Кіріспе

Жандериждегі халықаралық әуежай, Суринам. Йохан Адольф Пенгель атындағы халықаралық әуежай, сондай-ақ Парамарибо Жандериж халықаралық әуежайы деп те аталады, және жергілікті жерде жай ғана JAP деп танылады. Бұл әуежай Парамарибоның оңтүстігіндегі Жандериж қаласында орналасқан және Суринам Эйрвейз авиакомпаниясының хабы болып табылады. Суринамның екі халықаралық әуежайының ішіндегі ең ірісі – осы, ал екіншісі – Гвианаға жоспарлы рейстерді орындайтын Зорг-ен-Хоп әуежайы. Әуежайды Airport Management, Ltd./ NV Luchthavenbeheer басқарады.

Алғашқы жылдары

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Зандери әуежайы Pan American World Airways (PAA) тоқталысы болды. 1928 жылы Pan American World Airways компаниясы Майамиден сол кездегі голланд колониясы Суринамның астанасы Парамарибоға почта рейстерін бастады. Pan American World Airways компаниясы Sikorsky S 38 амфибиялық ұшақтарын пайдаланды. Суринамға бай және танымал америкалықтар, көбінесе авиаторлар келді. 1934 жылдың 24 наурызында әйел ұшқыш Гуггенхайм және ер ұшқыш Рассел Тхоу Зандерих әуежайын таба алмағандықтан, Нью-Хейвенге жақын жерде төтенше жағдайға байланысты қонуға мәжбүр болды. Lockheed ұшағы қатты зақымданғандықтан, ол АҚШ-қа қайтарылып жіберілді. 1934 жылдың 16 сәуірінде әйел авиатор Лора Ингаллс бір қозғалтқышты Lockheed Air Express ұшағымен Зандериджге қонды, құрлықтағы ұшақпен Оңтүстік Американы айналып бірінші рет жеке ұшты. Snip (Snipe) деп аталған KLM үш моторлы Fokker F. XVIII Амстердамнан Парамарибо арқылы Кюрасаоға трансатлантикалық рейс жасады. Сапар 12 200 км (су үстінен 4000 км-ден астам) болды және 1934 жылдың 22 желтоқсанында Схипхолден ұшып шыққаннан кейін сегіз күннен кейін Хато әуежайына қонды. Капитан – Дж. Дж. Хонгдонг, екінші ұшқыш-навигатор Дж. Дж. ван Балком, инженер Л. Д. Столк және радиооператор С. в. д. Молен. Бағыт Амстердамнан Марсель, Аликанте, Касабланка, Кабо-Верде, Парамарибо және Каракас арқылы өтті. "Снип" 1934 жылдың 20 желтоқсанында Зандерих алаңына қонды, бұл Порто-Праядан тікелей жасалған 3600 км Атлантикадан өткен "Рождестволық почта рейсі" болды. Алайда, бұл рейс KLM-нің Атлантика арқылы тұрақты рейсін ашпады. 1937 жылдың қаңтарында Уильям Генри Вандербильт III әйелі және достарымен бірге "Ұшқыш Хатчинсон" тобы Зандериджге кішкентай "Clipper Sikorsky S 38" ұшағымен қонды. 1937 жылдың 3 маусымында авиацияның пионері Амелия Эрхарт жергілікті уақыт бойынша сағат 2:38-де Lockheed Model 10 Electra ұшағымен Зандериджге қонды. Навигатор – зейнеткер PAA авиаторы Фред Нунан. Бұл Майамиден Натальға, содан кейін Атлантика арқылы Дакарға, Сенегалға бағытталған "дүниежүзілік ұшу" әрекетінің екінші талпырысы болды. Олар түнгісін Парамарибодағы Палас қонақүйінде өткізіп, 1937 жылдың 4 маусымында жұма күні Бразилияның Форталеза қаласына ұшты. Бір айдан кейін олар Тынық мұхитының ортасында Хауленд аралының жанында жоғалып кетті. 1938 жылдың 16 наурызында ұшқыштар Уитни мен Хармон өздерінің Beechcraft ұшағымен Эстерд Риджевке жақын жердегі әуеайлаққа төтенше жағдайға байланысты қонды. Олар Зандери әуежайын таба алмады. 1938 жылы KLM Парамарибо мен Виллемстад (Кюрасао) арасында апта сайынғы рейсті екі моторлы Lockheed L 14 Super Electra ұшағымен бастады, ол 12 жолаушыны тасымалдай алатын және MEEUW (PJ AIM) деп аталды. Пошта ПАА-ға қарағанда Кюрасаоға әлдеқайда жылдам жетті, бірақ бұл қызмет коммерциялық сәттілікке қол жеткізе алмады. 1939 жылдың 11 мамырында The Flying Hutchinsons екі моторлы Lockheed Electra ұшағымен Зандериджге келді, бұл Pepsi Cola компаниясы демеушілік еткен радиодан хабарланған "дүниежүзін аралап ұшу" сапары болды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдардағы басты оқиғалар

