Кіріспе

Ежелгі Арменияның тарихи астанасы Ресейдегі осы есімді қала Армавир () - Арменияның батысында орналасқан қала және қалалық муниципалитет, Армавир провинциясының әкімшілік орталығы болып табылады. Оны 1931 жылы Армения Кеңес Социалистік Республикасының үкіметі құрды. 2011 жылғы санақ бойынша қаланың халқы 29,319 адам, 1989 жылғы санақтағы 46,900 адамнан төмен. Қазіргі уақытта 2023 жылғы ресми бағалау бойынша қалада 65515 адам тұрады. Қала 1935 жылға дейін Сардарпат, ал 1935 жылдан 1995 жылға дейін Хоктемберян деп аталды. Қазіргі уақытта Армавир - Армян апостол шіркеуінің Армавир епархиясының орталығы.

Этимология

1931 жылы Сардарпат деп құрылған қала 1935 және 1995 жылдар аралығында Октябрь революциясы құрметіне Хоктемберян (Октябрь қаласы) деп аталды. 1992 жылы қалаға Армения үкіметі Арменияның тәуелсіз Армениясы тарапынан Армения Корольдігіне Армавир деп аталды.

Тарих

Ежелгі Армавир аймағында біздің заманымыздан бұрынғы VI мыңжылдықтан бері адам өмір сүрген. Сол кезеңнен түрлі обсидиан аспаптар, қола бұйымдар мен қыш бұйымдар табылған. Армяндықтар бұл қаланы 1980 жылы шамамен б.з.д. Хайк немересі Арамис патша құрған деп есептейді. VIII ғасырдың бірінші жартысында Урарту патшасы Аргишти I осы аймақта бекініс салып, оны Аргиштихинили деп атады. 331 жылы Армения Оронтид әулеті кезінде Ахеменидтер империясынан тәуелсіздігін алға тартқанда, Армавир Арменияның астанасы болып таңдалды. Ахемен дәуірінен бастап, Гилгамеш эпосының эпизодтарына қатысты элам тілінде жазылған балшық табақтар табылды. Б.з.д. III ғасырдың шамасында ойып жасалған эллиндік грек тіліндегі түрлі жазулар табылды, соның ішінде Гесиодтың поэзиясы, Еврипидтің жолдары, македониялық айлардың тізімі және Оронтид патшаларының есімдері. V ғасырдағы армян тарихшысы Мовс Хоренацидің айтуынша, Армавир Армения Корольдігінің алғашқы астанасы болды (географиялық тұрғыдан алғанда, Арменияның алғашқы астанасы Ван болды). Мовстың тарихында патша Валарсац Парфянның Армавирге қоныстанған кезіндегі (шамамен б.з.б. 149 жылы) сол жерде ғибадатхана салып, Багратуни әулетінің принсі Аспет (ат) Смбаттан дінін тастап, жалған тәңірлерге табынуын өтінді. Бірақ Смбат бұған келіспеді. Мовс сондай-ақ Тигран II (б.з.д.90-36 жылдары таққа отырған) Мысыр патшасы Клеопатрадан кек алу үшін Палестинаға экспедиция жіберген кезде көптеген яһудилерді тұтқынға алып, оларды Армавир мен Варджеске қоныстандырған. Мовсс кейінірек яһудилер Армавирден Ервандашатқа көшірілді деп мәлімдейді, ал патша Артакс I кезінде олар жаңа астана Арташатқа қайтадан көшірілді. Персия патшасы Сапор II Арменияға шабуыл жасаған кезде (360-370), ол Арташаттан 30 000 армяндық және 9 000 еврей отбасын алып кетті, соңғысын патша Тигран Яһудеядан алып келді, содан кейін қаланы толығымен қиратты. 591 жылы император Морис билік құрған кезде Армавир (ол кезде Армауира деп аталатын) және Арменияның көп бөлігі Рим империясы басқаруына кірді. Антикалық дәуірде Армавирді Селевкидтер, Парфтар, Рим империясы, Сасанидтер және Византия империясы басып алды, содан кейін оны 645 жылы арабтар басып алды. Кеңес үкіметі шешімімен Армавир елді мекені 1931 жылы 26 шілдеде ежелгі Армавир қаласынан солтүстікке қарай 8 км жерде Сардарабат деп құрылды. 1930 жылы құрылған Хоктемберян районының аймақтық орталығы болды. Ол бастапқыда Ереван мен Ленинканын (Гюмри) байланыстыратын темір жол станциясы ретінде құрылған. Қаланың алғашқы ірі қала құрылысы жоспарын сәулетші Александр Таманян енгізді. 1935 жылы елді мекеннің атауы 1917 жылғы Қазан төңкерісінен кейін Сардарабаттан Хоктемберян деп өзгертілді. Бастапқыда бұл жерде Жавахетия, Ширак және Зангезурдан көшіп келген армян отбасылары тұратын. 1940 жылдары Хоктемберянға жақын маңдағы ауылдардан көптеген езидтер мен күрдтер қоныс аударды. Қоныстың өнеркәсіптік орталық ретінде тез дамуымен 1947 жылы Хоктемберянға қала мәртебесі берілді. Қала халқының саны 1950-1960 жылдары Иран, Сирия және Ливаннан армян отбасыларының оралуымен одан әрі өсті. 1966 жылы Ереван бренди компаниясының Армавир филиалы ашылды. 1967 жылы Хокберян республика бағынысты қалаға айналды. 1991 жылы Армения тәуелсіздік алғаннан кейін, 1995 жылғы Арменияның әкімшілік реформаларына сәйкес, 7 қарашада 1995 жылы Арменияның әкімшілік реформаларына сәйкес, Хоктемберян жаңа құрылған Армавир провинциясының провинциялық орталығы болып табылады.

