Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Нацистер мен нацистік әріптестерді іздейтін адам. Нацистерді іздеуші – Холокостқа қатысқан, күдікті бұрынғы нацистер немесе СС мүшелері және нацистік әріптестер туралы ақпаратты іздеп тауып, жинақтайтын адам. Аталған ақпарат әдетте соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар бойынша сот процесінде пайдаланылады. Белгілі нацистерді іздеушілердің қатарында Саймон Визенталь, Тувия Фридман, Серж Кларсфельд, Беате Кларсфельд, Иан Сейер, Ярон Сворэй, Эллиот Уэллс және Эфраим Зуров бар.
Individual who tracks down Nazis and Nazi collaborators
A Nazi hunter is an individual who tracks down and gathers information on alleged former Nazis, or SS members, and Nazi collaborators who were involved in the Holocaust, typically for use at trial on charges of war crimes and crimes against humanity. Prominent Nazi hunters include Simon Wiesenthal, Tuviah Friedman, Serge Klarsfeld, Beate Klarsfeld, Ian Sayer, Yaron Svoray, Elliot Welles, and Efraim Zuroff.
Тарих
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі суық соғыстың басталуымен Батыс одақтастары да, КСРО да бұрынғы нацистік ғалымдар мен оператившілерді "Кәдеге тіреу" және "Осоавиахим" операциялары сияқты бағдарламалар үшін іздестірді. Вернер фон Браун мен Рейнхард Гелен сияқты бұрынғы нацистерге құнды ақпарат немесе қызметтер үшін мемлекет қорғауы берілді. Ол кезде Гелен Германияның Федералды барлау қызметінің немесе Bundesnachrichtendienst (федералды барлау агенттігі) басшысы, Гелен Оргтың негізін қалаушы, "ОДЕССА-ның шынайы нұсқасы" желісі, ол нацистерді Еуропадан шығаруға көмектесті. Басқа нацистер соғыстан кейінгі Еуропадан Оңтүстік Америка сияқты жерлерге қашу үшін "тышқан жолдарымен" (ratlines) пайдаланды. Нацистерді аулаушылар қашқындарды өздері іздеді немесе Саймон Визенталь орталығы сияқты топтар құрды. Нацистерді аулаушылар қолданатын әдістерге ақпарат үшін сыйақы ұсыну, иммиграциялық және әскери деректерді қарау және азаматтық сот процестерін бастау жатады. Нацистердің аңшыларының кейбір елеулі нысаналары мыналарды қамтиды:
With the onset of the Cold War following World War II, both the Western Allies and the USSR sought out former Nazi scientists and operatives for programs such as Operation Paperclip and Operation Osoaviakhim. Cooperative former Nazis, such as Wernher von Braun and Reinhard Gehlen, were occasionally given state protection in return for valuable information or services. At the time, Gehlen had been chief of the German Federal Intelligence Service or Bundesnachrichtendienst (federal intelligence agency), founder of the Gehlen Org, "a true life version of ODESSA" network, which helped exfiltrate Nazis from Europe. Other Nazis used ratlines to escape post war Europe to places such as South America. In response, Nazi hunters sought out fugitives on their own or formed groups, such as the Simon Wiesenthal Center. Methods used by Nazi hunters include offering rewards for information, reviewing immigration and military records, and launching civil lawsuits. Some notable targets of Nazi hunters have included:
Алоис Бруннер, Эйхманның көмекшісі және Дранси тұтқынындағы лагерь командирі, "Ақырғы шешімді" жүзеге асырудың басты тұлғаларының бірі болды. Израильдің барлау қызметі Моссад оны Сирияда қуғынға түсті, бірақ 2001 жылға дейін Дамаскіде қайтыс болғанға дейін тұтқындаудан қашып шықты. Гербертс Кукурс, "Риганың қасабы", 1965 жылы Уругвайдың Монтевидео қаласында Моссад агенттерімен өлтірілді. Адольф Айхманды Визенталь іздеп тапқаннан кейін 1960 жылы Моссад Аргентинадан контрабандалық жолмен әкетіп, Израильде соттады, ол 1962 жылы өлім жазасына кесілді. Латвиялық нацистік әріптесі Болеславс Майковскисті Уэллс Нью-Йорк штатының Минеола қаласына қуып барды. Майковскис ақырында 1987 жылы Батыс Германияға көшіп барды, онда ол жасы бойынша сотқа қатысуға жарамсыз деп танылды. "Өлім періштесі" Йозеф Менгеледі Моссад, Визенталь және Кларсфельдтер Оңтүстік Американың әртүрлі елдерінде іздеді. Ол 1979 жылы Бразилияда қаза тапқанға дейін тұтқындалудан қашып жүрді; оның сүйегі 1985 жылы анықталды. Италиялық азаматтарды жаппай өлтірген СС офицері Эрих Прибке 1994 жылы Аргентинада ABC Primetime Live жүргізушісі Сэм Дональдсонмен ашық сұхбат берді. Кейін оны Италияға экстрадициялап, 1998 жылы өмір бойы үй қамауына кесті. Прибке 2013 жылы 100 жасында Римде қайтыс болды және шіркеу қауымы жерлеу орнын ұсынуға дайын