул ажау атағын беріп, Киригуаның Копаннан тәуелсіздігін жариялады. 738 жылы, Киригуа ескерткіштерінде ерекше аталып көрсетілген күні, Как Тилиу Чан Йопаат Уаксаклаюн Убаа Кавильді тұтқынға алып, басын шапты. Бұл оқиға Киригуа ескерткіштерінде "бас кесу оқиғасы" ретінде тіркелген, ол Уаксаклаюн Убаа Кавильдің басын кесуге қатысты. Копандағы жалғыз дерек – Иероглифтік баспалдақта, онда Уаксаклаюн Убаа Кавильдің "кремень мен қалқанмен" өлтірілгені жазылған. 730 жылдары Копан маңында немесе оның айналасында ірі шайқас болғанын көрсететін ешқандай дәлел жоқ, бұл Уаксаклаюн Убаа Кавильдің шетелде тұтқындалғанын білдіреді.
Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil was captured and beheaded by Kʼakʼ Tiliw Chan Yopaat, ruler of the small polity of Quirigua, on May 3, 738. Quirigua was a vassal of Copan, founded by a subordinate of Kʼinich Yax Kʼukʼ Moʼ in 426. Though only about one tenth the size of Copan, it was an important location controlling the Motagua River trade route. About 35 years into his reign, Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil presided over the accession of Kʼak Tiliw Chan Yopaat, who was to be subject to Copan's authority. In 734 on Altar M at Quirigua, Kʼak Tiliw Chan Yopaat gives himself the title kʼuhul ajaw, thus declaring Quirigua's independence from Copan. In 738, a date given conspicuous prominence in Quirigua's monuments, Kʼakʼ Tiliw Chan Yopaat captured and beheaded Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil. This event is recorded on Quirigua's monuments as an 'ax event', referring to the beheading of Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil. The only reference at Copan is on the Hieroglyphic Stairway, recording the death of Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil by 'flint and shield'. There is no evidence of a large scale battle at or around Copan during the 730's, suggesting that Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil was captured abroad.
Саяси әсері
Копанның оннан бір бөлігі ғана құрайтын мемлекет, жалғыз күшімен ғасырлар бойғы аймақтық үстемдікті құлатуы екіталай. Киригуадағы I стеласында 736 жылы, Уаксаклахуун Убаах Кавиилдің жеңіліске ұшырағаннан екі жыл бұрын және Киригуаның тәуелсіздігін жариялаған жазудан екі жыл кейін, Кʼакʼ Тилиу Чан Йопат Калакмул мемлекетінен келген делегацияны, оның ішінде оның билеушісі Умау Кʼауилді қабылдады. Бұл Калакмулдың Копанды жеңуге қатысқандығын, тіпті Копан сияқты мемлекетті басып алуға қажетті әскерді ұсынған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Калакмулдың ықтимал себептері маңызды сауда жолдарына бақылау орнату, бірақ одан да маңыздысы, Копанның ең жақын одақтасы Тикальға қарсы күш көрсету болуы мүмкін.
It is unlikely that a polity only one tenth the size of Copan could overthrow centuries of regional hegemony by acting alone. Stela I at Quirigua states that in 736, two years before Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil's defeat and two years after the inscription declaring Quirigua's independence, Kʼakʼ Tiliw Chan Yopaat hosted a delegation from the polity of Calakmul, including its ruler Wamaw Kʼawiil. This suggests that Calakmul played a role in Copan's defeat, possibly even providing the armed forces necessary to overpower a polity the size of Copan. Calakmul's possible motives include control of important trade routes, but more importantly striking a blow against its rival polity Tikal, Copan's greatest ally.
Салдары
Уаксакладжун Убаа Кавильдің қазасы зор әсер етті. Бұрын-соңды болмаған архитектуралық және мүсіндік жетістіктер дәуірінен кейін, Копан жеңілгеннен соң 18 жыл бойы ешқандай жаңа құрылыстар мен ескерткіштер салынбады. Кʼакʼ Джоплаж Чан Кʼауил Уаксакладжун Убаа Кавильден кейін Копанның билеушісі болды, бірақ оның билігі Кʼак Тилиу Чан Йопааттың қарауында болды деуге болады. Киригуадағы жазбалар Кʼак Тилиу Чан Йопаатты негізін қалаушының 14-ші билеушісі деп атайды, бұл оның Уаксакладжун Убаа Кавильдің мұрагері екенін көрсетеді. Кемінде, Киригуа сауда жолдарының үзілуі экономикалық және саяси тұрғыдан маңызды соққы болар еді.
The effects of Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil's death were profound. After an era of unprecedented architectural and sculptural achievement, no new structures or monuments were erected for 18 years after Copan's defeat. Kʼakʼ Joplaj Chan Kʼawiil succeeded Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil as ruler of Copan, but his was likely under Kʼak Tiliw Chan Yopaat's jurisdiction. Inscriptions at Quirigua name Kʼak Tiliw Chan Yopaat as the 14th ruler in the line of the founder, a possible reference to him as successor of Uaxaclajuun Ubʼaah Kawiil. At the very least, the loss of the Quirigua trade routes would have meant a substantial economic and political setback.