География

Қазіргі заманғы Армавир елорда Ереваннан батысқа қарай 47 км жердегі құнарлы Арарат жазығында 8,51 км2 аумақты алып жатыр. Армавирдің айналасындағы аумақ ежелгі Арменияның ең маңызды аймақтарының бірі болып табылады. Қала ежелгі Аргиштихинили қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 6 км және тарихи Армавирден солтүстікке қарай 8 км жерде орналасқан. Бұл аймақ ежелгі Армения патшалығының Арагацотан кантонына сәйкес келеді. Қала айналасында көптеген үлкен ауылдар бар, соның ішінде Сардарпат, Норапат, Мргашат, Майсисян және Нораван.

Климат

Армавирдің суық жартылай құрғақ климаты (Кёппен климаттық жіктелімі BSk), суық қыстары мен ыстық жаздары бар.

Демография

1931 жылы құрылғаннан кейін қалада Жавахетия, Ширак және Зангезурдан келген армяндар тұрып жатқан. Кейіннен Армавирге жақын маңдағы ауылдардан езидтер, күрдтер мен ассириялықтар қоныстанды. 1950-1960 жылдары Арменияның армяндықтар елге қайта оралу процесінің бір бөлігі ретінде Иран, Сирия және Ливаннан көптеген армяндар Армавирге қоныс аударды. Қала халқының саны 47 мыңға жетті. Армения тәуелсіздік алғаннан кейін және экономикалық дағдарыстан кейін, ол күрт төмендеді, 2001 жылғы санақта 32,034, 2011 жылғы санақта 29,319 және 2016 жылғы ресми бағалау бойынша шамамен 28,900 көрсетті. 2014 жылы киелі етілгеннен кейін, шіркеу Армян апостол шіркеуінің Армавир епархиясының бас кеңсесі болды. Қаладағы денсаулық сақтауды 280 төсектік емханасы бар Армавир медициналық орталығы қамтамасыз етеді.