1947 жылдың наурыз айында Альфредо де Лос-Риос 8 F Luscombe ұшағымен Зандериджге қонды. Ол АҚШ-тың Техас штатының Даллас қаласындағы ұшақ зауытынан келген болатын. 1959 жылдың маусым айында пилоттар және миссионерлер Роберт Прайс пен Юджин Фризен «Грассхопер» операциясы барысында бір қозғалтқышты ұшақпен Зандериге келді. Олар ішкі аймақтарда және Сипаливини саваннасында көптеген медициналық қызметтер көрсетті. 1960 жылдың 3 наурызында АҚШ президенті Дуайт Д. Эйзенхауэр АҚШ Әуе күштеріне тиесілі Boeing 707 реактивтік ұшағымен Air Force One бортында Зандериджге қонды. Оған Мемлекеттік хатшы Кристиан Гертер де ілесіп келді. Олар сол күні Суринамнан ұшып кетті. 1967 жылдың 14 сәуірінде АҚШ президенті Линдон Б. Джонсон жаңбырлы ауа-райында Зандериджге Air Force One бортында, Boeing 707 ұшағымен келді. Зандеридж әуежайының төңірегінде қауіпсіздік шаралары күшейтілді. Голландия үкіметі мен АҚШ арасында Zanderij әуежайын Әскери Әуе Көлігі Командасының (MAC) мақсаттары үшін пайдалану туралы келісімге қол қойылды. АҚШ жылына 400 қону үшін 22 000 АҚШ доллары төледі. Ұшу экипажы Торарика қонақүйінде түнеді. 1963 жылдың 8-13 қарашасында Зандеридж әуежайында өткен авиашоуда Солтүстік Америкалық X 15 НАСА зымырандық ұшағы қойылды. 1972 жылдың 7 сәуірінде KLM Royal Dutch Airlines компаниясына тиесілі алғашқы Boeing 747 кең корпусты ұшағы Оңтүстік Америкаға қонды және Суринамдағы Зандеридж әуежайына қонды. Кариб аймағындағы ең ұзын ұшу-қону жолақтарының біріне ие болған бұл әуежай 2010 жылы әлемдегі ең үлкен жүк ұшағы Антонов Ан-225 Мрияны қабылдады. Әуежай ресми түрде Суринамның танымал саясаткері және бұрынғы премьер-министрі Йохан Адольф Пенгельдің есімімен аталады, бірақ жергілікті тұрғындар оны әлі де Зандеридж деп атайды. Бұл оның орналасқан шағын ауыл мен саваннаға ұқсас. Қазіргі таңдағы әуежайда шамамен 3,5 км ұзындықтағы бір ұшу-қону жолағы бар. Бұл негізінен KLM, TUI fly Netherlands және Surinam Airways компанияларының Парамарибо мен Амстердам арасындағы трансатлантикалық рейстерінде, сондай-ақ Trans Guyana Airways компаниясының Beechcraft 1900D ұшақтарымен Белем, Джорджтаун, Кайен, Панама және Майами қалаларына, Copa Airlines, Gol және Surinam Airways компанияларының Boeing 737 ұшақтарымен, және Caribbean Airlines компаниясының Аруба, Кюрасао, Гавана, Сантьяго де Куба және Порт-оф-Испания сияқты Кариб аралдарына жасалатын рейстерде қолданылады. Сондай-ақ, Fly All Ways және Surinam Airways компаниялары да рейстерді жүзеге асырады. Жүк рейстерін Amerijet International және Northern Air Cargo компаниялары орындайды.

