Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Филиппин мен Шығыс Малайзияның австронезиялық этносы – Иранун. Олар Филиппиннің оңтүстік-батысындағы Минданао аймағының түпкілікті тұрғындары. Иранун этникалық және мәдени жағынан Маранао және Магуинданаонмен тығыз байланысты, бұл үш топ Данао тілдеріне жатады және Минданао аралының атына ие болған. Иранун дәстүрлі түрде теңізшілер болған және кеме жасау өнерімен әйгілі болған. Иранун қауымдастықтары Малайзия мен Филиппинде де табылады.
Austronesian ethnic group of the southern Philippines and east Malaysia
The Iranun are an Austronesian ethnic group native to southwestern Mindanao, Philippines. They are ethnically and culturally closely related to the Maranao, and Maguindanaon, all three groups being denoted as speaking Danao languages and giving name to the island of Mindanao. The Iranun were traditionally sailors and were renowned for their ship building skills. Iranun communities can also be found in Malaysia and Philippines .
Шығу тегі
"Иранун" атауының шығу тегі әлі де даулы. "Иранун" (ескіше "Иранаоан") кейін Иранун, Маранао және Магуинданао халықтарына бөлінген ата-бабалар тобының бастапқы өзіндік атауы болған болуы мүмкін. Иранун мен Маранао тілдері осы топтардың сөйлейтін Данао тілдерінің ішінде ежелгі прото-Данау тіліне ең жақын тілдер болып табылады.
The origin of the name "Iranun" remains contested. The "Iranun" (archaic "Iranaoan") may have been the original endonym of the ancestral group which later split into the Iranun, Maranao, and Maguindanao people. The Iranun and Maranao still speak the language closest to the ancient Proto Danaw among all of the Danao languages spoken by these groups.
Өңірлер
Иранун халқы Минданао аралының оңтүстік-батыс аймақтарында туып өскен. Иранундарды Солтүстік Магуинданаода (Барира, Булдон, Паранг, Матаног, Сұлтан Мастура және Сұлтан Кударат), Солтүстік Котабатода (Аламада, Банисилан, Кармен, Либуган және Пигкеваян); Солтүстік Ланаода (Каусаван және Коламбуган); Оңтүстік Ланаода (Балабаган, Капатаган, Бумбаран және Пиконг); Букидон провинциясында (Калилан); және Оңтүстік Замбоангада (Пагадиан қаласы, Сан-Пабло, Думалиноа, Диматалинг және Тукуран) кездестіруге болады. Иранундар Малайзияның Сабах штатының батыс жағалауына да көшіп келді (Кота Белуд және Лахад Дату аудандарының маңындағы 25 ауылда қоныстанған). Олар сондай-ақ Кудат және Ликасқа, Кота-Кинабалуға қоныстанды, онда Сама Бажау тайпасымен араласып кетті, себебі олардың ортақ теңізшілік тарихы, бірдей діни сенімдері және Оңтүстік Филиппиндегі Бангсаморо аймағындағы ортақ ата-тегі бар.
The Iranun are native to the southwestern regions of Mindanao. Iranun are found Maguindanao del Norte (Barira, Buldon, Parang, Matanog, Sultan Mastura, and Sultan Kudarat), North Cotabato (Alamada, Banisilan, Carmen, Libungan, and Pigcawayan); Lanao del Norte (Kauswagan and Kolambugan); Lanao del Sur (Balabagan, Kapatagan, Bumbaran, and Picong); Bukidnon (Kalilangan); and Zamboanga del Sur (Pagadian City, San Pablo, Dumalinao, Dimataling and Tukuran). Iranun have also migrated to the west coast of Sabah, Malaysia (in which they are found in 25 villages around the Kota Belud and Lahad Datu districts). They have also settled in Kudat and Likas, Kota Kinabalu, in which they assimilated with the Sama Bajau, owing to their shared naval history as well as their common religious beliefs and same ancestral roots in the Bangsamoro region of the Southern Philippines.
