Кіріспе

Бунмей кайка (文明開化) – Мейдзи дәуірінде (1868–1912) Жапониядағы институттар мен әдет-ғұрыптардағы үлкен өзгерістерге алып келген батыстану құбылысы. Бұл термин көбінесе Мейдзи дәуірінің басындағы кезеңді сипаттау үшін қолданылады, сол кезде әдет-ғұрыптар мен мінез-құлықтар бұрынғы феодалдық қоғамнан күрт өзгерді. Фукузава Юкичи сияқты ғалымдардың ықпалымен, Батыс мәдениетін қабылдау Жапонияға дәстүрлі мәдениетінің кемшіліктерін жеңуге көмектеседі деп есептелді.

Этимология

Бунмей-кайка термині Фукузава Юкичидің "Цивилизация теориясының негіздері" (文明論之概略) кітабында "цивилизация" сөзінің аудармасы ретінде қолданылған. Бастапқыда Жапонияда тек (文明) ғана "цивилизация" деп аударылған. Алайда, (開化) сөзі қазір "цивилизация" мағынасында да кеңінен қолданылады. Кайка бастапқыда буддизмде "адамды ақыл-ойға немесе принципке жетелейтін және жақсы бағытқа бағыттайтын әрекет" дегенді білдіреді. Эдо дәуірінде Токугава әулеті елдің дамуын білдіру үшін (開ける) етістігін қолданған, сондықтан 開 канжиін бөлісетін кайка, "даму" сияқты мағынаға ие болды. Бунмей және кайка екеуі де [[қытай-жапон сөздігінен алынған сөздер.

Мэйдзи дәуірінің тарихы

Бунмей-кайканың негізгі итераторы – Мейдзи қайта жаралуы, яғни 19 ғасырдың екінші жартысында Жапонияда болған зор өзгерістер. 1639 жылдан 1854 жылға дейін Жапония сакоку саясаты бойынша басқа елдерге жабық болды. Токугава шогунаты христиан елдеріне саяхаттауға тыйым салу, испан және португалдықтардың Жапонияға келуіне тыйым салу және Оңтүстік-Шығыс Азиямен қарым-қатынасты үзу сияқты сыртқы саясатты іске асырды. Жапония іс жүзінде басқа елдерден оқшауланды. 1854 жылы коммодор Перри Урагаға елді әлемге ашу туралы өтінішпен келді, нәтижесінде АҚШ пен Жапония арасындағы бейбітшілік және достық шарты жасалды. Бұл сакоку саясатын аяқтады. Соның салдарынан Жапония халқы өз елін қорғау қажеттігін жақсырақ сезіне бастады, осыдан соң сонно джой идеясы туды. Сонымен қатар, шогунатты құлату идеясы тарады. Көптеген адамдар сол кездегі шогун Токугава Ёсинобутан барлық билікті императорға қайтаруды талап етті. Тайсей Хокан (大政奉還) деп аталатын оқиғада Токугава шогунаты өкілеттіктерінен бас тартуға келісті. Осыдан кейін жаңа үкімет ресми түрде құрылды. 1868 жылы Токугава күштері мен Сацума және Чошу кландарынан құралған жаңа Мейдзи үкіметінің күштері Бошин соғысында шайқасты. Мейдзи күштері Токугава күштерін жеңіп, Жапонияда билікті жаңа үкімет алды. Үкімет астананы Киотодан Токиоға көшіріп, императордың төңірегінде орталықтандырылған мемлекет құруға кірісті. Мейдзи үкіметі хан жүйесін жойды. Мейдзи императоры да Жарғы ант қабылдады. Осылайша Мейдзи үкіметі саяси билікті біртіндеп арттырды. Осы кезде Жапониядағы феодалдық жүйе құлады. Жаңа үкімет шетелдердегі, әсіресе Германиядағы үлгідегі жаңа жүйелерді енгізіп, жаңа басқару жүйесін құрды.

құбылыстың жалпы көрінісі

Бұл дәуірді бейнелейтін атақты мақал: "Егер шашы қысқа (散切り, zangiri) қырқылған адамды тапсаң, өркениеттің дыбысын естисің". Бұл мақал батыстық шаш үлгілерінің өркениеттің символы екенін көрсетеді. Батысшалану адамдардың ойлау жолын өзгертті. Жапониядағы қоғам қатаң түрде бөлінгендіктен, буньмей-кайка таптық жүйені жоюға және барлық адам тең деген идеяның таралуына әкелді. "Напасы көп" немесе "ластығы көп" деп аталатын; 穢多; [[Буракумин] және (非人), адам деп есептелмеген адамдар, азамат ретінде мойындалды. Бұл азаматтарды толыққанды тең етпесе де, халықтың демократиялық үкіметке ие болуы керек деген ой туды.

