Кіріспе

Көркемдік дәстүр

Ренессанс, Барокко және Рококо өнерінде кең таралған иллюзионисттік төбе суреті – бұл перспективалық ди сото әдістері, соның ішінде саф және квадраттағы перспектива, trompe l'œil және қысқарту сияқты кеңістіктік эффекттерді пайдаланып, көрерменнің басынан аспанға қарағанда екі өлшемді немесе жапсарлы төбе бетінде үш өлшемді кеңістік сезімін тудыру дәстүрі. Ол көбінесе ашық аспан иллюзиясын жасау үшін қолданылады, мысалы Андреа Мантеньяның «Камера дельи Спози» туындысындағы окулус немесе Андреа Поццоның Римдегі Сант-Игнацио шіркеуіндегі фрескаларындағы купол сияқты архитектуралық кеңістік иллюзиясын жасау үшін қолданылады. Иллюзионисттік төбе суреті – өнердегі иллюзионизмнің жалпы түріне жатады, ол шындықты нақты бейнелеуге бағытталған.

Төменде жоғарыда

Di sotto in sù (немесе sotto in su), итальян тілінде "төменнен қарағанда" немесе "төменнен жоғарыға қарай" деген мағынаны білдіреді, бұл итальяндық Ренессанс кескіндемесінде, әсіресе Андреа Мантеньяның Мантуядағы Camera degli Sposi және Мелоццо да Форлидің фрескаларында дамыған. Бұл техниканың итальяндық терминологиясы аталған суретшінің ықпалын көрсетеді және «prospettiva melozziana» («Мелоццоның перспективасы») деп аталады. Антонио да Корреджионың Парма соборындағы қолданысы да көзге түседі, ол барокко архитектурасының ұлылығын болжамдайды. Бұл әдіс көбінесе қысқартылған бейнелер мен архитектуралық жоғалу нүктесін пайдаланып, көрерменнің басынан аспанға қарай суреттелген, көбінесе фрескамен жабылған төбеде нақты кеңістік сезімін тудырады.

Даму

Итальяндық Ренессанс суретшілері перспективаны қолданудағы сенімділіктерін төбелердің жобаларына қатыстырып, архитектураны еріту және шексіз кеңістіктің иллюзиясын жасау үшін күмбездердің қисық беттеріне сызықтық перспективаны қолдану мәселелерін шешті. Италияда және басқа жерлерде боялған және өрнекті төбелер готикалық дәстүр саналды, бірақ ашық кеңістікті бейнелеу үшін алғашқы төбеді Андреа Мантенья жасады – ол Гонзаганың сарай суретшісі ретінде Мантуяға барған перспектива шебері. Оның шедевр туындысы – 1474 жылы герцог сарайындағы Camera degli Sposi-де аяқталған фрескалар сериясы. Осы туындыларында ол иллюзионистік перспектива өнерін жаңа биіктерге көтерді. Ол сарай өмірінің көріністерін иллюзионистік түрде қабырғаларға бейнеледі, ал төбе аспанға ашылған люк сияқты көрінді, онда сарай қызметкерлері, тауыс және балюстрадаға сүйенген путтілер төменнен күшті перспективада көрінді; di sotto in sù. Бұл итальян барокко өнерінің маңызды бөлігіне айналған иллюзионистік төбе суреттемесінің прототипі болды. Пармадағы Корреджио Сан-Джованни Евангелистадағы куполға арналған Христос пен елшілердің фрескаларында және Парма соборының күмбезіндегі Мәриямның көтерілуімен (1520–1524) одан да бір қадам алға жылжыды – бұл Корреджионың ең танымал жұмысы. Осы фрескаларында Корреджио бүкіл бетті фигуралардың жүзіп жүрген аспанның кең және шекарасыз кеңістігі ретінде бейнелейді. Архитектуралық интерьер мен оның суреттелген беттері арасындағы визуалды байланыстың арқасында Корреджионың бұлттары мен фигуралары көрермен тұрған архитектуралық кеңістікте орналасқандай көрінеді. Барокколық Римде фрескалы төбелердің ұзақ дәстүрі Аннибале Карраччи мен оның командасының жетекшілігімен Палаццо Фарнезедегі маңызды жобаларға серпіліс берді, бірақ фигуралық сюжеттер әлі де көптеген шеңберлі бөлімдерге (quadri riportati) орналастырылған, ал төменнен көрінетін сюжеттердің перспективасы үнемі ескерілмеді. 1625–1627 жылдары Корреджионың күмбезімен таныс пармалық Джованни Ланфранко Сант-Андреа делла-Валле шіркеуінің үлкен күмбезіне Виргиннің көтерілуін бейнеледі, бұл заманауи көрермендерді өзінің керемет иллюзионистік әсерлерімен таң қалдырды және жоғары барокконың алғашқы шедеврлерінің біріне айналды. Ланфранконың Римдегі (1613–1630) және Неапольдегі (1634–1646) еңбектері Италиядағы иллюзионизмнің дамуына үлкен үлес қосты. Пьетро да Кортона аталған Пьетро Берреттини Палаццо Барберинидің үлкен залының төбесіндегі (1633–1639) жұмыстарында иллюзионистік төбе фрескасын ерекше деңгейде дамытты. 1676–1679 жылдары Джованни Баттиста Голли, Бачиччо деп те аталған, Римдегі иезуиттердің бас штабы – Гесу шіркеуінің төбесіне Исаның атына құрмет көрсету бейнесін салды. 1691–1694 жылдары Андреа Поццо Римдегі Сант-Игнацио шіркеуінің кемесінде Киелі Игнатиус жұмаққа кіретінін театрлық және эмоционалды түрде бейнеледі.