Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Археологиялық мәдениет
Archaeological culture
Шұқырлы ыдыс мәдениеті (б.з.д. 3500–б.з.д. 2300) – Оңтүстік Скандинавиядағы аңшы-жинаушы мәдениеті, негізінен Свеланд, Гёталанд, Аланд, Солтүстік-Шығыс Дания және Оңтүстік Норвегия жағалауларында орналасқан. Мезолиттік экономикасына қарамастан, ол конвенция бойынша неолиттік дәуірге жатқызылады, себебі бұл кезең Скандинавияға егіншілік келген уақытқа сәйкес келеді. Шұқырлы ыдыс мәдениетінің халқы негізінен теңізден аң аулаумен шұғылданған және Скандинавияның ішкі аймақтарындағы егіншіл қауымдастықтарымен, сондай-ақ Балтық теңізінің басқа аңшы-жинаушыларымен қарқынды сауда-саттық жүргізген. Шұқырлы ыдыс мәдениетінің адамдары генетикалық тұрғыдан біртекті және ерекше топ болды, олар ерте Скандинавиялық аңшы-жинаушылардың (SHG) ұрпақтары еді. Бұл мәдениет б.з.д. 3500 шамасында Швецияның шығыс-орталық бөлігінде пайда болды және біртіндеп Оңтүстік Скандинавияның жағалау аймақтарындағы Құмыра тәрізді мәдениетті ығыстырды. Кейіннен ол бірнеше ғасыр бойы Құмыра тәрізді мәдениетпен қатар өмір сүрді. Б.з.д. 2800 жылдан бастап Шұқырлы ыдыс мәдениеті Оңтүстік Скандинавиядағы Құмыра тәрізді мәдениеттің мұрагері болған Шабуыл балтасы мәдениетімен бірге өмір сүрді. Б.з.д. 2300 жылға қарай Шұқырлы ыдыс мәдениеті Шабуыл балтасы мәдениетіне сіңіріліп кетті. Келесі Скандинавиялық қола дәуірі Шұқырлы ыдыс мәдениеті мен Шабуыл балтасы мәдениеті элементтерінің қосылуын көрсетеді. Қазіргі скандинавиялықтар, саамдардан айырмашылығы, Шұқырлы ыдыс халқынан генетикалық байланысқа ие.
The Pitted Ware culture ( 3500 BC– 2300 BC) was a hunter gatherer culture in southern Scandinavia, mainly along the coasts of Svealand, Götaland, Åland, north eastern Denmark and southern Norway. Despite its Mesolithic economy, it is by convention classed as Neolithic, since it falls within the period in which farming reached Scandinavia. The Pitted Ware people were largely maritime hunters, and were engaged in lively trade with both the agricultural communities of the Scandinavian interior and other hunter gatherers of the Baltic Sea. The people of the Pitted Ware culture were a genetically homogeneous and distinct population descended from earlier Scandinavian Hunter Gatherers (SHGs). The culture emerged in east central Sweden around 3,500 BC, gradually replacing the Funnelbeaker culture throughout the coastal areas of southern Scandinavia. It subsequently co existed with the Funnelbeaker culture for several centuries. From about 2,800 BC, the Pitted Ware culture co existed with the Battle Axe culture, which was the successor of the Funnelbeaker culture in southern Scandinavia. By 2,300 BC, the Pitted Ware culture had been absorbed by the Battle Axe culture. The subsequent Nordic Bronze Age represents a fusion of elements from the Pitted Ware culture and the Battle Axe culture. Modern Scandinavians, unlike the Sami, display partial genetic origins from the Pitted Ware people.
