Кіріспе

Варискилер (немісше: Varisker) – герман тайпасы, ортағасырлық округтің болған тұрғындары, Variscorum провинциясы, Германиядағы Саксонияның Вогтланд ауданымен (болжам бойынша) бірдей. Бірақ, олар ежелгі тарихта осы атпен нақты кездеспейді, керісінше, Тациттің «Германия» еңбегінде (42-тарау) Наристилер ретінде, ал қолжазбаларда – Нариски және Варисти атауларымен кенеттен пайда болады. Ортағасырлық провинцияның тарихи аты соңғы шындық деп есептелуі мүмкін, бірақ басқа да мүмкіндіктер бар: көздер тек латын тілінде жазылған, түпнұсқа атаулардың әртүрлі нұсқаларын көрсетеді. Халық өз атын өзгерту үрдісінде болған. Тацит варискилердің орналасқан жерін Дунай бойында, Гермундурлер бастауынан және Богемиядағы Маркоманн мен Квад тайпалары арасында деп сипаттайды. Птолемей (2-кітап, 10-тарау) Уаристойлар Судет тауларының оңтүстігінде және Габрета орманның батысында орналасқанын айтады. Осылайша, дереккөздер олардың орналасқан жері бойынша келіседі. Тацит олардың Маркоманн мен Квад тайпаларымен одақтас болғанын, бірігіп кескілестері Бой тайпаларын ежелгі мекенінен қуғанын хабарлайды. Мүмкін, осы үш одақтас та сол аймақтан емес, Юлий Цезарь заманында (б.з.д. I ғасыр) осы жерге келген. Олардың бұрын қайда болғанын және қалай аталғанын білмейміз. Маркоманн тайпасы ("шекаралықтар") Дунай шекарасында болғандықтан осылай аталды деуге болады. Нарисилер суэбтерге жатады. Тарих осыны ғана айтады. Птолемей аймақтағы кейбір қалалардың аттарын атап көрсеткен, бірақ олардың қай тілде болғанын, жаулап алынған ба, әлде жаңадан құрылған ба, айтпаған. Варискилердің иелігінде болған қалалар ретінде Бикургиум, Меносгада, Маробудум, Сетуакотум, Бродентия, Абилунум және Дунайдағы Усбиумды атауға болады. Тарих варискилердің тағдырының соңы туралы айтады, бірақ арадағы оқиғалар туралы ештеңе хабарламайды. Олардың басталуындай, соңы да кенеттен болды. 167 жыл шамасында Дунай бойындағы барлық халықтар, германдықтар және басқалары, Марк Аврелийдің билігінде Рим шекарасына шабуыл жасады. Олардың жақсылықты әлсіздік деп қабылдаған болуы мүмкін. Ол мемлекетті қорғауға асықты және біз Маркоманн соғыстары деп атайтын ұзақ соғыстардан кейін, Маркоманн шабуылды бастап, ұйымдастырғандықтан, жауды шарттарға келісімге мәжбүр етті. Соғыс барысында Наристилердің басшысы Валао римдік генерал Марк Валерий Максимианмен өлтірілді. Маркоманн соғыстары туралы мәліметтер Марцеллин Аммиан еңбегінде кездеседі, бірақ онда варискилер туралы ештеңе айтылмаған. Олар Юлий Капитолиннің «Marci Antonini Philosophi өмірі» (22-тарау) еңбегінде Varistae тайпасы ретінде қысқаша аталады. Олар Дунайдан өткен тайпалардың қатарында болды, бірақ одан кейін олар туралы ештеңе жазылмаған, сондай-ақ олар өз провинцияларында да тұрмады, өйткені Армалаузи тайпасы Путингер кестелерінде осы жерді мекендейді. Олардың соңғы тағдыры туралы ең сенімді болжам – Марк Аврелий оларды Дунай бойында тұратын көптеген басқа жауынгер халықтармен бірге Италияға көшірген, онда оларды қадағалай алатын. Мұндай шешім қазіргі заманда бізге де таныс. Кейінгі германдық шабуылдар империяны басып алды. Рим империясы құлағаннан кейін варискилер өздерінің ерекшелігін жоғалтқан болуы керек.