Кіріспе

Оңтүстік Австралия мұражайы – Оңтүстік Австралияның Аделаида қаласында 1856 жылы құрылған және Оңтүстік Австралия үкіметіне тиесілі табиғи тарих мұражайы және ғылыми-зерттеу институты. Ол Аделаида Парклендс мәдени аймағындағы Солтүстік Террасадағы ғимараттар кешенін алып жатыр. Австралия аборигендерінің мәдени коллекциясының көп бөлігін (әлемдегі ең ірісі) жаңа Абориген өнері мен мәдениетінің Ұлттық галереясына көшіру жоспарлануда.

19 ғасыр

Бұрын колонияда механиктер институтын құруға әрекеттер жасалған, бірақ олар кітапхана жинақтарын сақтауға және лекциялар мен ойын-сауықтар үшін арналған кеңістіктерді ұйымдастыруға қолайлы ғимараттарды табуда қиындықтарға тап болды. 1856 жылы отарлық үкімет барлық институттарға қолдау көрсетуге уәде берді, оның ішінде алғашқы мемлекеттік қаржыландырылатын мәдени орталық ғимаратын салуға көмектесуді де қамтыды. Оңтүстік Австралия институты, қоғамдық кітапхана мен мұражайды біріктіре отырып, 1861 жылы Король Уильям көшесіндегі Кітапхана және Механиктер институтының жалға алынған үй-жайларында құрылды, институт ғимараты Солтүстік терраса мен Кинтор авенюінің бұрышында салынып біткенше. 1856 жылдың маусым айында Оңтүстік Австралия заң шығару кеңесі 1855–6 жылғы № 16 заңды қабылдады – «Оңтүстік Австралия институты туралы заң» (Оңтүстік Австралия институты деп аталатын мекемені құру және оны корпорация ретінде тіркеу туралы заң), ол Оңтүстік Австралия институтын басқарушылар кеңесінің бақылауына қосты, және бұрынғы Кітапхана мен Механиктер институтына тиесілі барлық материалдар бірден оның меншігіне берілді. Заң жаңа ұйым құрамында кітапхана мен мұражай ашуды қарастырды. Фредерик Джордж Уотерхаус 1859 жылдың маусым айында Оңтүстік Австралия институты мұражайының кураторы болып, штаттан тыс қызмет етуге ниет білдірді. Институт ғимараты салынысымен, кеңес оны алғашқы куратор болып тағайындады, ол 1882 жылдың ақпан айында зейнетке шыққанға дейін осы лауазымды атқарды. Оның орнын Вильгельм Хаакке басты, ол 1883 жылдың қаңтарында Оңтүстік Австралия институты мұражайының Оңтүстік Австралия мұражайы болып қайта аталғанын (ол кезде бұл орындалмады) және куратор лауазымының директоры болып өзгеруін ұсынды. Хаакке алғашқы директор болып тағайындалды.

20 ғасыр

Мұражай туралы заң (1939) Оңтүстік Австралия мұражайына өнер галереясы мен кітапханасынан тәуелсіздік берді, ал Оңтүстік Австралия институтының мұражайы ресми түрде Оңтүстік Австралия мұражайы деп аталды. Бұл заң Оңтүстік Австралия мұражайы туралы заңмен (1976) ауыстырылды. 1996 және 2002 жылдар аралығында Мұражай Arts SA құрамына кірді. 1997 жылы штаттық өнер министрі Диана Лейдлоудың бастамасымен Оңтүстік Австралия мұражайының бірінші қабатында Австралия аборигендерінің мәдениеттеріне арналған галереяны дамытуға қаржыландырылды.