болмағандықтан түрме зиратына жерленді. Эдуард Рошманды Визенталь Аргентинада іздеді. Аргентина үкіметі 1977 жылы оның экстрадициясы туралы жоспарларын жариялап, оған Парагвайға қашуға мүмкіндік берді. Ол сол жылы қайтыс болған, бірақ Визенталь дененің Рошманға тиесілі екеніне күмәнданды. Динко Шакичті Зуроф Аргентинаға қуып барды. Жасырынбаған ол 1998 жылы Хорватияға экстрадицияланғанға дейін бірнеше рет бұқаралық ақпарат құралдарында пайда болды, онда 20 жылға сотталды және 2008 жылы қайтыс болды. Жозеф Швамбергердің аргентиналық ізін Саймон Визенталь орталығы мен Уэллс тауып алды. 1990 жылы Батыс Германияға ұстап беріліп, 1992 жылы өмір бойына бас бостандығынан айырылды және 2004 жылы түрмеде қайтыс болды. Франц Стангл, Собибор мен Треблинка өлім лагерінің командирі, 1967 жылы Сан-Паулуда Визентальдың күшімен қамауға алынды. 1970 жылы Германияға экстрадицияланып, өмір бойына түрмеде қамауға алынды, ал келесі жылы қайтыс болды. Гюстав Вагнер, "Құрт", 1978 жылы Бразилияда Визентальдың күшімен табылды. Ол тұтқындалды, бірақ Бразилия оны Батыс Германияға беруден бас тартты. 1980 жылы Вагнер Сан-Паулуда өзін-өзі өлтірген деп күдіктенді. Клаус Барби, "Лиондық қасапшы", 1983 жылы Боливиядан Францияға экстрадицияланды, бұрын Серж және Беате Кларсфельд оны іздеуге тырысқаннан кейін. Боливияның демократияға көшуіне дейін ол кеңеске қарсы барлау мақсатымен АҚШ және Германияның барлау қызметтерімен қорғалған және Боливия армиясы оны жалған атпен жұмысқа алған. 1987 жылы өмір бойына бас бостандығынан айырылып, 1991 жылы қайтыс болды.
Alois Brunner, Eichmann's assistent and Commander of Drancy internment camp, was one of the key figures in implementing the Final Solution. Was pursued by the Israeli intelligence agency, Mossad, in Syria, evaded capture until his death around 2001 in Damascus. Herberts Cukurs, the "Butcher of Riga", was assassinated by Mossad agents in Montevideo, Uruguay in 1965. Adolf Eichmann was pursued by Wiesenthal before being captured and smuggled from Argentina in 1960 by Mossad and was tried in Israel, where he was executed in 1962. Boļeslavs Maikovskis, a Latvian Nazi collaborator, was pursued to Mineola, New York by Welles. Maikovskis eventually emigrated to West Germany in 1987, where he was found unfit to stand trial due to age. Josef Mengele, the "Angel of Death", was sought in various South American countries by Mossad, Wiesenthal, and the Klarsfelds. He evaded capture until his accidental death in Brazil in 1979; his remains were identified in 1985. Erich Priebke, an SS officer responsible for the mass murder of Italian civilians, was interviewed openly in Argentina in 1994, by ABC Primetime Live host Sam Donaldson. He was subsequently extradited to Italy and, in 1998, sentenced to house arrest for life. Priebke died in Rome in 2013, at the age of 100 and was buried in a prison cemetery because no church community was willing to offer a burial site. Eduard Roschmann was sought by Wiesenthal in Argentina. The Argentine government made plans for his extradition public in 1977, allowing him to escape to Paraguay. He apparently died the same year, but Wiesenthal was skeptical that the body was Roschmann's. Dinko Šakić was pursued to Argentina by Zuroff. Making no attempt to hide, he made several media appearances before being extradited to Croatia in 1998, where he was sentenced to 20 years, and died in 2008. Josef Schwammberger was traced to Argentina by the Simon Wiesenthal Center and Welles. Extradited to West Germany in 1990, he was sentenced to life imprisonment in 1992 and died in prison in 2004. Franz Stangl, the commandant of the Sobibór and Treblinka extermination camps, was caught by Wiesenthal in São Paulo in 1967. He was extradited to Germany in 1970 and sentenced to life in prison, where he died the following year. Gustav Wagner, the "Wolf", was exposed by Wiesenthal in Brazil in 1978. He was arrested, but Brazil refused to extradite him to West Germany. Wagner was found dead in an alleged suicide in São Paulo in 1980. Klaus Barbie, the "Butcher of Lyon", was extradited from Bolivia to France in 1983, after earlier attempts by Serge and Beate Klarsfeld to track him. Until Bolivia's transition to democracy, he had been protected by the US and German intelligence services for anti Soviet intelligence purposes, and employed by the Bolivian army under an alias. Sentenced to life imprisonment in 1987, he died in 1991.