Кіріспе

Гностицизмдегі ұғым
АҚШ, Миссури штатындағы бірікпеген қауымдастық

Гностицизмде кенома (кенома, κένωμα) – бұл плерома немесе толықтыққа қарама-қарсы, құбылыстардың төменгі әлеміне сәйкес келетін бос кеңістік ұғымы, ал плерома Платондық идеалдық формалар әлеміне сәйкес келеді. Кеноманы 2-ші ғасырдың ортасында гностик ойшыл және уағыздаушы Валентин қолданған. Ол христиандықты орта платонизммен үйлестіруге тырысқан алғашқы христиандардың бірі болды. Космостың үшінші түсінігін, яғни көрінетін нәрсені пайдалана отырып, Валентиннің жақтастары осы үш аспектіге байланысты жазбаларды түсіндіре алды.

Гистерама

Басқа жерлерде плеромаға қарама-қарсы әдетте кенома емес, гистерама (ὑστέρημα) деп аталады. Гипполит (VI. 31, 180-б.) жүйені сипаттай келе, бұл сөз плерома сөзіне қосымша ретінде қолданылады, соңғы сөздің мағынасына кірмейтін барлық нәрсені білдіреді. Осылайша, хорос немесе шекара гистереманы плеромадан бөліп тұрады, өзі екеуінің де қасиеттерін бойына сіңіреді, бірақ ішкі дүниенің бәрін өзгермейтін және жылдырылмайтын етіп сақтайды, сырттан ештеңе кіруге рұқсат бермейді. Эпифанийдегі мәтінді де осы мағынада түсінуге болады, онда Демиургқа да осы атау берілген; себебі, валентиндіктер гебдома сөзінде Демиургқа ол билік еткен және одан шыққан әлемнің атын бергені көрінеді. Маркус Демиург туралы айта келе, karpos hysterematos деп сөз қозғайды. Маркус бұл сөзді, жоғарыда түсіндірілген мағынада, плеромадан тыс аймақты көрсету үшін қолданған сияқты, онда ол әдеттегідей сандардағы құпияларды іздеу арқылы, бұл аймақты сол қолдағы 99-ға дейінгі сандармен, ал екінші аймақты оң қолдағы 100-ге дейінгі сандармен бейнелейді. Маркус плерома сөзін көпше түрінде қолданғандықтан, осы аймақтарға тиесілі күштерді көрсету үшін гистерама сөзін де көпше түрінде қолданған болуы мүмкін. Бірақ біздің ойымызша, Маркус екінші немесе үшінші гистереманы санағаны туралы айғақ Иринейдің өзі жасаған қорытынды, ол karpos hysterematos атауын тек Демиургқа ғана емес, сонымен қатар оның анасы София Ахамотқа да қолданғанын анықтаған. Ириней әдетте бұл сөзді қолданады, ол көне латын аудармашысы әдетте лабес деп аударады, техникалық мағынада емес, жалпы мағынада кемшілік ретінде, оны көбінесе агноия және патос сөздерімен байланыстырады. "Hysterema" сөзі "Excerpt. Theod." 2, 22-де де кездеседі, соңғы өткелде техникалық мағынада айтылған, бірақ мәтін оның мағынасын анықтауға мүмкіндік бермейді. Эпифанийдің айтуынша, Василид гистерема сөзін техникалық термин ретінде қолданған.