Кіріспе

Италиялық макарондық ақын Теофило Фоленго (8 қараша 1491 – 9 желтоқсан 1544), латын тілінде Мерлино Коккахо немесе Мерлинус Кокайус аттарымен жазған, итальяндық макарондық поэзияның маңызды өкілдерінің бірі болды.

Өмірбаян

Фоленго Италияның Мантуя қаласына жақын Сипадада, ақсүйек отбасында дүниеге келді. Ол бала кезінен-ақ ерекше ой-қиялымен және өлең жазудағы талантымен көзге түсті. Он алты жасында Брешия маңындағы Сант-Эвфемия монастырына кірді, және он сегіз айдан кейін бенедиктин орденінің мүшесі атанды. Бірнеше жыл бойы монах өмірі реттелген сияқты, және ол Виргилий стилінде жазылған көптеген латын өлеңдерін жазған. 1516 жылы Фоленго монастырь өмірін тастап, Гиролама Диеда есімді әдемі қызбен бірге бірнеше жыл ел аралап саяхаттады, көбінесе кедейлікке ұшырады, өйткені оның жазу талантынан басқа күнкөріс көзі болмады. Кейін өмірінде Фоленго шіркеуге оралуға шешім қабылдады. Төрт жыл тәубе еткеннен кейін, 1534 жылы ол орденге қайта қабылданды. 1538 жылы Мантуядан келген басқа монахтармен бірге Палермоға жақын Сицилияға жіберілді. Сицилиядағы соңғы жылдарын император Карл V-тің Сицилия вице-королі (1535–1546) Ферранте Гонзаганың қамқорлығында өткізді. Ол Сан-Мартино-дель-Скале (Монреал) аббаттығында болған. 1543 жылы Бассано маңындағы Кампезедегі Санта-Кроче монастырына зейнетке шығып, 1544 жылдың 9 желтоқсанында қайтыс болды.

Танымал шығармалары

Оның алғашқы еңбегі, латынша Мерлинус Кокайус деген псевдониммен жазылған, макарондық поэма «Бальдо» (1517) болды. Онда француз королінің ұрпағы және жас кезінде тәртіпсіздік жасаған қылмыскердің басынан өткен оқиғалар баяндалады. Бальдоның жолдарында оған түрлі серіктер қосылады: алып, кентавр, сиқыршы және оның ең жақсы досы – алаяқ Сингар. «Бальдо» латын тілін итальян диалектілерімен алты буынды өлеңмен үйлестіреді. Көп рет сынға ұшырағанына қарамастан, ол тез арада кең танымалдылыққа ие болды, бірнеше жылдың ішінде бірнеше рет қайта басылды және кейіннен Фоленго оны кеңейтті. Фоленгоның келесі туындысы – сегіз кантодан тұратын итальян поэмасы, рифмаланған октавалармен жазылған «Орландино». Ол 1526 жылы жарық көрді, ал аталым бетінде Лимерно Питокко (Мерлин сақалы) да Мантованың жаңа псевдонимдері көрсетілген. Сол жылы, босқындық өмірден шаршаған Фоленго діни қызметіне қайта оралды және көп ұзамай «Caos del tri per uno» атты туындысын жазды. Онда ол проза мен өлеңді, латын және итальян тілдерін, сондай-ақ макарондық стильді қолданып, әртүрлі есімдермен өмір сүрген өмірінің ауытқуларын жасырын түрде суреттейді. 1533 жыл шамасында ол рифмаланған октавалармен «L'Umanità del Figliuolo di Dio» атты Мәсіхтің өмірі туралы жазды. Содан кейін ол адамның жаратылуы, күнәға түсуі және құтқарылуы туралы тағы бір діни поэма жазды, сонымен қатар бірнеше трагедия да жазды. Фоленго «Atto della Pinta» атты сакральді көрініс те жазды, ол бірнеше рет сахналанды. Алайда, бұл туындылар ешқашан жарияланбаған.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Теофило Фоленго (автор), Энн Э. Муллани (аудармашы). Балдо, 1-том, 1-12 кітаптар (И Татти Ренессанс кітапханасы). Гарвард университетінің баспасы. Теофило Фоленго (автор), Энн Э. Муллани (аудармашы). Балдо, 2-том, 13-25 кітаптар (И Татти Ренессанс кітапханасы). Гарвард университетінің баспасы.