21 ғасыр

Келесі онжылдықта 2002-2011 жылдар аралығында премьер-министр және өнер министрі Майк Ран Тынық мұхит мәдениеттері галереясын қайта құруды және Оңтүстік Австралияның биоәртүрлілігі галереясын дамытуды қаржыландырды. 2005 жылдың қазан айында музейдің алдында орналасқан, суды қолданатын 14 Pieces атты қоғамдық өнер туындысы премьер-министр тарапынан ресми түрде ашылды. Анжела және Хосейн Валаманештің авторлығындағы және Аделаида қаласының тапсырысымен жасалған бұл туынды 1965 жылдан бері осы орында тұрған Лавингтон Бонитон фонтанының орнын басты. Оның формасы жойылып кеткен теңіз жорғалаушысы – иктиозаврдың омыртқасына негізделген. 2011 жылы Ранн мырза Музей басқармасының төрағасы болып бұрынғы Аделаида қаласының әкімі және Білім министрі Джейн Ломакс Смит АМ-ді тағайындады. 2020 жылдың қараша айында Ким Читер мырза Музей басқармасының төрағасы болып тағайындалды. 2024 жылдың 14 сәуірінде музейдің еріктілері, қызметкерлері және қолдаушылары Оңтүстік Австралия Парламенті жанында музей басшылығының ақпан айында ұсынған, зерттеу және жинақтар бөліміндегі 27 лауазымды жоюды және олардың орнына 22 төмен жалақылы лауазыммен алмастыруды көздейтін жоспарланған қайта құрылымға қарсы наразылық акциясын өткізді. Музей қызметкерлерін өкілдік ететін Мемлекеттік қызмет қауымдастығы Оңтүстік Австралияның Еңбек сотына арыз беріп, басшылықтан толыққанды ақпарат беруді талап етті, сондай-ақ музейдің жылдар бойы жеткіліксіз қаржыландырылып келгенін және ұсынылып отырған реформалар қызметкерлердің бұрыннан да ауыр жүктемесін одан әрі ушықтыратынын ескертті.

Басқару тобы

Брайан Олдман 2013 жылдың желтоқсан айында мұражай директоры болып тағайындалды. 2023 жылдың наурыз айында Дэвид Геймстер директор болып тағайындалды, ал 2024 жылдың мамыр айынан бастап бұл лауазым бас директор деп аталатын болды.

Жаңа аборигендік мәдени орталық

2019 жылдан бастап Оңтүстік Австралия үкіметі мұражайды бөлуге, қазіргі орнында табиғи тарих мұражайын сақтап, ал ежелгі Корольдік Аделаида ауруханасы орналасқан жерде, қазір 14-ші учаске деп аталатын, абориген өнері мен мәдениетіне арналған жаңа галерея құруға міндеттенді. 2019 жылдың басында мемлекеттік үкімет, Мұражай, Оңтүстік Австралияның өнер галереясы, Мемлекеттік кітапхана, Tandanya ұлттық аборигендік мәдени институты және Оңтүстік Австралияның абориген қауымдастықтары, әсіресе Kaurna қатысқан кеңесу процесі басталды. 2020 жылдың ақпан айында премьер-министр Стивен Маршалл 14-ші учаскенің галереясының жаңартылуын жариялады, аяқталу мерзімі 2023 жылға белгіленді. Дегенмен, 2023 жылы үкімет ауысқаннан кейін жоспарлар қайта қаралып, Tarrkarri абориген орталығы туралы шешім 2024 жылға дейін шегерілді, себебі Питер Малинаускас басқаратын үкімет қайырымдылық көмегі іздеп жүр. Алғашқы есеп бойынша 200 миллион долларға бағаланған жобаға қатысты, Кен Уайт басқарған және Боб Карр мен Австралия резервтік банкінің мүшесі Кэролин Хьюсон кірген үкіметтік комиссия 2023 жылдың сәуірінде Tarrkarri-ді халықаралық деңгейдегі маңызды орталыққа айналдыру үшін 400 миллионнан 600 миллион долларға дейін қаражат жұмсау керектігін ұсынды.

