Кіріспе

Түркия аралы

Этимология

Ежелгі заманда арал Пройконес (Προικόνησος) немесе Проконнес (Προκόννησος) деп аталған, латын тілінде Proconnesus деп аударылған. Бұл атау μάρμαρος (mármaros) сөзінен туындаған, яғни «кристалды тас», «жарықтандыратын тас», мүмкін, μαρμαίρω (marmaírō) етістігінен – «жарқырау, жылтылдау, сәулелену» деген мағынада, себебі ол жердегі ақ мәрмәр өте танымал болған. Проконнес атымен Рим-католик шіркеуі мен Константинопольдің Экуменикалық Патриархатының титулдық орталығы саналады. Проконнезия мәрмәрі Константинопольдегі Айя София соборында және қазір Британ мұражайында сақталатын Генцаноның Геркулеан саркофагында кеңінен қолданылған. Сонымен қатар, ол Максенций базиликасында және Рим форумындағы Септимий Север аркасында да пайдаланылған. (Аралдың негізгі экспорт тауары бүгінгі күнге дейін мәрмәр болып табылады.)

Тарих

Аңыздар мен әңгімелер Мармара аралын (көне Проконнессос) Ясон мен Аргонавттардың сондай-ақ Геродоттың б.з.б. 1250 жылға дейін даулаған Трояға қарсы гректердің жорығымен байланысты етеді. Мармараға гректердің алғашқы қоныстануының тарихи куәлігі б.з.б. 8 ғасырда Иониялық гректердің келуімен болды. Б.з.б. 493 жылы Ұлы Дарий үшін шайқасқан финикиялық флот оны өртеп тастады. Арал Ахеменид империясы үшін грек тираны Метродордың басқаруында болды. Б.з.б. 410 жылы Алківиад оны Афина үшін жаулап алды. 4 ғасырда Константин Ұлы билік құрған кезде Константинопольдің көрнекті аристократиясы алғаш рет аралда қоныстанды. 569 жылға қарай, көптеген Византия аристократтары өз үйлері деп санаған аралда сарайлар салды. Осы кезеңдегі ең үлкен сарайды император Юстиниан I салды. Императормен бірге көптеген ақсүйектер, сарай күзетшілері, саудагерлер мен қызметшілер келді. Юстиниан Мармарада тарихтағы ең ертедегі монастырьлардың бірін де салды. Византиялық патшалықтың аралдағы ықпалы Константинополь патриархатымен тығыз байланысы арқылы күшті болды. Тарихының көп бөлігінде арал "Проиконнес" (патшалық құдалық аралы) және "Принкипо" (аристократия аралы) деп аталды. Византия империясының құлауынан Осман империясының басталған кезеңіне дейін аралда негізінен грек православиелік христиандар тұрды. Арал Девширме жүйесінен қашқандарға пана болды. Мысалы, 1567 жылы Мармара аралының жергілікті тұрғындары Бандирмадағы Дютлимани портынан балаларды тасымалдау кезінде қашқандардың тобын қорғап, жасырды. 17 ғасырдан бастап аралда түріктер мен салыстырмалы түрде көптеген еврейлер тұрды; олардың көпшілігі Испаниядан Инквизициядан кейін кеткен сефардтар болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде халықтың көп бөлігі аралдан материкке күштеп көшірілді. Соғыстан кейін 1923 жылғы Лозанна шарты және Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасуы нәтижесінде Мармара аралында туған барлық гректер Грекияға және әлемнің басқа жерлеріне эмиграциялады. Аралдың грек православиелік диаспорасы негізінен Халкидикидегі Неос-Мармарас, Эвбея аралы және Грекияның солтүстігіндегі Салоники қаласына қоныстанды. Сонымен қатар, Канада, Австралия және Оңтүстік Америка сол кездегі гректердің иммиграциясы үшін танымал бағыттар болды. Көптеген бұрынғы еврей тұрғындары Солтүстік Американың Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Портленд (Орегон) және Сиэтл/Такома аймақтарына қоныстанды. Қазіргі Мармара Адаси тұрғындарының көпшілігі 1920 жылдары грек аралдарынан қашқан түріктердің және Ресей Кавказынан шыққан черкестердің (Çerkesler) ұрпақтары.

1935 жылғы жер сілкінісі

1935 жылы 4 қаңтарда жергілікті уақыт бойынша сағат 16:41:29-да Мармара аралы мен оған жақын Ава және Пашалимани аралдарында жер сілкінісі болды, салдарынан бес адам қаза тауып, 30 адам жарақат алды және бірнеше ауыл қирады.