Болашақ

Мемлекет Ж.А. Пенгель әуежайын кеңейту мен жаңғыртуға қосымша 70 миллион АҚШ доллары инвестициялайды. Әуежайды жаңғыртуға қазірге дейін 28,5 миллион АҚШ доллары жұмсалды. Қазіргі уақытта келу залы, сауда орталығы және тұрақ тапсырылды, сондай-ақ ұшу-қону жолағы қайта жаңартылды, ұшақтарға арналған платформа жаңартылды, келу жағындағы ұшу-қону жолының жарықтандыруы ауыстырылды және электр энергиясының қосалқы жүйесі орнатылды. Бұл шаралар Суринамда 2013 жылдың 30 тамызында өткен ЮНАСУР мемлекет басшыларының саммитіне дейін аяқталды. Бұрынғы басшылық кезінде дайындалған жоба, әуежайды халықаралық транзиттік хабқа айналдыру үшін жеткіліксіз. Қазіргі уақытта ұшу және келу залдары бөлек орналасқан, бірақ болашақта оларды әуе көпірлерімен қосу жоспарланған. Ұшу-қону жолағының ұшу жағына жарықтар орнатылды, ал платформа ұшақтардың көбірек қабылдауы үшін кеңейтілді. Өрт сөндіру бөлімінің казармасы орталыққа көшірілді. Әуе көпірлерін орнату жоспарланған, ал қалған жұмыстар 2017 жылға дейін аяқталу тиіс болды. Әуежайды кеңейту жобасы жаңа терминал құрылысын ғана емес, сонымен қатар 3,5 км ұзындығындағы ұшу-қону жолына параллель 2,7 км такси жолын салуды да қамтиды. Жалпы инвестиция көлемі шамамен 205 миллион АҚШ долларын құрайды, ал несие шартының мақұлдануы 2019 жылдың ортасында Суринам Үкіметінің Ұлттық Ассамблеясына (ҰА) әуежай басқармасы тарапынан ұсынылуға тиіс болды. Жақын болашақта кеңірек келу және ұшу залдарымен жаңа әуежай терминалы салынуы жоспарлануда, бұл Қытайдың инвестициясының нәтижесі, өйткені қазіргі терминал жолаушылар ағынының артуын қамтамасыз ете алмайды, ал Йохан Адольф Пенгель халықаралық әуежайы әуе компанияларын тарту үшін бағыттарды дамыту жөніндегі жұмыстарын үздіксіз жүргізуде. Суринам түрлі елдермен екіжақты және «ашық аспан» келісімдері арқылы жаңа нарықтарды іздеп отыр.

Оқиғалар мен жазатайым оқиғалар

1960 жылы 7 маусымда АҚШ Әуе күштеріне (АҚШӘ) тиесілі, 52 0993 тіркелген Дуглас С-124 Глобмастер II ұшағы нашар ауа-райы кезінде ағаштарға соқтығысты. Әскери ұшақ Бразилияның Ресифе қаласына бағыт алғанда Суринамдағы Парамарибо Зандериж халықаралық әуежайына (ПБМ) жанармай құю үшін тоқтаған. Апатқа ұшыраған ұшақ АҚШ-тағы Чарльстон әуе базасынан ұшып шыққан. Жеті экипаж мүшесінің үшеуі қаза тапты. 1972 жылы 3 мамырда АҚШ Ұлттық әуе күзетіне (ANG) тиесілі, 52 1055 тіркелген Дуглас C-124 Globemaster II Парамарибо Зандериж халықаралық әуежайынан (ПБМ) оңтүстік-шығысқа қарай 1716 фут (522 метр) биіктіктегі төбеге ұшты. Ұшақ Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласынан АҚШ-тың Теннесси штатындағы Мемфис қаласына әскери рейсімен ұшып бара жатқанда, Суринамдағы Парамарибо қаласында тоқтаған. Борттағы 11 адамның барлығы қаза тапты. 1978 жылы 5 мамырда Surinaamse Luchtvaart Maatschappij компаниясына тиесілі, N3493F тіркелген Дуглас DC-6A Курасао Хато халықаралық әуежайынан жүк рейсімен Парамарибо Зандериж халықаралық әуежайына (ПБМ) қонғанда қирап, жөндеуге келмейтіндей зақымдалды. Үш адам да аман қалды. 1989 жылы 7 маусымда Нидерландыдағы Амстердам Схипхол әуежайынан ұшып келген Суринам Эйрвейс компаниясының 764 рейсі, N1809E тіркелген Дуглас DC-8 Йохан Адольф Пенгель халықаралық әуежайына жақындағанда апатқа ұшырап, борттағы 187 адамның 176-сы қаза тапты. Бұл апат Суринам тарихындағы ең ірі авиациялық апат болып есептеледі. Қаза тапқандардың арасында 15 суринамдық голланд футболшысы болды. "Энтони Нести" деп аталған ұшақ "Arrow Air" компаниясынан жалға алынып, Суринам Эйрвейс түстерімен боялған.