Тарих
Генетикалық зерттеулер Питт-Вер халықтарының, неолиттік көршілерінен өзгеше, ертерек скандинавиялық аңшы-жинаушылардың (SHG) ұрпақтары болғанын көрсетеді. Питт-Вер мәдениеті пайда болған кезде, осы аңшы-жинаушылар егіншілікпен айналысатын халықтардың солтүстігінде сақталған. Олардың керамикалық дәстүрлері Комб керамикалық мәдениетінің дәстүрлерімен байланысты. Осы себепті Питт-Вер мәдениеті көбінесе Комб керамикалық мәдениетімен біріктіріліп, Пит-Комб керамикалық мәдениетін құрайды. Питт-Вер мәдениеті шамамен б.з.д. 3500 жылы пайда болды. Оның ең ерте кездемелері Швецияның шығыс-орталық бөлігінде табылды, онда ол Фуннелбикер мәдениетін ығыстырған сияқты. Оның кейінгі кеңеюі Скандинавияның оңтүстік бөлігіндегі Фуннелбикер мәдениетінің қоныстарының жоғалуымен бірге жүрді. Ол Дания, Оңтүстік Швеция, Оңтүстік Норвегия және Балтық теңізінің әртүрлі аралдарында, мысалы, Оланд, Готланд және Аланд аралдарында орналасты. Финляндия мен Балтық теңізінің шығысындағы аңшы-жинаушылар қауымдастықтарымен тығыз байланыс болды. Бастапқы кезеңдерінде Питт-Вер мәдениеті Фуннелбикер мәдениетімен қатар өмір сүрген. Екі мәдениет тауар алмасса да, олардың халықтарының өзіндік ерекшеліктері болғандықтан, олар араласпаған. Питт-Вер мәдениетінің кеңею кезеңінде Фуннелбикерлер бірнеше қорғаныс қабырғаларын салған, бұл екі халық арасында қақтығыс болғанын көрсетеді. Питт-Вер мәдениетінің өкілдері арасында зорлық-зомбылықтың жоғары деңгейіне қатысты археологиялық деректер бар. 1000 жылдан астам уақыт бойы Питт-Вер мәдениеті өзгеріссіз қалды. Шамамен б.з.д. 2800 жылдан бастап, Питт-Вер мәдениеті біраз уақыт бойы соғыс балтасы мәдениетімен және Фуннелбикер мәдениетінің орнын басқан Бірыңғай қабір мәдениетімен бірге өмір сүрді. Екеуі де Сымды керамика мәдениетінің нұсқалары болды. Фуннелбикерлер сияқты, Сымды керамика да осы кезеңде қорғаныс қабырғаларын салған, бұл олар мен Питт-Вер арасындағы қақтығыстың белгісі болуы мүмкін. Соғыс балтасы мәдениетінің мәдени ықпалы Питт-Вер мәдениетінің қабірлерінде байқалатын болса да, олардың халықтары араласпаған. Шамамен б.з.д. 2300 жылы Питт-Вер мәдениеті соғыс балтасы мәдениетімен бірікті. Кейінгі скандинавиялық қола дәуірі Питт-Вер және соғыс балтасы мәдениеттерінің элементтерінің қосылуын көрсетеді.
Genetic studies suggest that the Pitted Ware peoples, unlike their Neolithic neighbors, were descended from earlier Scandinavian Hunter Gatherers (SHGs). At the time of the emergence of the Pitted Ware culture, these hunter gatherers persisted to the north of the agricultural Funnelbeaker culture. Their ceramic traditions are related to those of the Comb Ceramic culture. Because of this, Pitted Ware Culture is often combined with Comb Ceramic Culture to form Pit Comb Ware Culture. The Pitted Ware culture arose around 3,500 BC. Its earliest sites are found in east central Sweden, where it appears to have replaced the Funnelbeaker culture. Its subsequent expansion is accompanied by the disappearance of settlements of the Funnelbeaker culture throughout large parts of southern Scandinavia. It came to occupy the coasts of Denmark, southern Sweden, southern Norway and various islands of the Baltic Sea, such as Öland, Gotland, and Åland. There were lively contacts with hunter gatherer communities of Finland and the eastern Baltic. During its initial years, the Pitted Ware culture co existed with the Funnelbeaker culture. Although the two cultures exchanged goods with each other, its peoples appear to have had widely different identities, and they did not mix with each other to any notable extent. During the period of Pitted Ware expansion, the Funnelbeakers constructed a number of defensive palisades, which may mean that the two peoples were in conflict with each other. There is archaeological evidence of high levels of violence among the people of the Pitted Ware culture. Throughout its existence of more than 1,000 years, the Pitted Ware culture remained virtually unchanged. From around 2,800 BC, the Pitted Ware culture co existed for some time with the Battle Axe culture and the Single Grave culture, which succeeded the Funnelbeaker culture in southern Scandinavia. Both were variants of the Corded Ware culture. Like the Funnelbeakers, the Corded Ware constructed a series of defensive palisades during this period, which may be a sign of violent conflict between them and the Pitted Ware. Though cultural influences of the Battle Axe culture are detectable in Pitted Ware burials, its peoples do not appear to have mixed with each other. By ca. 2,300 BC, the Pitted Ware culture had merged with the Battle Axe culture. The subsequent Nordic Bronze Age represents a fusion of elements from the Pitted Ware culture and the Battle Axe culture.
