Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сабахтың жергілікті халқы Идаан (Idahan немесе Eraan немесе Sabahan) – Малайзияның Сабах штатының шығыс жағалауындағы Лахад Дату және Тавау аудандарында негізгі оралақан тұратын этникалық топ. Олардың қазіргі саны шамамен 6000 адамды құрайды (1987 жылғы есеп бойынша), бірақ бұрын Сабахтың шығыс жағалауында одан да кеңірек аумақта қоныстанған болуы мүмкін. Ғасырлар бойы Идаан халқы аймақтағы, әсіресе Мадай үңгірлеріндегі әктас үңгірлердегі жеуге жарамды құс ұяларын жинауға эксклюзивті құқыққа ие болды. Көптеген Идаандықтар – суннит мұсылмандары.
Sabah Native People
The Ida'an (Idahan or Eraan or Sabahan) people are an ethnic group residing primarily in the Lahad Datu and Tawau districts on the east coast of Sabah, Malaysia. Their current population is estimated to be around 6,000 (1987 estimate), but it appears that they once inhabited a much larger area along the east Sabah coast than present. For centuries, the Ida’an have owned exclusive rights to the collection of edible bird's nests in the limestone caves of the region, notably the Madai Caves. Most Ida'an are Sunni Muslims.
Этимология
Тарихи тұрғыдан алғанда, Ида'андар Эра'ан, Саба'ан / Сабахан (Сабах тұрғындарымен шатастырмау керек), Иракан және Булудупи сияқты бірнеше атаумен белгілі. Бірақ жергілікті халық әңгімелерінде Ида'андар бастапқыда Бедаро деп аталған, бірақ кейіннен ислам дініне кіргеннен кейін Ида'ан деп өзгертіп алған.
Historically, the Ida'ans are known by several names such as Era'an, Saba'an/Sabahan (not to be confused with Sabahan which refers to the residents of Sabah), Iraqan and Buludupi. But according to local folk story, the Ida'ans were originally known as Bedaro but they later changed the name to Ida'an after converting to Islam.
Тарих
Идаан халқының ата-бабалары ғасырлар бойы Мадай үңгірлері маңында өмір сүрген және Идаан халқының мәдени сәйкестігінде маңызды рөл атқарған. Идаан мифологиясы мен Сабахан белсендісі және жазушысы Муталиб М. Д. өзінің "Hikayat Raja Sabah" атты еңбегінде Идаандардың Бұлуд Темил патшалығы болғанын, оны Аки Апои есімді адам құрғанын айтады. Бұлуд Темил патшалығы Кинабатанган өзенінен бастап Симпорна жағалауларына дейін кең жайылған жерді қамтыған деседі, ал Гуа Мадай оның астанасы болған. Идаандар 15 ғасырдың басында ислам дініне көшкен, оның себебі патша Раджа Абдулла исламды қабылдап, өз патшалығына енгізгені. Дегенмен, Идаандардың кейбір топтары өздерінің сенімдерін сақтап, ішкі аймақтарға көшіп, Бегак (Багаак) және Субпан халқының ата-бабаларына айналды.
The ancestors of Ida'an people lived around Madai caves for centuries and have a significant role in cultural identity of Ida'an people. According to Ida'an mythology and Sabahan activist and writer Mutalib M. D from his writings called Hikayat Raja Sabah, the Ida'ans used to have a kingdom called Bu lud Temil which was founded by a man named Aki Apoi. The Kingdom of Bu lud Temil was said to cover a vast areas of land spreading from Kinabatangan river to the shores of Semporna and Gua Madai was its capital. The Ida'ans converted to Islam in the early 15th century after its king by the name of Raja Abdullah converted to Islam and introduced Islam to his kingdom. However some groups of Ida'ans maintained their own beliefs and migrated inland, becoming the ancestors of Begak (Bagahak) and Subpan people.
Асханалар
Идаанның ең танымал тағамы – Алау. Алау – қызыл дуриан (Durio graveolens), ол Идаан халқы үшін деликатес саналады. Малай тілінде оны "Дуриан Бурунг" (Құс дурианы) деп атайды. Басқа дәстүрлі Идаан тағамдары: Темба' Паит, Темба' Кедасо, Паит Пелом, Самбал Гембуан, Тассам Бадас Каю, Тассам Будук, Секило Каю Кегут және Путти Беббаг.
The most well known Ida'an cuisine is the Alau. Alau is a red durian (Durio graveolens) which has become a delicacy amongst the Ida'an people. In Malay it is called Durian Burung (Bird's Durian). Other traditional Ida'an cuisines are Temba' Pait, Temba' Kedaso , Pait Pelom, Sambal Gembuan, Tassam Badas Kayu, Tassam Buduk, Sekilo Kayu Kegut and Putti Bebbag.
Мәдениет фестивальдері
Идаандықтар жыл сайын атап өтетін екі маңызды мереке бар: Гуа-Мадайда өткізілетін құс ұясын жинау фестивалі – Песта-Менгалап, және Идаан мәдениеті мен дәстүрлерін тойлайтын Песта-Салаг.
There are two main Ida'an festivals which were celebrated by Ida'ans every year that is Pesta Mengalap which is a Bird's Nest Harvesting Festival held in Gua Madai and Pesta Salag which is a festival celebrating Ida'an culture and traditions.
Тіл
Идаан немесе Идахан – Солтүстік Борнео тілдері отбасының Солтүстік-шығыс Сабахан тармағына жататын австронезиялық тіл. Ол Бонги аралында сөйленетін Бонги тілімен тығыз байланысты. Бегак және Субпан халықтарының тілдері Идаан тілінің диалектілері деп есептеледі. Сабахтағы көптеген тілдерден өзгеше, Идаанның әдеби тарихы 15 ғасырға дейін жетеді. Ең ерте белгілі Идаан қолжазбасы 1408 жылы Лахад Дату шығанағында тұрған Абдулла атты адамға тиесілі, және ол жауи әліпбиінде жазылған.
Ida'an or Idahan is an Austronesian language belonging to the Northeastern Sabahan branch of North Bornean family. It is closely related to Bonggi language spoken in Banggi island. The languages spoken by Begak and Subpan people are considered as varieties of Ida'an language. Unlike most languages in Sabah, Ida'an has a long literary history dating back as early as the 15th century. The earliest known Ida'an manuscript was from a man named Abdullah who lived in Lahad Datu Bay in 1408 AD and the manuscript is written in the Jawi alphabet.
Айдахан атақтылары
Мохаммаддин Кетяпи – Малайзияның бұрынғы министрі және Сабах штатының министрі.
Mohamaddin Ketapi – the former Malaysian minister and Sabah minister.