Магуинданао сұлтандығының құрылуы
15 немесе 16 ғасырда Шариф Кабунгсуван Минданаоға қонғаннан кейін, ол алдымен Т'бок деп аталатын Иранун мемлекетіне қонды, онда ол қазір Магуинданао сұлтандығы деп белгілі сұлтандық құрды. 16 ғасыр бойы Иранундар мен Самал жалдамалы әскерлері сұлтандықтың негізгі құрамы болды. Магуинданао сұлтандығының тегі Иранунға дейін жетеді. Бірнеше ғасыр бойы Филиппиндегі Иранундар Магуинданао сұлтандығының бір бөлігі болды. Бұрын Магуинданао сұлтандығының орталығы Ламитан (қазіргі Пиконг, Ланао-дель-Сур) және Т'бок қалаларында орналасқан, екеуі де Иранун қоғамының бекіністері болды. Ғасырлар бойы Иранундар Оңтүстік-Шығыс Азияда қарақшылықпен байланысты кәсіптермен айналысты. Бастапқыда Магуинданао сұлтандығынан шыққан Иранун елді мекендері Минданао, Сулу архипелагы, Борнеоның солтүстік және шығыс жағалауы, сондай-ақ Оңтүстік Қытай теңізіне тарады. Көптеген Иранундар мұсылмандар. Олардың тілі австронезиялық тілдер отбасының бір бөлігі болып табылады және Ланаодағы маранао халқының тілімен ең жақын байланысты. Тарихи тұрғыдан Иранундар британдық отаршылдық кезеңінде Иланун (Ilanun) деген атпен белгілі болды (сондай-ақ Иланун, Илланоан, Илланоон, Иланоон және т.б. деп те жазылған). Малай тіліндегі Lanun (қарақшы деген мағынаны білдіретін) сөзі осы аттан шыққан. Иранун әйелі мен сырттан келген ер адамның некесінде әйелдің отбасының мәдени әсері басым болады, сондықтан сырттан келген ер адам Иранун ер адамдарының бірі ретінде қарастырылады, бірақ көп жағдайда олай болмайды. Иранундар Магуинданао сұлтандығының туы астында батыс басқыншыларына қарсы күресті. Олар 1899 жылдан 1913 жылға дейін Филиппиннің американдықтар тарапынан оккупациялануына қарсы Моро қарсылығының бір бөлігі болды. Иранундар теңіз ісінде шебер болды, өйткені олар дәстүрлі түрде теңізшілер және қарақшылар болған. Олар Оңтүстік Қытай теңізін, Сулу теңізін, Моро шығанағын Селебес теңізіне байланыстыратын жолмен жүріп, Испанияның иелігіндегі аумақтарға шабуыл жасады. Олар сондай-ақ Оңтүстік-Шығыс Азия суларын кеңінен картаға түсірді және тарихи маңызды Carta Indigena Filipina картасы сияқты ерекше материалдық мәдениетке ие болды, бұл олардың географиялық білімі мен аймақтың көптеген теңіздері мен жағалауларын бақылауын көрсетеді.
In the 15th or 16th century, after Shariff Kabungsuwan landed in Mindanao, he first landed in an Iranun kingdom known as T'bok, where he founded a sultanate now known as the Sultanate of Maguindanao. For the duration of the 16th century, the Iranuns and Samal mercenaries were the initial core elements of the sultanate. The Sultanate of Maguindanao traces its ancestry to Iranun roots. For several centuries, the Iranuns in the Philippines formed part of the Sultanate of Maguindanao. In the past, the seat of the Maguindanao Sultanate was situated at Lamitan (within modern day Picong, Lanao del Sur) and T'bok, both of which were strongholds of the Iranun society. For centuries, the Iranun were involved in pirate related occupations in Southeast Asia. Originally from the Sultanate of Maguindanao, in southern Mindanao, Iranun colonies spread throughout Mindanao, the Sulu Archipelago, the north and east coast of Borneo, and the South China Sea, among others. Most Iranuns are Muslim. Their language is part of the Austronesian family and is most closely related to the language of the Maranao people of Lanao. Historically, the Iranun were given the exonym Ilanun (also spelled variously as Illanun, Illanoan, Illanoon, Ilanoon, etc.) during the British colonial era. The Malay term Lanun (which came to mean "pirate") originated from the exonym. In the case of inter marriages of an Iranun woman and an outsider man, the cultural influences of the woman's family will be more dominant that the outsider man would be considered as an Iranun man; although in a lot of cases this does not happen. Iranuns fought the Western invaders under the flag of the Maguindanao Sultanate. They formed part of the Moro resistance against the American occupation of the Philippines from 1899 to 1913. The Iranun were excellent in maritime activity as they are traditionally sailors and pirates. They used to ply the route connecting the South China Sea, Sulu Sea, Moro Gulf to Celebes Sea, and raided the Spanish held territories along the way. They also extensively mapped the waters of Southeast Asia, and possess notable material culture, such as the historically important Carta Indigena Filipina map, which shows their geographical knowledge and control over many of the region's seas and coasts.