Жергілікті артефактілер жинағы

Мұражайда әлемдегі ең маңызды австралиялық аборигендер мәдени жәдігерлерінің жинағы бар. Бұл жинақ, мұражайдағы басқа бірнеше заттармен бірге, цифрландырылуда, көптеген суреттер мен әр зат туралы көптеген деректер қазір онлайн шолу үшін қолжетімді. 2016 жылы жеке қайырымдастық жасаған Маргарет Дэви AM, өзінің қайтыс болған күйеуі Уильям Гирдің құрметіне атауын сұрап, бес жылға жергілікті куратордың жаңа лауазымына қаржы бөлді. Бұл лауазым Уильям және Маргарет Гирри аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының өнері және материалдық мәдениетінің кураторы ретінде белгілі. Алғашқы тағайындалған адам Гленн Исегер Пилкингтон, Батыс Австралиядан шыққан ваджарри, нханда және ньонгар адамы, өнер кураторы. Бұл мұражай тарихында тұңғыш рет жергілікті тұрғынның жетекші кураторлық рөлі болды, және жинақ жергілікті дауыстар мен дүниетанымымен дамытылатыны үміті бар. Сонымен қатар, Исегер Пилкингтонның сөзімен айтқанда, ол "аборигендер мен Торрес бұғазы аралдарының қауымдастықтары үшін маңыздырақ және қолжетімдірек" болады. Мұражайда Арренте суретшісі және антропологиялық түсіндіруші Эрликиляканың, сондай-ақ Джим Кайт деп танылған, ең үлкен кескіндемелер жинағы бар. Ол Шарлотта Уотерс телеграф станциясындағы шағын және шалғайдағы еуропалық елді мекенде өмір сүрген. Мұражайда сонымен қатар Спенсер мен Гиллен экспедициясы кезінде жасалған және Герберт Базедоу сатып алған 24 қарындашпен салынған жергілікті ағаштардың суреттерінен тұратын альбом, сондай-ақ "Джимми Кайттың" суреттері және басқа да материалдар сақталған.

Ерекше көрмелер

Уотерхаус өнер сыйлығының көрмелері. Жыл сайынғы Уотерхаус табиғи ғылымдар өнер сыйлығы, Австралиядағы табиғи ғылымдар өнерінің ең ірі сыйлығы және мұражайдың алғашқы кураторының құрметіне 2003 жылдан бері көптеген жылдар бойы табыс етіліп келеді. Сыйлықтарға ұсынылған туындылардың көрмелері Мұражайда ұйымдастырылады. Антарктиканы кесіп өту: Австралиялық тәжірибе (2013 жылдың желтоқсаны – 2014 жылдың наурызы). Австралияның Антарктикамен байланысының ғылыми, тарихи және мәдени мұрасын көрсететін сирек артефакттар мен көрнекі экспонаттар. Шиммер (2015 жылдың қазан – қараша айлары). JamFactory, Оңтүстік Австралия мұражайы және Tarnanthi арасындағы бірлескен көрме, Оңтүстік Австралияның өнер галереясының жыл сайын өткізетін ұлттық шарасы, ол жергілікті өнер мен мәдениетті көрсетуге арналған. Нгура: Нганятжарра жеріндегі үй (2017 жылдың қазаны – 2018 жылдың қаңтары). Нгура сөзі күрделі мағыналарды білдіреді – үй, ел, лагерь, туған отан және жатақтық. Батыс Австралияның Нганятжарра халқының өмір мен өнердің барлық саласындағы шығармашылығы мен шеберлігін көрсетті. Гленн Изегер Пилкингтонның кураторлығымен. "Юрту Ардла" (2019 жылдың наурыз – маусымы). Юрту Ардла сөзі нукуну және адняматхан тілдерінде "ағаш" деген мағынаны білдіреді. Джаред Томас жетекшілік еткен көрме 2015 жылғы Ку өнер шеберханасының жалғасы болып табылады, онда нукуну (Оңтүстік Флиндерс таулары) және адняматхан (Солтүстік Флиндерс және Гаммон таулары) өкілдерінің ағаш өңдеу лагерьлері ұйымдастырылды, бұл нукуну ағаш өңдеу өнерін жаңартуға ықпал етті. Бұл көрмеге дейін Мұражайда 20-дан аз нукуну заттары болған, олардың көпшілігі нукуну адамы Пэдди Томпсон жасаған және 1920 жылдары антрополог Норман Тиндал сатып алған.