Өзгерістер

Жапонияға батыстан көптеген нәрселер келді. Импортталған заттардың ішінде батыстық қолшатырлар, шампунь, батыстық киімдер, батыстық үлгідегі ғимараттар, газ шамдары, тіпті мектептер, газеттер, журналдар және жартылай батыстық үлгідегі ғимараттар болды. Бұлар (開化物) деп аталды.

Заңнама

Жапонияда әскери шақыру жүйесі болған. Бірақ, әскери шақыру жүйесі француздық үлгіден неміс үлгісіне өзгерді. Осы жүйені дұрыс түсінбеу салдарынан қан салығына қатысты көтеріліс болды. Сауатсыз бұрынғы шаруалар салықты қан төлеу арқылы төлеу керек деп ойлады. Жеке есімдер туралы: 1875 жылы қарапайым адамдардың тегін алуы талап етілген жарлық жарияланды. Кейін, 1898 жылы (Мейдзи 31) Азаматтық кодекс некедегі жұбайлардың бірдей тегі болуын міндеттеді, бұл бүгінгі некелік тегі мәселесіне әкеп соқты.

Сәулет және қалалар

Ғимараттар жартылай батыс стилінде, қабырғалары кірпіштен салынған. Көптеген ғимараттарды шетелдік сәулетшілер жобалаған. Британдық сәулетші Джозиа Кондер Рокумейканды жобалаған, ол маңызды дипломатиялық ғимаратқа айналды. Біртіндеп жапон сәулетшілерінің саны артып, Тацуно Кинго атты сәулетші батыс стилінде бірнеше ғимараттарды жобалады. Токио вокзалы – осыған ұқсас мысалдардың бірі. Батыс стиліндегі сәулеттің басқа да мысалдары – Цукидзи қонақ үйі ғимараты (築地ホテル館) және Гинза кірпіш қалашығы.

Мемлекеттік кәсіпорындар

Томиока жібек фабрикасы 1872 жылы жұмысын бастады.

Тағам

Жапон тамақ мәдениетінде маңызды өзгерістер болды, мысалы, Канагаки Робунның «Бық жеуші» (安愚楽鍋) кітабында сипатталғандай сукияки жеу. Бұрын Жапонияда буддалық сенімдерге байланысты жануар еті таза емес деп есептелгендіктен, теңіз өнімдерінен басқа ет жеу мәдениеті болған жоқ. Алайда, ет жеуді насихаттау мақсатында 1871 жылдан бастап императордың тағамында ет белсенді түрде қолданыла бастады. Бұл туралы газеттер мен журналдарда жарияланғанда, бүкіл елде ет жеуге көтермеледі. Осы кезеңде кофе мен май да импорттала бастады, бірақ бұл тағамдар Жапонияда кең танылмады. 1872 жылы жапондықтар Осакада алғаш рет сыра қайнатып, сатуға кірісті. 1877 жылы ол Токиоға жеткізілді, және бір кездеге 100-ге жуық сыра компаниясы құрылды. Басқа өзгерістердің қатарында сүт ішу және анпанның ойлап табылуы болды.

Қаржылық

Үкімет бұрынғы кезеңдегі монеталар мен қағаз ақшаны қолдану арқылы валюта тапшылығын шешуге тырысты. Кейіннен алтын стандарты жүйесі енгізілді, ал 1871 жылы алтынды халықаралық валюта ретінде пайдалану үшін (新貨条例) қабылданды. Сонымен қатар, АҚШ-тың үлгісі бойынша ақша жүйесін біріктіргісі келген үкімет (国立銀行条例) қабылдады. 1879 жылы ел бойынша 153 ұлттық банк құрылды және оларға белгілі бір шарттарда қағаз ақша шығару құқығы берілді.

Күнтізбе

Григориан күнтізбесі – 1872 жылдың 2 желтоқсанына дейін Тенпо күнтізбесі қолданылып, келесі күні Григориан күнтізбесінің 1873 жылдың 1 қаңтарына ауыстырылды. Мияке Сетсурей және оның айналасындағы сыншылар бұл қозғалыстың жапон мәдениетіне тигізген жағымсыз әсерлерін, атап айтқанда, іздесерлікке, материализмге, радикализмге, құндылықтардың коммерциялануына және ынтымақтастықтың әлсіреуіне байланысты сынады. 1890 жылдары неміс экономикалық ойларының енгізілуі индустрияландыру мен оның мәселелерін – таптық қақтығыстарды, еңбек дауларын және шаруалар ауылдарының құлауын – жапондықтардың қабылдауына әсер етті.