Елді мекендер
Шұқырлы керамикалық қоныстар көбінесе жағалаулар бойында орналасқан. Олар көбінесе шатырларда тұрған.
Pitted Ware settlements were typically located along the coasts. They usually lived in huts.
Экономика
Питт кера мәдениетінің экономикасы балық аулау, аң аулау және өсімдіктер жинау негізінде қалыптасқан. Питт кера ескерткіштерінде бұғы, елік, бобр, иттік, порпоиза және шошқа сүйектері табылды. Кейбір Питт кера ескерткіштерінде көп мөлшерде табылған шошқа сүйектері үй шошқаларынан емес, жабайы шошқадан шыққан. Иттік аулау ерекше маңызға ие болды. Осы себепті Питт кера халқы "көреген иттік аулаушылар" немесе "Балтық теңізінің инуиттері" деп аталды. Маусымдық көші-қон көптеген аңшы-жинаушы қауымдастықтарындағыдай, өмірдің ерекшелігі болды. Швецияның шығысындағы Питт кера қауымдастықтары жылдың көп бөлігін жағалаудағы негізгі ауылдарында өткізген болуы мүмкін, шошқа мен түкке ие жануарларды аулау және ішкі аймақтардағы егіншіл қауымдастықтармен сауда жасау үшін маусымдық шабуылдар жасаған. Осы типтегі маусымдық байланыс Остергётландтың оңтүстік-батысындағы бірегей Альвастра үйіндісін түсіндіруге болады, ол керамика жағынан Питт кера мәдениетіне, ал құрал-жарақ жағынан Фуннелбикер мәдениетіне жатады. Питт кера халқы, көрінетін болса, мал өнімдерін Балтық теңізінің айналасындағы халықтармен сауда жасаған, мамандандырылған аңшылар болған.
The economy of the Pitted Ware culture was based on fishing, hunting and gathering of plants. Pitted Ware sites contain bones from elk, deer, beaver, seal, porpoise, and pig. Pig bones found in large quantities on some Pitted Ware sites emanate from wild boar rather than domestic pigs. The hunting of seal was particularly important. For this reason, the Pitted Ware people have been called "hard core sealers" or the "Inuit of the Baltic". Seasonal migration was a feature of life, as with many other hunter gatherer communities. Pitted Ware communities in Eastern Sweden probably spent most of the year at their main village on the coast, making seasonal forays inland to hunt for pigs and fur bearing animals and to engage in exchange with farming communities in the interior. This type of seasonal interaction may explain the unique Alvastra Pile Dwelling in south western Östergötland, which belongs to the Pitted Ware culture as far as the pottery is concerned, but to the Funnelbeaker culture in tools and weapons. The Pitted Ware peoples appear to have been specialized hunters who engaged in the trade of animal goods with peoples throughout the Baltic.
Құралдар
Питт керасының құралдарының тізімі аймақтан аймаққа өзгеріп отырды. Бұл әртүрлілік ішінара шикізаттың жергілікті көздерімен байланысты болды. Дегенмен, балық аулауға арналған ілгектер, гарпундар, торлар мен салмақтардың қолданылуы кеңінен таралған. Скандинавияның батыс жағалауында кремнийден жасалған мұңлы жебе ұштары көптеп табылады және олар теңіз жануарларын аулау үшін пайдаланылған болуы мүмкін.
The repertoire of Pitted Ware tools varied from region to region. In part this variety reflected regional sources of raw materials. However the use of fish hooks, harpoons, and nets and sinkers was fairly widespread. Tanged arrow heads made from blades of flintstone are abundant on Scandinavia's west coast, and were probably used in the hunting of marine mammals.
Керамика
Шұңқырлы керамика мәдениетінің ерекше бір белгісі – оның ескерткіштеріндегі қыш сынықтарының көп саны. Мәдениет өзінің әдеттегі әшекейлеуімен аталған: ыдыстың қабырғасына отқа қою алдында басылған көлденең шұңқырлар қатарлары. Кейбір ыдыстардың түбі тегіс болса, ал басқалары дөңгелек немесе үшкір түбімен келеді, бұл оларды топыраққа немесе ошаққа орналастыруды жеңілдетеді. Бұл керамиканың пішіні мен әшекейлеуі б.з. алдындағы VI және V мыңжылдықтарда пайда болған Финляндия мен Солтүстік-Шығыс Еуропаның басқа аймақтарындағы Тісті керамика мәдениетінің (Pit Comb Ware деп те аталады) ықпалын көрсетеді. Саз бен сүйектен кішкентай жануарлардың мүсіндері жасалған. Бұл да Тісті керамика мәдениетінің өнеріне ұқсас. Аланд аралдарындағы Йомала аралындағы Джеттбөледе көптеген қыш мүсіндер табылды, олардың арасында естік пен адамның белгілері біріктірілгендері де бар.
