Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
математик Джованни Вайлати (24 сәуір 1863 – 14 мамыр 1909) – итальяндық протоаналитикалық философ, ғылым тарихшысы және математик.
the mathematician
Giovanni Vailati (24 April 1863 – 14 May 1909) was an Italian proto analytic philosopher, historian of science, and mathematician.
Өмір
Вайлати Ломбардияның Крема қаласында дүниеге келді және Турин университетінде инженерлік мамандықты оқыды. 1896-1899 жылдары ол Джузеппе Пеано мен Вито Вольтерраның ассистенты болып жұмыс істегеннен кейін, механика тарихы бойынша лекция оқыды. 1899 жылы ол университеттегі қызметінен кетіп, тәуелсіз зерттеулермен айналысу үшін орта мектепте математика сабақтары беріп, күнкөрісін қамтамасыз етті. Өмірінде ол халықаралық деңгейде танымал болды, оның еңбектері ағылшын, француз және поляк тілдеріне аударылды, бірақ Римде қайтыс болғаннан кейін ұмытылып кетті. 1950 жылдардың соңында оның есімі қайта жаңғырды. Ол толыққанды кітаптар жариялаған жоқ, бірақ түрлі ғылыми салалар бойынша 200-ге жуық мақала мен рецензия қалдырды.
Vailati was born in Crema, Lombardy, and studied engineering at the University of Turin. He went on to lecture in the history of mechanics there from 1896 to 1899, after working as assistant to Giuseppe Peano and Vito Volterra. He resigned his university post in 1899 so that he could pursue his independent studies, making a living from high school mathematics teaching. During his lifetime he became internationally known, his writings having been translated into English, French, and Polish, though he was largely forgotten after his death in Rome. He was rediscovered in the late 1950s. He did not publish any complete books, but left about 200 essays and reviews across a range of academic disciplines.
Ғылым тарихы
Вайлатаның негізгі тарихи қызығушылықтары механика, логика және геометрия салаларына қатысты болды, ол бірқатар салаға маңызды үлес қосты, соның ішінде Аристотельден кейінгі грек механикасын зерттеу, Галилейдің ізбасарлары, Платон мен Евклидтің еңбектеріндегі анықтама ұғымы мен оның рөлі, логика мен эпистемологияға математиканың ықпалы, сондай-ақ Героламо Саккеридің Евклидтік емес геометриясы. Ол, әсіресе, әртүрлі дәуірлерде бірдей проблемалар қалай қарастырылып, шешілгенімен қызығушылық танытты. Оның тарихи еңбектері философиялық еңбектерімен байланысты болды, олардың негізінде бірдей көзқарастар мен әдістеме жатты. Вайлати оларды пән жағынан емес, тәсілдер жағынан ерекшеленетін деп есептеді және тарихи зерттеулерді жүргізуде философтар мен ғалымдардың бірлесіп жұмыс істеуі қажет деп ойлады. Ол сондай-ақ толыққанды тарихты жазу үшін тиісті әлеуметтік контексті ескеру қажет екенін айтты. Белгілі бір қызығушылық тудыратын нәрсе – Ваилатидің Джузеппе Пеаноның «Инфинитезималды есептеу» кафедрасының ғылыми қызметіне қатысуы. Оқиға 1892 жылы Турин қаласында өтті. Бұл кезең «Пролюзиялармен» толы болды, сонымен қатар антропология және социология сияқты жаңа ғылымдар пайда болды, олар 19 ғасырда жаңа ғылыми тұжырымдаманы қалыптастырды. Туриндегі пролюзиялар (1896-1898) жаңа жаңалықтарға және ғылым мен оның тарихы арасындағы қарым-қатынасқа қатысты ғылыми теориялар мен гипотезаларды жасауға мүмкіндік берді. Осы контексте «сөз мәселесі» туындайды, ол тілге және идеяларды жеткізу құралы ретінде оның жұмыс істеуіне қатысты. Ғылыми теориялардың және басқа да нәтижелердің ескіруі оларды жоюды білдірмейді, керісінше, олардың маңыздылығы артады: «Кез келген қателік бізден аулақ болуымыз керек тасты көрсетеді, бірақ әрбір жаңалық бізге іздеуіміз керек жолды көрсетпейді».
Vailata's main historical interests concerned mechanics, logic, and geometry, and he was an important contributor to a number of areas, including the study of post Aristotelian Greek mechanics, of Galileo's predecessors, of the notion and rôle of definition in the work of Plato and Euclid, of mathematical influences on logic and epistemology, and of the non Euclidean geometry of Gerolamo Saccheri. He was particularly interested in the ways in which what might be seen as the same problems are addressed and dealt with at different times. His historical work was interrelated with his philosophical work, involving the same fundamental views and methodology. Vailati saw the two as differing in approach rather than subject matter, and believed that there should be co operation between philosophers and scientists in the pursuit of historical studies. He also held that a complete history demanded that one take into account the relevant social background. Of a certain interest is the participation of Vailati in the scientific activity of the chair of "Calculus infinitesimal" held by Giuseppe Peano. We are in Turin in 1892. The period is full of Prolusions and there are the emergence of disciplines such as anthropology and sociology, which have produced a new scientific concept in the nineteenth century. The Turin Prolusions (1896 1898) open the horizon to new discoveries and to the formulations of scientific theories and hypotheses concerning the relationship between science and its history. In this context there is the "questions of words", which concern language and its functioning as a means of transmitting ideas. The superseding of scientific theories and other results doesn't involve their destruction, for their importance is increased by their being superseded: "Every error shows us a rock to be avoided, while not every discovery shows us a path to be followed".