Кіріспе

Ұлттық сот жүйесі

Сингапур Конституциясына сәйкес, Сингапурдың сот жүйесі Жоғарғы соттан – Апелляциялық сот пен Жоғары соттан, сондай-ақ төменгі соттардан, атап айтқанда Мемлекеттік соттар мен Отбасылық соттардан тұрады. Сингапур ортақ құқық жүйесін қолданады, онда жоғары соттардың шешімдері өз құзыратындағы бірдей немесе төменгі дәрежедегі соттар үшін міндетті үлгі болып табылады, бұл континенттік Еуропадағы азаматтық құқық жүйесінен өзгеше. Қазіргі қылмыстық кодекске дейін Сингапур Британ империясының колониясы болған кезде қабылданған Үндістан қылмыстық кодексі қолданылды.

Тарих

1969 жылы қазылар алқасымен сот жүргізу тоқтатылды, ал 1992 жылы Қылмыстық процессуалдық кодекске түзетулер енгізіліп, өлім жазасын көздейтін қылмыстарды қарау бір судьямен жүргізілуіне мүмкіндік берілді. Апелляциялық сот – 1994 жылғы сәуірде Лондондағы Ұлыбританияның сот кеңесіне (Judicial Committee of the Privy Council) шағымдану құқығы жойылғаннан кейін Сингапурдың соңғы апелляциялық инстанциясы болып табылады. Президент Кабинеттің ұсынымы бойынша кешірім беруге құқылы. 2006 жылы төменгі сатыдағы соттар мамандандырылған судьяларды тағайындау бойынша пилоттық жобаны іске қосты. Бұл судьялар заңгерлік және академиялық ортадан тағайындалды, жобаның мақсаты төменгі сатыдағы соттарға сарапшылық білімді тарту және тәжірибелі мамандар мен ғалымдарға сот тәжірибесін беру болды. Мамандандырылған судьялар схемасы одан әрі жалғастырылмады.

Жоғарғы Сот

Жоғарғы Сот Апелляциялық соттан және Жоғары соттан тұрады. Апелляциялық сот қылмыстық және азаматтық істер бойынша апелляциялық юрисдикцияны жүзеге асырады, ал Жоғары сот қылмыстық және азаматтық істер бойынша бастапқы және апелляциялық юрисдикцияны жүзеге асырады. Бас судья, апелляциялық судьялар, сот комиссарлары және Жоғары сот судьяларын Президент Премьер-министр ұсынған кандидаттардың ішіннен тағайындайды. Премьер-министр судьяларды ұсынар алдында Бас судьямен кеңесуге міндетті.

Мемлекеттік соттар

Мемлекеттік соттарға аудандық және әділеттік соттар кіреді — екеуі де азаматтық және қылмыстық істерді қарастырады, сондай-ақ коронерлердің соттары және шағын талаптар трибуналдары сияқты мамандандырылған соттар да кіреді. Олар жылына шамамен 350 000 іс тыңдайды.

Отбасылық сот

Отбасылық соттар 2017 жылы жастар және отбасылық мәселелерге қатысты істерді қарайтын Жоғарғы Сот пен Мемлекеттік соттардың құзыратын біріктіру үшін құрылды.

Жетекші орын

2008 жылдың қыркүйегінде Саяси және экономикалық тәуекелдер жөніндегі консультациялық компанияның (PERC) сауалнамасы Азиядағы ең жақсы сот жүйесіне Хонконг пен Сингапур ие екенін, ал Индонезия мен Вьетнамның ең нашар екенін көрсетті: Гонконгтың сот жүйесі шкала бойынша 1,45 балл алды (мұнда нөл – ең жақсы көрсеткіш, ал 10 – ең нашар); Сингапур 1,92 баллмен, одан кейін Жапония (3,50), Оңтүстік Корея (4,62), Тайвань (4,93), Филиппин (6,10), Малайзия (6,47), Үндістан (6,50), Таиланд (7,00), Қытай (7,25), Вьетнам (8,10) және Индонезия (8,26) орналасты. 2010 жылы Дүниежүзілік Әділеттік Жобасының Заң үстемдігі индексі Сингапурды жоғары кірісті елдер тобында азаматтық сотқа қол жеткізу тұрғысынан бірінші орынға қойды. 2021 жылы Заң үстемдігі индексі Сингапурды 139 елдің арасында 17-орынға бөлді.

Сот төрелігінің тәуелсіздігі

Сингапур коммерциялық құқықта әділдік пен бейтараптықпен танымал және Оңтүстік-Шығыс Азияда төрелік және сот ісін жүргізуге танымал құқықтық аймақ болып табылады. Канадалық Oakwell Engineering v. Enernorth Industries ісі осы бейтараптыққа күмән тудырып, Сингапур соттарының шешімдері Сингапурдан тыс жерде орындалуы мүмкін бе деген мәселені көтерді. Бірақ, Сингапурдағы сот, бизнес және атқарушы билік арасындағы байланыс туралы айтылған мәлімдемелер, соттың тәраптылығының нақты тәуекеліне нұсқауы мүмкін деген пікірлер Онтарио апелляциялық сотында және Канада Жоғарғы сотында қарастырылып, қабылданбады. 2004 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті Сингапур Президенті мен Ішкі істер министрінің іс жүзінде елеулі сот билігіне ие екенін мәлімдеді, бұл «саяси тұрғыдан маңызды істерде сот билігі биліктегі партияның көзқарасын көрсетеді» деген қабылдауға әкелді. Сонымен қатар, Сингапурдың «сот қызметкерлері, әсіресе Жоғарғы Сот, биліктегі партиямен және оның басшыларымен тығыз байланыста». Үкімет басшылары тарихи түрде саяси қарсыластары мен сыншыларына қарсы сот процестерін, әсіресе ар-намысқа тиетін шағымдарды пайдаланған, бұл саяси тұрғыдан сезімтал істерде сот билігі биліктегі партияның көзқарасын бейнелейтіні туралы түсінікке әкелді. Бұдан кейін Халықаралық соттың (ICJ) Сингапур сот жүйесі биліктегі Халықтық әрекет партиясына (PAP) бағынышты екені туралы есебі жарияланды, бұл ескертулерді Заң министрлігі жоққа шығарды, ал ICJ кейіннен оны қорғады. Литтлмордың 2002 жылы Чхи Сун Хуанды тағы бір ар-намысқа тиетін шағым бойынша қорғауға қатысуына рұқсат берілмеді, себебі ол бұрын сот жүйесі туралы айтқан сөздері сотқа деген құрметсіздік ретінде қарастырылды. Екінші жағынан, Transparency International 2006 жылғы Сингапур бойынша елдік зерттеу есебінде шындықтың «мемлекеттік қызметке тағайындаудағы жеқпарлық пен жақындық туралы айыптаулар мен күдіктерге» қарсы қорғаныс екенін атап өтті. «Осылайша, егер күдік тудыратын маңызды айыптама жасалса, осы шағымдарды тыңдау сотта айыпталушыға өзінің фактілерін ұсынуға мүмкіндік береді. Алайда, ешбір айыпталушы өз айыптамаларының шындығын дәлелдеген жоқ».