Мәдениет

Қазіргі Армавир аумағы көптеген археологиялық орындармен қоршалған, олар ежелгі армян өркениетінің негізгі орталықтары болып саналады, соның ішінде жақын маңдағы Мецамор, ежелгі Армавир және ежелгі Аргиштихинили елді мекендері бар. Қазіргі уақытта Армавирде әдетте Қызыл клуб деп аталатын мәдени орталық жұмыс істейді. Сонымен қатар мұнда музыка мектебі, өнер мектебі, бес қоғамдық кітапхана және театр тобы бар. Қаланың солтүстік-шығыс маңында жеке зоологиялық / ботаникалық бақ бар. 2016 жылы қала өзінің 85 жылдығын атап өтті, оған Ресейдің Армавир және Шахты қалаларынан делегаттар келді.

Көлік

Армавир қаласы 1927 жылдан бері жұмыс істеп тұрған темір жол станциясы негізінде Ереван мен Ленинканан / Гюмри арасындағы темір жол торабы ретінде құрылған. Станция 2000-шы жылдары қайта жаңартылған. 2009 жылдың қарашасында станцияға Армавирді Арагацаван станциясымен және солтүстік-батыс Армениямен байланыстыратын электрлік локомотив берілді. Қала сондай-ақ Ереванмен және Орталық Армениямен М5 автожолы арқылы байланысқан. H 17 аймақтық жолы Армавирді Гюмримен және солтүстік Арменияның басқа бөліктерімен байланыстырады.

Экономика

Құрылғалы бері Армавир бірте-бірте өнеркәсіптің, сондай-ақ қызмет көрсетудің маңызды орталығы ретінде дамыды. Қаланың өнеркәсіп саласы негізінен азық-түлік өңдеу және құрылыс материалдарын өндіруге негізделген. 1928 жылы ашылған Армавирдің мақта зауыты қаланың алғашқы өнеркәсіптік зауыты болды. 1943 жылы ашылған Хоктемберян консерві зауыты Кеңес Одағындағы ең ірі азық-түлік өңдеу зауыттарының бірі болды. Ереван бренди компаниясының Армавир филиалы 1966 жылдан бері жұмыс істейді. Армавирдің шыны зауыты бүкіл республика үшін шыны ыдыс-аяқ өндіруші болып табылады. Қаланың шығыс маңында су тазарту қондырғысы бар. Армавир провинциялық орталығы ретінде қазіргі уақытта Арменияда жұмыс істейтін көптеген танымал банктердің филиалдары орналасқан. Армавир әуе базасы 20-ғасырдың басында қала маңында салынған және Кеңес Әуе күштері үшін ұшақ ұшқыштарын даярлаудың ең ірі орталықтарының біріне айналды.

Білім

2015 жылы Армавирде 10 мемлекеттік мектеп, 12 балабақша, 2 орта колледж, 3 спорт мектебі және ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған мектеп бар. Армавирде Тигран Метс спорт және әскери колледжі орналасқан. Армавир провинциялық медициналық орталығы да қалада орналасқан.

Спорт

ФК Армавир - совет жылдарында қала атынан ойнаған футбол клубы. Ол 1965 жылы "Севан Хоктемберян" ФК ретінде құрылған. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін, ФК "Армавир" негізінен 1990-шы жылдары әрмен лигаларына қатысты. Клуб 2003 жылы қаржылық қиындықтарға байланысты таратылды. Клуб өз ойындарын 10 000 көрерменге арналған "Юбилей" стадионында өткізетін. 1985 жылы стадионда ФИФА жастар арасындағы әлем чемпионаты кезінде бір топтық матч өтті. Қазіргі уақытта ол Армавир футбол мектебінің жас командаларына қызмет көрсетеді. 2017 жылдың ақпан айында Армения футбол федерациясы Армавирде футбол академиясының құрылысын бастады. Құрылысты шамамен 3 миллион АҚШ доллары қаржыландырады. Ол 2019 жылдың қазанына дейін аяқталады деп күтілуде. Бұл қалада жүдо, муай тай самбосы және таэквондо сияқты жекпе-жек өнерлері де танымал. Армавирде жыл сайын дзюдодан қала әкімінің кубогы турнирі өткізіледі. Қалалық спорт мектебі 2007 жылы толығымен жаңартылды.