One notable feature of the Pitted Ware Culture is the sheer quantity of shards of pottery on its sites. The culture has been named after the typical ornamentation of its pottery: horizontal rows of pits pressed into the body of the pot before firing. Though some vessels are flat bottomed, others are round based or pointed based, which would facilitate stable positioning in the soil or on the hearth. In shape and decoration, these ceramics reflect influences from the Comb Ceramic culture (also known as Pit Comb Ware) of Finland and other parts of north eastern Europe, established in the sixth and fifth millennia BC. Small animal figurines were modelled from clay, as well as bone. These are also similar to the art of the Comb Ware culture. A large number of ceramic figurines have been found at Jettböle on the island of Jomala in Åland, including some which combine seal and human features.
Қабірлер
Питт-верлер өлгендерін зираттарға жерлейтін. Питт кера мәдениетіне жататын қазбалардың көп бөлігі Готландта табылды, онда бірнеше қабаттан тұратын көптеген жерлерде шамамен 180 қабір кездеседі. Мұндай жерлердің бірі – Вестербьерс. Питт кера халқы көбінесе жалпақ жерленген қабірлерге көмілген, бірақ кремация да кездеседі. Фуннелбикерлерден айырмашылығы, оларда мегалиттік қабірлер болған жоқ. Питт кера мәдениетіне жататын жерлеулер қызыл охрдың қолданылуы арқылы Фуннелбикер мәдениетінен ерекшеленеді. Қабірлерге қосылған заттардың ішінде керамика, доңыздың тістері, доңыздың жақ сүйектері, түлкі, иттің және теңіз итінің тістерінен жасалған әшекейлер, гарпундар, найзалар, сүйек, тас және кремень балқылар, сондай-ақ басқа да заттар кіреді. Тақтадан жасалған артефакттар мен соғыс балқылары Питт-вер халқының Солтүстік Еуропа мен Балтық теңізінің басқа да мәдениеттерімен кең байланыста болғанын көрсетеді. Әр жастағы және әр жыныстағы адамдар бір зиратқа жерленген. Әлеуметтік жағдай бойынша ешқандай айырмашылық байқалмайды. Олардың жерлеу үйлері мен қайта жерлеулері күрделі жерлеу рәсімдерінің куәсі болып табылады.
The Pitted Ware people buried their dead in cemeteries. Most excavated Pitted Ware burials are located at Gotland, where around 180 graves have been found at numerous sites with several layers. One such site is at Västerbjers. Pitted Ware people were typically buried in flat inhumation graves, although cremation does occur. Unlike the Funnelbeakers, they did not have megalithic graves. Pitted Ware burials are also distinguished from Funnelbeaker burials through their use of red ochre. Grave goods include ceramics, boar tusks, pig jaws, pendants of fox, dog and seal teeth, harpoons, spears, fishhooks of bone, stone and flint axes, and other artifacts. The presence of slate artifacts and battle axes attest wide ranging contacts between the Pitted Ware people and other cultures of Northern Europe and the Baltic. People of all ages and genders were buried in the same cemetery. There are no indications of difference in social status. Their mortuary houses and secondary burials are nevertheless evidence of complex burial customs.
Мәдениет
Питт кера халқының жаны бар дүниеге сенуге негіделген космографиясы, Комб керамикалық мәдениетінің халқына және Балтық аймағының басқа да мезолиттік аңшы-жинақшыларына ұқсас болды.
The Pitted Ware people had an animistic cosmography similar to that of the people of the Comb Ceramic culture and other Mesolothic hunter gatherers of the Baltic.
Физикалық антропология
Остеологиялық өлшеулер PWC-нің суық климатқа физиологиялық жағынан бейімделгенін көрсетті, басқа бірдей кезеңдегі топтармен салыстырғанда, мұрны тар, аяқтары қысқа және сүйек минералдық тығыздығы төмен болған.
Osteological measurements have shown that the PWC physiologically adapted to the cold climate, by having narrower noses, shorter legs, and a lower bone mineral density, as opposed to other contemporaneous groups.